Էրդողանը պաշտոնապես ցավակցական ուղերձ է հղել Հայոց ցեղասպանության կապակցությամբ (ուղերձի ամբողջական տեքստի թարգմանություն)

Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանը պաշտոնապես հանդես է եկել ցավակցական ուղերձով՝ խաղաղություն մաղթելով 20-րդ դարի սկզբին ցեղասպանությանը զոհ գնացած հայերի հոգիներին: Այս մասին հայտնել է թուրքական Anadolu լրատվական գործակալությունը՝ հղում կատարելով Թուրքիայի վարչապետի աշխատակազմի պաշտոնական կայքում զետեղված հաղորդագրությանը:

Էրդողանն ընդգծել է, որ ապրիլի 24-ը հատուկ նշանակություն ունի համայն հայության համար՝ նշելով, որ Օսմանյան կայսրության գոյության վերջին տարիներին տեղի են ունեցել ցավալի իրադարձություններ՝ կայսրության միլիոնավոր քաղաքացիների համար՝ անկախ կրոնական ու էթնիկ պատկանելությունից:

Թուրքիայի վարչապետը կարևորել է բոլորի (ընդհանուր) ցավի ըմբռնումը՝ մեջբերելով «կրակն ընկած տեղն է այրում» թուրքական առածի խոսքերը և անթույլատրելի համարել 1915 թվականի դեպքերը Թուրքիայի դեմ օգտագործելը: Նա հիշեցրել է, որ Թուրքիան 1915 թվականի դեպքերի հետ կապված առաջարկել է ստեղծել (հայ, թուրք և այլազգի) պատմաբանների համատեղ հանձնաժողով, որը կզբաղվի խնդրի գիտական հետազոտությամբ: Էրդողանը վերստին հայտարարել է, որ իրենք պատրաստ են բացել իրենց արխիվները և դրանցում առկա հարյուր հազարավոր փաստաթղթերը տրամադրել պատմաբաններին ու հետազոտողներին:

Ռեջեփ Էրդողանի ուղերձի ամբողջական թարգմանությունը.

«Մեր հայ քաղաքացիների ու ամբողջ աշխարհի հայերի համար Ապրիլի 24-ը հատուկ նշանակություն ունի, այս պատմական խնդրի վերաբերյալ արժեքավոր առիթ է ներկայանում՝ արտահայտվելու համար:

Այն, որ Օսմանյան կայսրության գոյության վերջին տարիները անկախ կրոնական ու ազգային պատկանելիությունից՝ թուրքական, քրդական, արաբական, հայկական և այլ արմատներ ունեցող միլիոնավոր օսմանյան քաղաքացիների համար ցավերով լի, մի դժվար ժամանակաշրջան է եղել, անհերքելի է:

Մարդկային արդարամիտ կեցվածքն ընդունում է անկախ կրոնական ու ազգային արմատներից այս շրջանում տեղի ունեցած դեպքերի պատճառած ցավերը:

Բնականաբար, ողբերգությունների դասակարգումը և ոչ էլ դրանք իրար հետ համեմատելը, ողբերգության ենթարկվածի համար ոչ մի իմաստ չունի:

Ինչպես մեր նախնիներն են ասել՝ «կրակն ընկած տեղն է այրում»:

Մեր մարդկային պարտքն է ինչպես Օսմանյան կայսրության բոլոր քաղաքացիների, այնպես էլ այն շրջանում տուժած հայերի հիշատակը այսօր էլ հիշելու, հասկանալու ու ցավը կիսելու:

Թուրքիայում 1915թ. իրադարձությունների վերաբերյալ տարբեր տեսակետների ու մտքերի ազատ արտահայտումը՝ բազմակարծության, ժողովրդավարական մշակույթի ու արդիականության պահանջն է:

Թուրքիայում առկա այս ազատ միջավայրը, մեղադրող, վիրավորող, նույնիսկ երբեմն գրգռող ելույթներ ու անհիմն պնդումներ հնչեցնելու համար հարմար առիթ կարող են լինել:

Սակայն, եթե պատմական խնդիրները իրավական համեմատությամբ ավելի լավ հասկանալուն, վիրավորանքները կրկին բարեկամության դարձնելուն հնարավոր է լինելու, տարբեր ելույթները համակրական հասկացողությամբ ու հանդուրժողականությամբ հանդիպելուն ու բոլոր կողմերից մի նույն հասկացողություն ակնկալումը բնական է:

Թուրքիայի Հանրապետությունը շարունակելու է համաշխարհային իրավական արժեքներին ըմռնումով մոտենալու քաղաքականությունը:

Բայց, ընդունելի չէ 1915 թ. իրադարձությունները Թուրքիայի դեմ օգտագործելն ու քաղաքական հակամարտության համար հիմք դարձնելը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունները մեր բոլորի միասնական ցավն է: Այս տխուր պատմության արդար հիշողության հեռանկարից նայելով՝ մեր մարդկային ու գիտական պատասխանատվությունն է:

Առաջին Համաշխարհային պատերազմը, որի ընթացքում ամեն կրոնի ու ազգության պատկանող միլիոնավոր մարդիկ կորցրել են իրենց կյանքերը, ինչպես նաև տեղահանությունը, թուրքերի և հայերի միջև համակրանք հաստատելու և փոխադարձ մարդկային կեցվածք ու վերաբերմունք ներկայացնելուն արգելք չպետք է դառնա:

Ժամանակակից աշխարհում պատմությունից թշնամություն «սարքելն» ու նոր կռիվներ հրահրելն անընդունելի է, ինչպես նաև օգտակար չէ՝ մեր միասնական ապագայի կառուցման տեսակետից:

Ժամանակի ոգին պարտադրում է հակառակ անհամաձայնություններին խոսելու կարողություն, դիմացինին լսելով հասկանալ փորձել, հաշտեցման ուղիների որոնումները գնահատել, ատելությունը խայտառակելով հարգանք ու հանդուրժողականություն քարոզել:

Այս հասկացողությամբ, մենք՝ որպես Թուրքիայի Հանրապետության քաղաքացիներ, 1915թ. իրադարձությունները գիտական առումով հետազոտելու համար պատմաբանների միասնական հանձնաժողով ստեղծելու կոչ արեցինք: Այս կոչը դեռ պահպանում է իր վավերականությունը: Թուրք, հայ ու այլազգի պատմաբանների հետազոտությունը 1915թ. իրադարձությունների լուսաբանման ու պատմությունը ճիշտ հասկանալու համար կարևոր դեր է խաղալու:

Այս շրջանակներում մեր արխիվները բոլոր հետազոտողների համար կբացենք: Այսօր մեր արխիվներում գտնվող հարյուր հազարավոր փաստաթղթերը բոլոր հետազոտողներին կներկայացվեն:

Թուրքիան՝ որպես իր ապագան վստահությամբ տեսնող մի երկիր, միշտ էլ աջակցել է պատմությունը ճիշտ ընկալելու նպատակով գիտական ուսումնասիրությունների իրականացմանը: Ազգային ու կրոնական տարբեր արմատներով, ինչ էլ որ լինեն, հարյուրավոր տարիներ միասին ապրած, արվեստից դիվանագիտություն, պետության կառավարումից առևտրի և մյուս բոլոր ոլորտներում միասնական արժեքներ ունեցող անատոլիական մարդիկ այսօր էլ ունեն մի նոր ապագա կառուցելու հնարավորություն ու կարողություն:

Հինավուրց ու աննման մի աշխարհագրության նման ավանդույթ ու սովորույթներ ունեցող ժողովուրդների, անցյալների մասին հասունությամբ խոսելու հնարավորությունը, կորուստների իրենց պատշաճող եղանակներով ու միասին հիշելու վերաբերյալ վստահությամբ ու հավատքով, 20-րդ դարի սկզբում առկա պայմաններում կյանքները կորցրած հայերը հանգստության մեջ պառկելուն ենք կամենում ու նրանց թոռներին ցավակցություն ենք հայտնում:

Նույն շրջանում նման պայմաններում անկախ ազգային ու կրոնական պատկանելիությունից իրենց կյանքերը կորցրած բոլոր Օսմանյան քաղաքացիներին էլ գթությամբ ու հարգանքով ենք հիշում»: