Այսօր դերասան Գուրգեն Ջանիբեկյանի ծննդյան օրն է (տեսանյութ)

Հայ դերասանական արվեստի վարպետներից քչերն են, որ մեծացել ու ձևավորվել են հայրենի բնաշխարհում:

Ջանիբեկյանն այդ քչերից է: Բնիկ երևանցի դեասանի պատանեկան ու երիտասարդական տարիները չեն զարդարել թատերական արտակարգ տպավորություններ, բայց փոխարենը տվել են բնաշխարհիկ ժողովրդի կյանքի ու կենցաղի այնպիսի զգացողություն, որ ուշ հասակում ձեռք չի բերվում: Չի կարելի դրան նշանակություն չտալ, երբ դա գտել է իր արտահայտությունը դերասանի արվեստում:

Գուրգեն Ջանիբեկի Ջանիբեկյանը (Տեր–Խաչատրյան) ծնվել է 1897 թ. մայիսի 30-ին (18) Երևանում, պետական ծառայողի ընտանիքում: Գրաճանաչություն սովորել է Ագուլիսում, ուր նրա հայրը` նահանգական վարչության ծառայող, միառժամանակ տեղափոխվել էր աշխատանքի: Տան անդրանիկ զավակն այնուհետև, ծխական դպրոցի առաջին բաժանմունքն ավարտելուց հետո, 1908 թվականին գալիս է Երևանի և ընդունվում ռուսական ուսումնարան, ապա 4-րդ դասարանից փոխադրվում ուսուցչական ռուսական սեմինարիա, որը և ավարտում է 1917 թվականին: Ջանիբեկյանի պատանեկության տարիներն, այսպիսով համընկան համաշխարհային առաջին պատերազմի, սոցիալական խոշոր տեղաշարժերի, ազգային աղետների ժամանակաշրջանին:

Ինչքան էլ տարօրինակ է, նունիսկ այդ տարիներին թատրոն հասկացողությունն իսպառ չէր կորցրել իր նշանակությունը: Դեռ դրանից առաջ (1916-ին), թատրոնի սեր չունեցող Ջանիբեկյանին դասընկերը տանում է ծանոթ երիտասարդների մոտ, որ սիրողական ներկայացում էին պատրաստում: «Փրկարար հրեշտակ» կոչվող պիեսում խմբի նորահայտ անդամին բաժին է ընկնում բավական խոշոր մի դեր, որ նա խաղում է Երևանի քաղաքային ակումբում (այժմյան Երաժշտական կոմեդիայի թատրոնը): Դա բավական չի լինում լեռնային ինժեներ դառնալու երազանքով ապրող երիտասարդին թատրոնի հետ կապելու համար: Նրա նախասիրությունը չի որոշում և հաջորդ` ավելի լուրջ դերակատարումը: Գայանյան օրիորդաց դպրոցի մի ուսուցիչ, բարեգործական նպատակներով, կազմակերպում է «Ժայռ» դրամայի բեմադրությունը (1918): Երիտասարդ Ջանիբեկյանը, որ հանդես է գալիս Գրիգոր աղայի դերում, չի էլ մտածում, որ այդ բախտորոշ դերով իր ճակատագիրն անվերադարձ կապում է թատերական արվեստի հետ: Այդ գիտակցությունը նրա մեջ չի արթնացնում նաև սիրող դերասանի բավական աշխույժ գործունեությունը հաջորդ տարում: Մկրտիչ և Սյուզան Գարագաշները կազմակերպում են օպերետային մի խումբ, ուր նորընծա դերասանին հանձնարարվում են «սիրահար-հերոս» ամպլուայի դերերը: Ախորժալուր ձայնի տեր, ի բնե երաժշտական երիտասարդը հարմար է գալիս այդ դերերին և գտնում լավ ընդունելություն: Այս շրջանի դերակատարությունները մարզում են տակավին անփորձ դերասանին, տալիս բեմի ու հանդիսասրահի ընտելություն, բացում բնական տվյալները, բայց էլի նրան չեն կապում թատրոնի հետ: Դրա համար, ըստ երևույթին, հարկավոր էր թատերական ուժգին մի տպավորություն, որ ցույց տա, թե ի՛նչ ասել է դերասան և թե ինչո՛ւ արժե դերասան դառնալ:

Այդ տպավորությունը նա ստանում է 1919-ին, Հովհ. Աբելյանի Գիժ Դանիելից: Մեծ արտիստի սրտառուչ, հոգու խորքը թափանցող խաղը նրա վրա ունենում է այնպիսի ներգործություն, որ հեռու է վանում ամեն մի ուրիշ մտադրություն և նրա ակամա զբաղմունքը դարձնում եթե ոչ կյանքի գործը, ապա դրա ներքին վճիռը: Այդ վճիռը գործ է դառնում հաջորդ իսկ տարին, երբ Զարիֆյան-Աբելյան խումբը Երևանի է ժամանում մեծ խաղացանկով և ներկայացումներ տալիս Ջանփոլադյան եղբայրների թատրոնում ( Սպայի տունը): Գարագաշ ամուսինները իրենց երիտասարդ խաղընկեր Ջանիբեկյանին կապում են այդ խմբի հետ: Ջանիբեկյանի համար փոքր բան չէր թեկուզ և մի քանի, բայց Հովհ. Զարիֆյանի նման փառավոր մարդու և դերասանի ղեկավարած փորձերով դեր պատրաստելը:

1922 թվականից խաղացել է Ամո Խարազյանի շրջիկ թատրոնում, Ալեքսանդրապոլի Արմեն Արմենյանի թատերախմբում , Թիֆլիսի Հայ դրամայի թատրոնում: 1924 թվականից Երևանի Առաջին պետթատրոնի, այժմ՝ Սունդուկյանի անվան թատրոն դերասան էր (1965–67 թվականներին՝ նաև տնօրեն): 1940–49 թվականներին եղել է Հայկական թատերական ընկերության առաջին նախագահը: 1947–1949 թվականներին դասավանդել է Երևանի թատերական ինստիտուտում:

Ջանիբեկյանը Գրիգոր աղայի կերպարի (Վրթանես Փափազյանի «Ժայռ») լավագույն մարմնավորողն էր խորհրդահայ բեմում. այդ դերակատարումն իր կատարելությամբ մտել է հայ թատրոնի պատմության գոհարների շարքը:

Նրա արվեստին բնորոշ էր համառ ու անկոտրում բնավորությամբ կերպարների սոցիալ-կենցաղային ճշգրիտ ու ցայտուն վերարտադրությունը, կատարման հրաշալի տեխնիկան. «հակառակորդ» դերերի լավագույն մեկնաբաններից էր: Բեմադրել է պիեսներ Սունդուկյանի անվան թատրոնում (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը», «Վարդանանքը»՝ ըստ Դերենիկ Դեմիրճյանի): Կատակերգական դերերում Ջանիբեկյանը հակվել է երգիծանքի սուր, հաճախ՝ գրոտեսկային շեշտադրումների:

Ջանիբեկյանը հեղինակ է բեմավորումների (ոչ բեմական գրական երկի հարմարեցումը բեմի պահանջներին), թարգմանությունների, «Բարեկամներիս մասին» (1965 թ.) և «Իմ աշխարհից» (2 գրքով, 1977–80 թթ.) հուշերի գրքերի:

Մահացել է 1978 թ. սեպտեմբերի 27-ին, Երևանում:

Նկարահանվել է կինոյում («Զանգեզուր», 1938 թ., «Ամպրոպի արահետով», 1956 թ., «Հյուսիսային ծիածան», 1960 թ., «Սարոյան եղբայրներ», 1968 թ. «Հնձան», 1973 թ., «Ժայռ», 1973 թ., բոլորը՝ Հայֆիլմ, և այլն):

Ջանիբեկյանը ռադիո և հեռուստաբեմադրություններում խաղացել է շուրջ 100 դեր: Նրա անունով Երևանում կոչվել է փողոց:

«Սարոյան եղբայրներ» - Արթին պապ