Ով է «Արաբական գարնան» անհավանական հաղթողը

Իրաքյան պատերազմը, որը 2003-ին հանգեցրեց այդ երկրում Սադդամ Հուսեյնի վարչակարգի տապալմանը, մեկ միանշանակ հաղթող ունեցավ. Իրանը: ԱՄՆ-ի իրականացրած ռազմական միջամտությունը բերեց Մերձավոր Արևելքում ավանդաբար ԱՄՆ-ի դաշնակից հանդիսացող սուննիական իշխանությունների թուլացմանը և տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի մեծագույն թշնամի` Իրանի Իսլամիստական Հանրապետության ուժեղացմանը:

Տասը տարի անց մենք կրկին կարող ենք դառնալ տարածաշրջանում ճակատագրի նման քամահրանքի վկան: Համենայն դեպս, այս պահին թվում է, թե «արաբական գարնան» առաջ բերած հեղափոխությունների միանշանակ հաղթողը Իսրայելն է:

Անապահով սահմաններ

Իհարկե իսրայելցիների մեծ մասը կհերքի նման մեկնաբանությունը: Տարածաշրջանում Իսրայելի հարևանությունը զգալիորեն անկայուն և անկանխատեսելի է դարձել: Դեռ վերջերս Իսրայելի հակահրթիռային համակարգերը հետ մղեցին Սինայի թերակղզուց իսրայելական Էլիաթ նավահանգստային քաղաքի ուղղությամբ արձակված «Երկաթե գմբեթ» հրթիռը:

Նման իրավիճակում Իսրայելի սահմանները չեն կարող այնպես անվտանգ լինել, ինչպես նախկինում էր, և դա առաջին հերթին վերաբերում է Եգիպտոսի հետ Իսրայելի սահմանամերձ հատվածին:

Կարող է արդյոք Իսրայելը նման վտանգավոր հարևանությամբ կայունության, անվտանգության և տնտեսական աճի օազիս մնալ:

Պատասխանը միանշանակ է' ոչ: Հոռետեսների մեկնաբանությամբ Թել Ավիվը պետք է մշտապես բարձր պատրաստվածության մակարդակի վրա մնա'իր առջև ծառացող ռիսկերը նվազագույնի հասցնելու համար:

Ամենից առաջ իսրայելցիների մեծ մասը, եթե ոչ բոլորը, հավատում են, որ այժմ բուռն երևակայություն և քաջություն գործադրելու ժամանակը չէ: Պաղեստինի ինքնավարության հետ խաղաղության բանակցային գործընթացի վերսկսումը կարող է քողարկել Իսրայելի անհաջողությունները: Ի վերջո Իսրայելը չի կարող ԱՄՆ-ին անտեսել այնպես, ինչպես դա անում է եգիպտական բանակը՝ իր իսլամիստ հակառակորդների ցույցերը արյան մեջ ճնշելով:

Իհարկե իրավիճակին կարել է նաև բոլորովին այլ գնահատական տալ: Այն, ինչ արաբական աշխարհում ծայր առավ իբրև հեղափոխություն (այս եզրույթի այն իմաստով, որը կիրառվում էր 18-րդ դարում), հանգեցրեց կրոնական պատերազմի վերարտադրության, ինչպիսին որ բորբոքվել էր Եվրոպայում 1524-1648թթ ընթացքում' իրար դեմ հանելով կաթոլիկներին և բողոքականներին, ինչպես այսօր իրար դեմ են դուրս եկել սուննիներն ու շիաները: Եգիպտոսի դեպքում, սակայն, մենք տեսնում ենք միայն վերադարձ դեպի ռազմա-ոստիկանական պետության ձևավորում:

Ներքին տարաձայնություններ

Իհարկե կարելի է այս եվրակենտրոն մեկնաբանության հետ չհամաձայնվել, սակայն անհերքելի փաստ է այն, որ մուսուլմանական Մերձավոր Արևելքը չափազանց զբաղված է իր ներքին հակամարտություններով' պաղեստինցիների խնդիրների կամ Իսրայելի ներկայության վրա կենտրոնանալու համար:

Հրեաների կամ քրիստոնյաների դեմ պատերազմը իր առաջնայնությամբ հետին պլան է մղվել(բացառությամբ Սիրիայի և Եգիպտոսի, ուր կարծիք է տիրում, թե քրիստոնյա փոքրամասնությունները դաշնակցում են իշխող վարչակարգի հետ):

Որոշ դեպքերում նույնիսկ գործում է Իսրայելի հետ ձեռք բերած կոնկրետ համագործակցություն: Հորդանանի ղեկավարությունը առկա դժվարին պայմաններում իր գոյության համար պայքարելու նպատակով անվտանգության ոլորտում համագործակցում է Իսրայելի հետ: Այդ իսկ պատճառով ներկա պահին իսրայելա-հորդանանյան ուժերը համատեղ աշխատում են իրենց սահմանները Իրաքից կամ Սիրիայից ներթափանցող արմատական ջիհադականներից պաշտպանելու համար: Նույն նպատակն է հետապնդում նաև համագործակցությունը Իսրայելի և Եգիպտոսի միջև' Սինայի թերկաղզու գրոհայիններին դիմակայելու համար:

Արաբական հեափոխությունների պարադոքսն այն է, որ նրանք ստիպված են տարածաշրջանում Իսրայելին ընդունել իբրև ռազմավարական դաշնակից: Մինչ օրս Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմը ավելի շատ արաբների կյանք է խլել, քան բոլոր արաբա-իսրայելական պատերազմները միասին վերցրած:

Իհարկե սրանից չի կարելի սխալ հետևություններ անել: Իսրայելի համար,հնարավոր է, նախընտրելի է որոշ արաբական երկրների ռազմավարական դաշնակիցը դառնալ կամ Իրանի դեմ փաստացի դաշնակից ձեռք բերել, ինչպես օրինակ կարող է լինել Սաուդյան Արաբիան: Սկայն դա չի նշանակում, որ Իսրայելի արաբ հարևանները կհաշտվեն իրենց միջավայրում նրա շարունակական ներկայության հետ:

Եվ դա նաև չի նշանակում, որ Իսրայելը կարող է անել ամեն ինչ' երբ և որտեղ նա ցանկանա: Ընդհակառակը, Իսրայելի կառավարությունը չպետք է տարածաշրջանային խռովություններն իբրև արդարացում ընդունի իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության կարգավորումը պարապուրդի մատնելու հարցում:

Իհարկե արաբական աշխարհի խռովությունները չեն կարող բարենպաստ նախապայմաններ ստեղծել Իսրայելի և Պաղեստինի միջև խաղաղության և հաշտության հաստատման համար, սակայն այս «ռազմավարական զինադադարը», որը նախընտրելի է արաբական շատ երկների ղեկավարների համար, կարող է միակ հնարավոր այլընտրանքը դառնալ, քանի որ արաբները չեն կարող միաժամանակ և Իսրայելի դեմ և իրար մեջ պատերազմ մղել: