Հայտնիները՝ Ալեքսանդր Սարուխանի ծաղրանկարներում (լուսանկարներ)

Ալեքսանդր Հակոբի Սարուխանը` Սարուխանյան, ծնվել է 1898թ. Արտանուշ ավանում` Ռուսական կայսրությունում Կովկասի վարչական շրջաններից մեկը, որն այն ժամանակ մտնում էր Բաթումի նահանգի մեջ: Երկու տարի անց հայրը` Հակոբ Զատիկի Սարուխանյանը, ընտանիքով տեղափոխվում է Բաթում: Երբ լրանում է Ալեքսանդրի յոթ տարին, հայրը նրան ուղարկում է քաղաքի ռուսական դպրոց: Բնավորությամբ զվարթախոհ, ազդված վրացիների առօրյայից` Ալեքսանդրը փոքր հասակից նյութեր է քաղել շրջապատից, նկարել դրա ծիծաղաշարժ կոմերը և արժանացել ուսուցիչների դրվատանքին: Դպրոցի նկարչության ուսուցիչը փորձում էր զարգացնել աշակերտների երևակայությունը և անհատականությունը: նա էլ Ալեքսանդրի հոգում մեծ սեր սերմանեց նկարչության ու արվեստի նկատմամբ: Սարուխանի հավաստմամբ` դպրոցում ձեռք բերած ինքնուրույն մտածելու և ստեղծագործելու ունակությունն ուղեկցեց նրան ամբողջ կյանքի ընթացքում:

1909թ. Հակոբ Սարուխանյանն իր ընտանիքով տեղափոխվում է Պոլիս: Այստեղ Ալեքսանդրն իր կրտսեր եղբոր հետ ընդունվում է Մխիթարյան միաբանություն վարժարան, որը կատարյալ կրթություն էր տալիս:

1910-1912թթ` Օսմանյան Թուրքիայի մայրաքաղաքում բնակվելու սկզբնական շրջանում, Սարուխան եղբայրները տանը լույս են ընծայում չորս էջանոց Ղուղիկո կոչվող շաբաթաթերթը, որը ամբողջովին կատարված էր ձեռքով: Լևոնը գրում էր հոդվածներ, խմբագրում, իսկ Ալեքսանդրը նկարում էր թերթի ծաղրանկարները: Այդ ձեռագիր թերթի հրատարակումը`  հոդվածներով և նկարներով, 2 պատանիների ցասման ու ընդվզման արտահայտությունն էր բարեկամ, տարեց մարդկանցից լսած 1895-1896թթ. հայկական կոտորածների դեմ: Հետագայում` 1915թ. Մեծ Եղեռնի տարիներին, հակաթուրքական ուղղվածություն ունեցող այս ձեռագիր շաբաթաթերթը եղբայրներն այրեցին: «Այրեցինք, եւ ինչպէս ուրիշ հարազատներու կորուստը` այս մէկն ալ պատմութեան անցաւ», - այս առիթով գրել է Սարուխանը: Եղբայրների այս լուրջ փորձը տևեց 2 տարի և ընդհատվեց, քանի որ 1912թ. հայրը որոշեց Բաթում վերադառնալ: Պատճառը նրա առևտրական ծրագրերի ձախողումն էր: Եղբայրները մնացին Պոլսում` ուսումը շարունակելու:

1915թ. Սարուխանն ավարտում է վարժարանը: Այս չարագույժ թվականին թուրքական կառավարությունը, օգտվելով պատերազմի պատրվակից, որոշում է ընդմիշտ լուծել հայկական հարցը` բնաջնջելով Թուրքիայում բնակվող հայերին: Սարուխան եղբայրները ուսուցիչների և մի խումբ աշակերտների հետ ապաստանեցին Մխիթարյան վարժարանում, որը վայելում էր Թուրքիայի դաշնակից Ավստրիայի հովանավորույունը: Այդ օրերին Սարուխանն այսպես է գրել. «Ամէնք կ’ուտէր, ինչ որ գտնէր, բայց երբէք ուզածը»: Վարժարանում լինելու տարիներին եղբայրներն այնքան գիտելիք էին ձեռք բերել, որ բացակա ուսուցիչների փոխարեն դասավանդում էին մաթեմատիկա, աշխարհագրություն, գծագրություն, ֆրանսերեն, թուրքերեն: Ուսումնառության ընթացքում նրանք թերթ հրատարակելու ևս մեկ փորձ ձեռնարկեցին: Այս անգամ դա գիտական, մանկական և մշակութային նյութեր պարունակող Հայ Պատանի 86-էջանոց ձեռագիր ամսագիր էր: Այստեղ Ալեքսանդրը բնությանը և կենդանական աշխարհին վերաբերող նյութերն ու պատմվածքները ներկայացրել էր ջրաներկով և զուտ դասական ռեալիստական ոճին համապատասխան ձևով: Որոշ նկարների շրջակա տարածությունը երիտասրադը նկարազարդել է տվյալ նյութին վերաբերող տարրերով` դրանց շրջանաձև կամ կամարաձև դասավորությամբ: Դա միակ փորձն էր, երբ Սարուխանը գրքեր կամ ժողովածուներ ձևավորելիս դիմեց էջերը զարդանախշերով նկարազարդելու եղանակին: Ամսագրում տեղ գտած նկարներն ի հայտ են բերում Ալեքսանդրի բնածին շնորհքը և միաժամանակ նախանշում նրա դեռևս չձևավորված նկարելաձևի շտկման և ոճի բացահայտման համար մասնագիտական կատարելագործման անհրաժեշտությունը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, Մուդրոսի զինադադարի համաձայն, Մեծ Բրիտանիան զինվորական կառավարման իրավունք է ստանում Թուրքիայի տարածքում, և 1918թ. Սարուխան եղբայրները վերջապես դուրս են գալիս հարկադրված բանտարկությունից: Վարժարանից դուրս գալուց հետո Ալեքսանդրն իր ապրուստը վաստակելու համար անգլիական բանակում թարգմանիչ և խանութում գրագիր է աշխատում: Երեք տարի անց նրան խոստումնալից աշխատանքի են հրավիրում անգլիական վաճառատուն: Կարճ ժամանակ անց նա հրաժարվում է աշխատանքից , քանի որ ուզում էր հետևել իր կյանքի գլխավոր հավատամքին` զբաղվել հոգեհարազատ գործով և մնալ անկախ: Նա նորից սկսում է նկարել ծաղրակարներ և դրանք հանձնում տարբեր հրատարակչություններ` տպագրվելու ակնկալիքով:

Երվանդ Քոչար (1968).

Սիլվա Կապուտիկյան (1963).

Արշակ Չոպանյան (1953).

 Քանդակագործուհի Դարյա Կամսարական (1960).

Լևոն Խաչիկյան (1968).

Գրող Անդրանիկ Անդրեասյան (1961).

Արա Սարգսյան (1968).

Գրող Վահրամ Մավրան (1967).

Գրող Շահան Նաթալի.

Քարտեզագետ Զատիկ Խանզադյանի դիմանկարը (1960).

Խաչատուր Հովակիմյան (1968).

Խմբավար Էդուարդ Հակոբյանի դիմանկարը (1954).

Անդրանիկ Ծառուկյան (1958).

Հրանտ Բալոյանի դիմանկարը (1959). 

Դիրիժոր Հայկ Յաղջյան (1963).

Վահան Թեքեյան (1957).

Բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազի դիմանկարը (1968).

Ինքնադիմանկար (1960).