Ժողովրդին ամեն օր թունավորում են, կառավարությունը, պետական համապատասխան մարմինները դեռ աչք են փակում այս ամենի վրա

Վերջերս համապատասխան հրապարակումներով բարձրացրել ենք համեմատաբար էժանագին գազավորված ըմպելիքներում և տարբեր սննդամթերքներում, նաև ծամոններում պարունակվող ասպարտամի (շաքարի փոխարինիչ) վտանգավորության խնդիրը:
Այսօր «Հայելի» ակումբում հանդես գալով լրագրողների առջև, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի սպառողների ասոցիացիայի փորձագետ, Սպառողների ազգային ակադեմիայի գյուղդեպարտամենտի ղեկավար, Սննդի անվտանգության գիտական կենտրոնի լաբորատորիայի ղեկավար Լևոն Աճեմյանն ուշադրություն հրավիրեց այն հանգամանքի վրա, որ ասպարտամը ցելսիուսի արդեն 30 աստիճանի դեպքում տրոհվում է մի շարք թունավոր նյութերի, մասնավորապես` մեթանոլի, մրջնաթթվի, ֆենիլալանինի և ֆորմալդեհիդի, որոնցից հատկապես վերջինը խիստ վտանգավոր է, քաղցկեղածին, գազավորված ըմպելիքներում, բոլոր տեսակի սննդամթերքներում դրա օգտագործումը, անկախ չափաքանակից, ՀՀ օրենսդրությամբ արգելված է:

«Ես չեմ տեսել գազավորված ըմպելիք արտադրող որևիցե ձեռնարկություն, որն իր սառնարանն ունենա, ասպարտամ պարունակող բոլոր ըմպելիքները, բացի «Կոկա կոլայից», որի «լայթս» արտադրատեսակում ասպարտամ է օգտագործվում, մյուսների արտադրատեսակները դրսում են պահվում»,- ասաց Լևոն Աճեմյանը, միաժամանակ ընդգծելով այն իրողությունը, թե որքան է հիմա դրսում ջերմաստիճանը: Երևանում այս օրերին ջերմաստիճանը հասնում է մոտ 40-ի:

Նկատի ունենանք, որ խանութներից շատերն աշխատում են առանց օդորակիչի, և նրանց բոլորի ներսում ջերմաստիճանը 30 աստիճանը գերազանցում է` առավել ևս, եթե խանութներն աշխատում են դռները բաց վիճակում, իսկ խանութների մեծամասնությունն աշխատում է հենց դռները բաց վիճակում, ինչը նշանակում է, որ ներսի և դրսի ջերմաստիճաններն իրարից շատ չեն տարբերվում, ներսում էլ ջերմաստիճանը մոտենում է 40-ին: Սա նշանակում է, որ «Հայկոլա» և գրեթե բոլոր մյուս գազավորված ըմպելիքները, որոնք ամբողջությամբ կամ մասամբ քաղցրացված են ասպարտամով, վերջինիս` թունավոր նյութերի տրոհվելու հետևանքով դառնում են մարդու առողջության և կյանքի համար վտանգավոր կամ խիստ վտանգավոր` կախված նրանից, թե մարդը նշված ըմպելիքներից օրվա կամ ամսվա ընթացքում որքան է օգտագործում, օգտագործողը մեծահասա՞կ է, թե երեխա (երեխաների դեպքում վտանգն ավելի է մեծանում): Իսկ արդյոք քի՞չ ենք օգտագործում… Արդյոք երեխաները չե՞ն օգտագործում, կամ առավելապես նրա՞նք չեն զովացուցիչ ըմպելիքներ օգտագործողները…

Հայաստանում խնդիրը նաև հենց այն է, որ ուրախության ու տխրության տարբեր առիթներով սեղանի շուրջ մեզանից շատերն ասպարտամ պարունակող գազավորված ըմպելիքներն օգտագործում են աննորմալ չափաքանակներով, նստում են ժամերով ու ոչ թե 1-2 բաժակ են խմում, այլ 6-7 բաժակ, մի ամբողջ շիշ, ոմանք դրանից էլ ավելի: Ընդ որում, խմում են ոչ միայն այդպիսի առիթից առիթ, այլև առանց առիթների, ուղղակի շոգ եղանակին, ոմանք նույնիսկ ամեն օր կամ գրեթե ամեն օր: Ավելին. մեր երկրի բնակչության հիմնական մասը սոցիալապես անապահով վիճակում է գտնվում, այդ հանգամանքով պայմանավորված, սպառողների հիմնական մասը գնում, օգտագործում է ոչ թե լիտրը 300-380 դրամ գնով վաճառվող, շաքար պարունակող գազավորված ըմպելիքներ, այլ մոտ 200 դրամով վաճառվող, ասպարտամ պարունակող գազավորված ըմպելիքներ: Այս ամենը չի կարող իր հետևանքները չունենալ, գնացեք հիվանդանոցներ, տեսեք մարդկանց հերթերը…

Առավել մեծ վտանգի են ենթակա երեխաները, որոնց մարմնի քաշն էապես զիջում է մեծահասակների մարմնի քաշին, մինչդեռ առավելապես հենց նրանք են գազավորված ըմպելիքների սիրահարները: Ասպարտամի այն առավելագույն չափաքանակը, որը եվրոպական երկրներում թույլատրելի է համարվում (իհարկե, դրանք պարունակող ըմպելիքների, սննդամթերքների պահպանման ջերմաստիճանային պայմանների չխախտման պարագայում), վերաբերում է 70 կգ քաշ ունեցող մարդուն, մինչդեռ երեխաների քաշն էապես զիջում է դրան: Շատ երեխաներ գնում են դպրոց, դպրոցի մոտակա խանութից կամ կրպակից վերցնում 250 միլիլիտրանոց կամ կես լիտրանոց գազավորված ըմպելիքի մի շիշ, մինչև դասերից տուն գալը, խմում այն ամեն օր կամ գրեթե ամեն օր, հատկապես երբ դրսում շոգ է, իսկ շոգ է լինում նաև սեպտեմբերին:

«Արդեն 30 աստիճանի տակ այդ պրոցեսը գնում է,- ասաց բանախոսը:- Հիմա դուք պատկերացրեք` 30 աստիճանի տակ ինքը ֆորմալդեհիդի, մեթանոլի, մրջնաթթվի, ֆենիլալանինի տրոհվեց` պլյուս դրան այն մոնոմերները, որ կարող են այդ ջերմաստիճանի դեպքում պոլիմերներից (գազավորված ըմպելիքների տարաներից.-ծ.հ.) անցնել այդ ըմպելիքների մեջ: Խնդիրն այստեղ շատ խորքային է»:

Ըստ Լ. Աճեմյանի, վտանգված է ասպարտամ պարունակող ըմպելիքներ, սննդամթերքներ պարբերաբար օգտագործողների առողջությունը, ապա նշեց, որ Հայաստանում պարբերաբար օգտագործողներ կան, հատկապես ֆասֆուդի հետ շատ են օգտագործում այդ ըմպելիքները:

Եթե նույնիսկ խախտված չեն ասպարտամ պարունակող գազավորված ըմպելիքների պահպանման ջերմաստիճանային պայմանները, ապա մամուլի ակումբի հյուրերից «Մանկաբարձություն, գինեկոլոգիա և նեոնատալոգիա» գիտագործնական հանդեսի գործադիր խմբագիր Գոհար Ջրբաշյանի հավաստմամբ, միևնույն է, այդ ըմպելիքները վտանգավոր են, քանի որ դրանցում պարունակվող ասպարտամը մարդու աղիքային բակտերիաների գործունեության արդյունքում փոխարկվում են թունավոր, քաղցկեղածին ֆորմալդեհիդի:

«Մենք ունենք վտանգ, որն ասպարտամն է, և ունենք ռիսկը,- ասաց բանախոսներից ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի սննդի շղթայի ռիսկերի գնահատման տեղեկատվական-վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Դավիթ Պիպոյանը:- Եվրոպական միության լիազոր մարմինը ոչ թե ասում է, որ վտանգ չկա, այլ ասում է` եվրոպական սպառումները չեն գերազանցում թույլատրելի շեմերը: Ես ինքս վերջին 4 տարիների ընթացքում եվրոպական սպառող եմ եղել, և օրինակ բերեմ Եվրոպական միության անդամ երկրները, որտեղ դուք չեք տեսնի այդ քանակության գազավորված ըմպելիքներ սպառող ազգաբնակչություն, որովհետև եվրոպական երկրների մեծ մասում իրենք օգտագործում են թարմ քամած հյութեր, նեկտարներ, բնական հյութեր: Հիմա եթե ընտրանք վերցնենք մեր այս խումբը, որ այստեղ նստած ենք, լինի կամայական հայկական միջոցառում, տոնակատարություն, լինի հարսանիք, լինի ծնունդ, լինի կնունք, մեր սեղաններից անպակաս են զովացուցիչ, գազավորված ըմպելիքները: Երբ մենք խոսում ենք թունաբանական շեմերից, ռիսկի գնահատումից, կարևոր են այն մթերքները, որոնք ոչ միայն լայն սպառում ունեն, այլև երկարատև, այսինքն` հաճախակի օգտագործվում են: Հայ հասարակությանն ինչքան բացատրում ես, որ, անկախ ասպարտամից, արդեն կարբոնացված, գազավորված ըմպելիքներն իրենք օգտակար չեն, մեր հասարակությունը, գիտեք, շատ պահպանողական է և օգտագործում է»:

Դավիթ Պիպոյանի հավաստմամբ, Եվրոպայում ասպարտամի առավելագույն թույլատրելի մակարդակը 40 միլիգրամ է 70 կգ քաշ ունեցող մարդու համար (նկատի է առնված օրվա ընթացքում ըմպելիքների ու տարբեր սննդամթերքների միջոցով մարդու ընդունած ասպարտամի գումարային, ընդհանուր առավելագույն չափաքանակը): 70 կգ-ի վրա բաժանելով 40 միլիգրամը, կստանանք մարդու քաշի 1 կգ-ի հաշվով Եվրոպայում թույլատրելի համարված ասպարտամի առավելագույն չափաքանակը: Որպեսզի կարողանանք հասկանալ, թե Հայաստանում մարդն օրական գազավորված ըմպելիքների, ասպարտամ պարունակող ծամոնների, տարբեր սննդամթերքների միջոցով ասպարտանի ինչ չափաքանակ է ընդունում, պետք է համապատասխան հետազոտություն կատարենք, այսինքն' ռիսկի գնահատում, մինչդեռ…

«Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը,- շարունակեց Դավիթ Պիպոյանը,- ուղիղ 2 տարի է, ռիսկի գնահատման լիազոր մարմին չի նշանակել, այսինքն' օրենքն ընդունել ենք, բայց այսօր լիազոր մարմին չունենք: Ուղիղ 2 տարի է, խնդիրը քննարկվում է… Ցավոք, սննդամթերքի անվտանգությունն այսօր մեր երկրում դարձել է այնքան ոչ կարևոր բան, որքան կարող է լինել, օրինակ, ռաբիզ երգող երգիչների խնդիրը, այսինքն` իրենք բերվել, դրվել են մի մակարդակի վրա, գիտական գնահատումները չեն իրականացվում, չափումները չեն իրականացվում»:

Արթուր Հովհաննիսյան