Այս` սֆինքսի պես լուռ և, կարծես, ինքն իր վրա գամված մարդը. Նար-Դոս

Դպրոցական պատանի էի, երբ առաջին անգամ կարդացի Նոր-Դոսի «Աննա Սարոյան» սրտագին վիպակը, գեղարվեստական այս բարձրորակ երկը, որն անբացատրելի ազդեցություն թողեց հոգուս վրա, և երիտասարդ հեղինակը դարձավ իմ ամենասիրելի հեղինակներից մեկը: Երազում էի նրան տեսնել, ինչպես, առհասարակ, պատանիները տենչում են տեսնել իրենց սիրելի գրողներին:

Երբ տարիներ հետո Թիֆլիս եղա, չգիտեմ ինչպես պատահեց, չկարողացա նրան տեսնել: Այնուհետև նրան կորցրի: Կարծես, չքացավ նա գրական ասպարեզից: Լսում էինք, որ նա «Նոր Դար»-ի խմբագրատան մեջ սրբագրիչ է, և երբեմն էլ, հետադիմական ոգով բաներ է գրում: Արհամարհված էին կղերա-պահպանողական «Նոր Դար»-ը և նրա մեջ գրողները: Եվ երիտասարդությունը «Նոր Դար»-ը չէր կարդում: Գրիգոր Արծրունին, որ երիտասարդության քուրմն էր, իր լիբերալ գաղափարախոսությամբ կաշկանդել էր մեր միտքը: Նրա և հաջորդների «Մշակ» թերթը իր տարամերժ և անհանդուրժող գրախոսականներով վարկաբեկում, ոչնչացնում էր հակառակ պարտիայի տաղանդավոր գրողներին և գերագնահատում ու պանծացնում իր ուղղության հեղինակներին: Այսպիսով, պահպանողական բանակի տաղանդավոր գրողները (Մուրացան, Նոր-Դոս, Ճուղուրյան, Ագապյան) խուսափում էին երիտասարդության աչքից և թաղվում մոռացության մշուշի մեջ: Սակայն, երբ «Մշակ»-ի կուրությունից ազատագրված` գտնում էինք այդ անտեսված գրողներին, թաքնված գանձեր գտնողների նման էինք զգում մեզ:

Նար-Դոսին անձամբ ճանաչելու օրից սկսած, և շարունակ, ես մի անայլայլ զգացում եմ ունեցել դեպի այդ հազվագյուտ, ընտիր մարդը – սիրո և հարգանքի զգացում: Նրա հոգին առաքինությունների բյուրեղացումն էր – մարդասեր, ընկերասեր, կարեկցող, ազնիվ և անհունորեն համեստ: Մի առինքնոզ ուժ ուներ նա, որին մի անգամ ներհայաց մոտեցողը այլևս ընդմիշտ թովված էր նրանով:

Նար-Դոսի երևութապես անկիրք, զուսպ դեմքի ետևը, - նրա ներքին ծովում, - մշտնջենական խռովք ու ծուփ կար. վիշտ` տանջվող մարդու համար և ցավագին սեր` թշվառի հանդեպ:

Այս` սֆինքսի պես լուռ և, կարծես, ինքն իր վրա գամվված մարդը իր ներսում անդուլ տրամախոսության մեջ էր: Լուրջ, ծանր և անկեղծ ապրումների ներկայությունը նրա խորունկ, իմաստուն հայացքի մեջ արձանագրված էր: Եվ նրա գրականությունը այդ լուրջ, ծանր և անկեղծ հոգու կնիքն էր կրում իր բոլոր էջերի վրա: Ամեն անգամ, երբ նրան միտք էի բերում, իմ մեջ խորին հարգանք էր զարթնում դեպի գրականությունը և գրական մարդը, առհասարակ, որովհետև նա ինձ ներշնչում էր այն գաղափարը, թե` գիրքը մեծ իրարանցում է, արյունով շինված բան, ճշմարտության և արդարության անոթ, և հեղինակը առաքելության կոչված` կատարելու համար մարդկության բարձրացման և ազատագրման գործը:

Ավ. Իսահակյան «Երկերի ժողովածու» հատոր V

Նյութը` Ք. Ա-ի