Պետրոս Ադամյանը մի մեծ առեղծված է, առասպելի վերածված պատմական իրողություն

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Հ. Հովհաննիսյանի «Հայ թատրոնի պատմություն. 19-րդ դար» գրքից («Պետրոս Ադամյան») մի փոքրիկ հատված:

Լուսանկարներում երևում է թատերային ծանոթ մի կեցվածք` մեղմ, անշարժ, մաքուր, միամիտ, սալոնային, ռոմանտիկական: Ո՞վ կասի, թե այս ինքնակենտրոն ֆատը, որի Համլետի պատկերը հիշեցնում է խաղաթղթային վալետ, դարի ողբերգակն է և ամենաճշմարիտ արտիստը: Գրիչ ու վրձին է շարժել, ոտանավորներ թողել օրիորդական ալբոմներում, սիրել է թեթև զրույցներ, անեկտոդ ու ընկերական խնջույք, ներշնչված է եղել, ինչպես Գյոթեի Վերթերը, Մոլիերի Դոն Ժուանը, Գոգոլի Խլեստակովը և սրտի խորքում` Այվազովսկու տիեզերական մշուշներն ու փոթորիկները: Նկարել է Լիր, Օֆելիա և Համլետ սրբապատկերների նման, թանգարանային անշարժ լույսի տակ, ոչ անդրաշխարհային մռայլությամբ ու կյանքից խռով, ինչպես Վրուբելի Համլետը, ոչ այնպես սևեռված, ինչպես Դելակրուայի Համլետները: Դա իր ներքին ինքնադիմանկարն է, իր բեմական իդեալի կիսադեմ անդրադարձը կամ ուղղակի գրիմավորման փորձ:

1886 թվին Ադամյանին այցելել է պատանի Հովհաննես Թումանյանը և քսան տարի անց գրել է. «Ինձ թվաց մի շատ քաղաքավարի ու քնքուշ մարդ, բայց հիվանդ մարդ և, չգիտեմ ինչու, մենակ մարդ» /տես նաև` «Մշտական վիշտ, իսկական Համլետ՝ խեղդուկ մթնոլորտում. Հովհ. Թումանյանը՝ Պետրոս Ադամյանի մասին»/: Սա արտիստի անձի մեկ կողն է, մենակ և ոգեհարցու, ինքնադարձ (ինտրոսպեկտիվ) հայեցմանը տրված մի էություն: Որպես արվեստագետ գնահատված լինելը նրան այնքան չի ուրախացրել, որքան տխրեցրել է որպես մարդ ըմբռնված չլինելը: «Նա չուներ ռուս դերասանի պարզությունն ու անկեղծությունը, - գրել է Շիրվանզադեն: - Շատ անգամ մարդ ակամա թերահավատություն էր զգում դեպի նրա սիրալիր ժպիտներն ու հաճոյախոսությունը»: Իսկ ռուս դերասանական միջավայրում սիրել են նրան պարզ խաղի և բարության ու անկեղծության համար:

Ադամյանի մասին շատ է գրվել, կարծես ամեն ինչ ասված է, և այնուամենայնիվ Ադամյանը մի մեծ առեղծված է, առասպելի վերածված պատմական իրողություն: Նրա մեծությունն ապացուցելու համար չարժե մաշել գրականության մեջ պտտվող գերադրական էպիտետներն ու ինքնահույզ խոսքերը: Պետք է դիմադրել սքանչացման պաթետիկ հեղեղին կամ հեռու կանգնել: Ինքն է ասել Շեքսպիրի մասին, «Մի մեծ ծառայություն մատուցած չենք լինիլ ներկայացնելով նորան մի գերբնական հսկա, այս վարմունքը կնվազեցնե յուր ճշմարիտ և արդար արժանավորությունը»:

Նյութը` Ք. Ա-ի