Այսօր Խաչիկ Դաշտենցի ծննդյան օրն է

Հայտնի հայ արձակագիր, բանաստեղծ և թարգմանիչ Խաչիկ Դաշտենցը (Խաչիկ Տոնոյի Տոնոյան) ծնվել է 1909թ. մայիսի 25-ին Բիթլիսի Դաշտադեմ գյուղում։

Խաչիկ Դաշտենցը այսպես է ներկայացնում իր կենսագրությունը. «Ծնվել եմ 1910թ., Սասունի Խութ-բռնաշեն գավառակի Դաշտադեմ գյուղում: Մեր գյուղը Սև սարի վրա էր, իսկ այդ սարի ետևը` Մշո դաշտն էր: Մորս չեմ տեսել… այնուհետև հիշում եմ, որ պատերազմ եղավ … հայրս մահացավ Մուշ քաղաքում և հորեղբայրս ու քեռիներս գաղթեցին Մուշից: Ճանապարհին մեծ եղբորս` Գրիգորի հետ Բասենի որբակայանը: Ապա … Ալեքսանդրապոլի … Թբիլիսիի … Ղարսի … Լենինականի մանկատներ: … ավարտել եմ միկջնակարգ դպրոցը 1926թ.: Իմ առաջին բանաստեղծությունները գրել եմ այդ դպրոցի գրասեղանների վրա …: Եվ ապա Երևանի պետական համալսարան (1929 - 1932), որից հետո Մոսկվա՝ Օտար լեզուների ինստիտուտ (1935-1940), և այնուհետև` նորից Հայաստան: 1940 թվականից… ապրում եմ Երևանում … Անկուսակցական եմ: Սակայն կուսակցության մեջ, թե կուսակցությունից դուրս` կարևորը ժողովրդին և հայրենիքին ազնվորեն ծառայելն է: Այն մարդը, որ իր գործով չի նպաստում այս վեհ նպատակին, մոլախոտ է աշխարհի վրա: Մնացյալը ցրված է իմ գրվածքներում»:

Խաչիկ Դաշտենցը իր գրական ուղերթն սկսեց բանաստեղծություններով։ Նրա առաջին երգերն արժանացան Եղիշե Չարենցի հատուկ վերաբերմունքին։ Պահպանվել է Չարենցի երկու գրությունը՝ մեկն ուղղված Հայպետհրատի այն ժամանակվա տնօրեն Էդուարդ Չոփուրյանին, մյուսը՝ հայտնի ձևավորող-նկարիչ Տաճատ Խաչվանքյանին, ուր խոսք է գնում Խ. Դաշտենցի գրքի որակյալ տպագրության մասին։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Երգերի գիրք»–ը, լույս է ընծայել 1932 թվականին:

Հարազատ գյուղի անունով էլ հետագայում ընտրել է իր գրական կեղծանունը:

Դաշտենցը այսպես է մեկնաբանում իր գրական անվան պատմությունը.

Տարոնցին հարցրեց.

— ­Խաչիկ, դու ո՞ր գյուղից ես։

— Դաշտադեմ։

— Խութ–Բռնաշենում է, կարծեմ։ Սև սարի վրա։ Ձեր գյուղի դիմաց ի՞նչ սարեր են երևում։

— Ծովասարը և Մարաթուկը։

— Ուրեմն լավ կլինի, որ գրական ազգանունդ ստորագրես Դաշտենց։ Թե ձեր գյուղի անունը կհիշվի, և թե, բացի այդ, բոլորս պետք է համախմբվենք Չարենցի շուրջ։ Նա Նոյեմբեր միության քարտուղարն է և կազմակերպիչը։

— Ուրեմն Դաշտենց ստորագրեմ։

— Միայն այդպես։

Այդ օրվանից ստորագրեցի Խաչիկ Դաշտենց։

1932թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը: 1940թ. ուսումը շարունակել է Մոսկվայի օտար լեզուների ինստիտուտի ռոմանագերմանական ֆակուլտետում: 1965թ. պաշտպանելով թեկնածուական թեզը` ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, որից հետո դասավանդել է Երևանի բուհերում: 1965-74թթ, որպես ավագ գիտաշխատող, աշխատել է ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայում:

Հանրահայտ է դարձել 1970թ. հրատարակված արևմտահայերի ողբերգության եւ սասունցիների կյանքի մասին պատմող «Խոդոդան» վեպի շնորհիվ: Անգլերենից թարգմանել է Շեքսպիրի, Լոնգֆելլոյի, Սարոյանի գործերը: Նրա հեղինակությամբ են կազմվել հայկական դպրոցի անգլերեն լեզվի դասագրրքերը: Մահացել է Երևանում: Խաչիկ Դաշտենցը հայտնի է նաև Շեքսպիրի բազմաթիվ թարգմանություններով, ինչպես նաև՝ Լոնգֆելոյի «Երգ Հայավատի մասին» պոեմի թարգմանությամբ: