Պետական դեկրետի խախտում` ամեն քայլափոխում

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Գառնիկ Ստեփանյանի «Հոդվածներ և հուշեր» (սկիզբը` «Մոռացված հայը. Երվանդ Շահազիզ» կարդացե՛ք նաև՝ «Վաստակաշատ բանասերը, արվեստաբանը, գրողը. Գառնիկ Ստեփանյան») գրքից Երվանդ Շահազիզին նվիրված հուշից մեկ փոքրիկ հատված:

Պարբերաբար լինում էր տպարանում: Չէր սիրում նեղություն ըալ գրաշարներին, որ տուն տանեն սրբագրությունները:

Սուրբ Մեսրոպն ու ականավոր Մանուկ Աբեղյանը տպագիր մի այլ գրքում այնքան դեմ առ դեմ չեն եկել ու մարտնչել միմյանց հետ, որքան Ե. Շահազիզի «Միքայել Մալբանդյանի դիվանը» գրքում: Նրանք պայքարի մեջ էին յուրաքանչյուր էջում, նախադասության մեջ, հաճախ յուրաքանչյուր տողում, մեկը ուզում էր մյուսին դուրս վանել, ինքը գրավել նրա տեղը, մյուսը համառում էր: Ու այս բոլորը կատարվում էր գիտակցաբար և անգիտակցաբար: Աբեղյանի ուղղագրության ռեֆորմից անցել էր արդեն տասը տարի: Բոլորը կամա թե ակամա սովորել էին նոր ուղղագրությունւ, բոլոր հրատարակչությունների համար պարտադրանք էր:

Բայց թերթեցեք Շահազիզի այդ գիրքը: Պետական դեկրետի խախտում` ամեն քայլափոխում:

Նոր ուղղագրության համար տրված պետական դեկրետով հին ուղղագրությամբ կարող էին տպագրվել միայն գրաբար տեքստերը:

Երբ սկսեցինք շարել գիրքը, նկատեցինք, որ գրաբար նամակների, փաստաթղթերի կողքին տասնյակ այլ նյութեր, բոլորն էլ աշխարհաբար, գրված էին ավանդական, այսինքն մեսրոպյան ուղղագրությամբ: Ու շարեցինք, որ տպագրվեց: Չնկատեցի՞ն, ա՞չք փակեցին, ներեցի՞ն. չեմ կարող ասել: Գրքում նոր ուղղագրությունը կիրառվեց միայն բանտից Նալբանդյանի գրած նամակների թարգմանություններում և նյութերի ծանոթություններում:

Բայց միայն ուղղագրության հարցը չէր, որ վշտացնում էր Շահազիզին: Օրենք էր, պետք էր ենթարկվեր և ենթարկվում էր: Կային այլ երևույթներ: Շահազիզի թե ծանոթագրություններում և թե բուն փաստաթղթերում ամենուր աստված բառը գրված էր մեծատառ: Շարում էինք փոքրատառ:

Մեր հենց առաջին հանդիպմանը նկատեցի, որ սրբագրությունները հանձնելիս ուզում է ինչ-որ բան ասել, դժվարանում է: Նախ տվեց սրբագրությունները, ապա` ձեռագրի շարունակությունը: Նրա գեղեցիկ, ընթեռնելի ձեռագիրը կարող էր մրցել Մանանդյանի ձեռագրի հետ: Վերցրի և տեղավորեցի տառարկղիս ներքևի մասում: Չէր գնում: Կանգնած նայում էր ինձ:

Կամաց, ասաց.

- Դու կոմերիտակա՞ն ես:

- Ոչ, պատասխանեցի:

- Հապա ինչո՞ւ ես աստվածը փոքրատառով շարել: Նալբանդյանը մեծատառ է գրել, բոլորն էլ մեծատառ են գրել …

Ասացի թե հիմա այդպես են գրում, թե արտասահմանում շարում էի մեծատառ, այստեղ ասեն են, որ փոքրատառ շարեմ:

- Շարիր ինչպես ընդունված է, - ասաց, - միևնույն է, իմացողը գիտի, որ աստված մեծատառով է գրվում:

Մի անգամ էլ արդեն պարզ տառասխալ էր գնացել և նկատել էր սրբագրելիս: Քահանա բառը անուշադրությամբ շարել էի լահանա, որ նշանակում էր կաղամբ: Շահազիզը հարցրեց, թե արածս չարաճճի կատա՞կ էր, թե սխալմունքի արդյունք: Տառարկղում ցույց տվի ք-ի և լ-ի տեղերը. պարզապես ք-ի փոխարեն վերցրել էի լ և բառը դարձել էր լահանա:

Համոզվեց:

շարունակելի

Նյութը`  Ք. Ա.-ի