Արցախն իր անվտանգությունը կպաշտպանի, և Ուորլիքը չէ, որ պետք է ասի, թե մենք ինչ տարածքներ պետք է վերադարձնենք

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ Ջեյմս Ուորլիքն օրերս «Ինտերֆաքս»-ին տված հարցազրույցում պատասխանելով հարցին, թե ինչպե՞ս կարող է կարգավորվել Ղարաբաղի հետ կապված տարածքային վեճը, ասել է.

«Կարգավորումը ենթադրում է որոշ տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողությանը՝ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի դիմաց: Դա կարգավորման պայմաններից է, բաց ոչ միակ պայմանը: Փախստականների վերադարձ, միջազգային խաղաղարար ուժերի տեղակայում: Այս բոլոր տարրերը խաղաղ կարգավորման պայմաններ են, և բոլորն էլ հայտնի են»:

Մեր պատմական հայրենիքի և ներկայիս ԼՂՀ-ի Սահմանադրությամբ նրա վարչական տարածքի մի մասը հանդիսացող, մեր զինվորների կյանքի և արյան գնով ազատագրված այդ տարածքների հանձնումը թշնամուն՝ կնշանակի Արցախին զրկել իր անվտանգության ու գոյության կարևորագույն և առարկայական այդ երաշխիքից՝ ապավինելով թշնամու և այլոց սին խոսքերին, խոստումներին և փաստաթղթերին, որոնց վրա Ադրբեջանը ցանկացած պահի կարող է թքել: Հիմնախնդրի կարգավորման վերաբերյալ Ուորլիքի վերոնշյալ պատկերացման կապակցությամբ է մեր հարցազրույցը «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ, Հայաստանի Հանրապետությունում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցչության խորհրդական Գառնիկ Իսագուլյանի հետ:

- Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման առնչությամբ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ Ուորլիքի՝ օրերս արած հայտարարությունը, որի էությունը հակիրճ հետևյալն է' տարածքներ' կարգավիճակի դիմաց, իհարկե, նորություն չէ, սակայն, ձեր կարծիքով, ինչո՞ւ նա այս պահին հանդես եկավ այդ հայտարարությամբ:

- Այդ գաղափարները միշտ էլ եղել են՝ սկսած 1994 թվականից, Ադրբեջանի խնդրանքով Խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումից ու պատերազմի դադարեցումից: Կարծում եմ, Ուորլիքի հայտարարության առնչությամբ, որը ոչ միայն տարածքների հանձնման առումով է, այլև փախստականների վերադարձի, մենք բավական լուրջ ասելիք ունենք:

Ես մտածում եմ, որ Ուորլիքի ասածն ամենևին չի վերաբերում միայն ադրբեջանցի փախստականների վերադարձին: Եթե մենք թվաբանությունը չենք մոռացել, եթե մենք այս խնդրի ընդհանրապես առաջացման նախապատմությունը չենք մոռացել, և հիշենք, թե անցած դարի 20-ական թվականներից կամ, թեկուզ, 1988 թվականից հետո ինչ դեպքեր են տեղի ունեցել, ապա պետք է ասենք, որ Հայաստանից և Արցախից փախստականների թիվը եղել 250-300 հազար, մինչդեռ Ադրբեջանից Հայաստան, Լեռնային Ղարաբաղ, Խորհրդային Միության տարբեր երկրներ, 1990-1991 թվականներից հետո նաև' արտերկիր փախստականների թիվն անցնում է 700 000-ը:

Այսինքն' երբ որ Ուորլիքն ասում է փախստականների վերադարձ, նկատի ունի այն մինչև 300 000 ադրբեջանցի՞ փախստականներին, թե 700 000 հայ փախստականներին, որոնց պետք է իրավունք տրվի վերադառնալ իրենց պատմական բնօրրան: Դե հիմա թող պատկերացնեն, որ 700 000 հայ փախստականներ կարող է որոշեն բնակություն հաստատել իրենց պատմական բնօրրանում… Իսկ դա ամբողջ դաշտային Արցախն է, ինչպես նաև ադրբեջանցիների անվանակոչած Կիրովաբադը, Լենինաբադը, Սումգայիթը և այլ բնակավայրեր: Նաև' Բաքուն, հիշենք, որ Բաքուն եղել է հայկական քաղաք:

- Բայց Ուորլիքը տարածքների վերադարձման մասին խոսելով, հստակ նկատի ունի թշնամուց մեր ազատագրած ու ԼՂՀ վարչատարածքային կազմում գտնվող, նրա մասը հանդիսացող տարածքների մի մասն Ադրբեջանին վերադարձնելու անհրաժեշտությունը' Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի դիմաց Այս առումով նա պարզ է ասել և հստակեցման խնդիր չկա:

- Եթե Ուորլիքը տարածքների վերադարձի մասին խոսելով, չգիտի, որ կան դաշտային Արցախի տարածքներ, որոնք գտնվում են Ադրբեջանի օկուպացիայի տակ, ապա հիշեցնեմ այդ մասին: Ի դեպ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախացումն իրավական առումով, իրավական հիմքերով շատ ավելի հիմնավորված է, քան Ադրբեջանինը: Եթե խոսքը «Տարածքներ կարգավիճակի դիմաց» սկզբունքը կիրառելու մասին է, գուցե տարածքներ պետք է վերադարձնել Արցախ աշխարհի՞ն, որպեսզի ինքը ճանաչի Ադրբեջանի անկախությունը… ԼՂՀ-ն իր պետական ինստիտուտներով, իր ժողովրդավարությամբ, ինչպես նաև այլ առումներով հարյուրապատիկ առաջ է Ադրբեջանից: Այսինքն' ինչի՞ մասին ենք խոսում, Ուորլիքը թող լավ ուսումնասիրի պատմությունը կամ այն բոլոր պատճառները, որոնք ծնեցին այս խնդիրը:

Եթե Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ դրսի մի շարք պետություններ շատ բան հաշվի չառան, նրանց հետաքրքրում էր միայն Խորհրդային Միության փլուզումը, որևէ իրավական ակտ, մարդու իրավունքներ իրենց համար հետաքրքիր չէր, կործանվում էր աշխարհի գերհզոր տերություններից մեկը, արագ-արագ ճանաչում էին անկախացած հանրապետությունները, բա հետո ինչպե՞ս հասկանալ Կոսովոյի իրավիճակը, ինչպե՞ս հասկանալ այլ տարածքների իրավիճակը: Այդ ինչպե՞ս եղավ, Հարավսլավիան տրոհեցին, ճանաչեցին տրոհված մնացած բոլոր մասերը… Այսինքն' աշխարհը տվյալ պահին առաջնորդվում է իր շահերով, բայց մենք ունենք մեր շահերը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունն ունի իր շահերը, դրա համար Ուորլիքը թող ճշտի' փախստականներ ասելով ո՞ւմ նկատի ունի: Եթե 700 000 հայ փախստականները գան' այնտեղ բնակություն հաստատելու, ի՞նչ է ասելու պարոն Ուորլիքը, այդ հարցի պատասխանն ինքն ունի՞… Այդ առումով Դավիթ Բաբայանը շատ հստակ պատասխան տվեց, որ իրենք որևէ տարածք որևէ մեկին զիջելու պատճառ չունեն և ոչ էլ' հիմք:

- Ըստ ձեզ, ինչպիսի՞ն պետք է լինի մեր դիրքորոշումը:

Ուորլիքը Միացյալ Նահանգների շահերից ելնելով կամ Միացյալ Նահանգներ-Ռուսաստան- Ֆրանսիա իրենց հակասությունները հաշվի առնելով, ինչ-որ հայտարարություն է արել, մենք էլ սկսել ենք այդ հայտարարությունները վերլուծել, քննարկել, թե ով ինչ է ուզում: Կարևորն այն է, թե մենք ինչ ենք ուզում: Մենք ուզում ենք մեր պատմական հայրենիքը, իսկ մեր պատմական հայրենիքը ոչ միայն Արցախ աշխարհն է, ոչ միայն այսօրվա Հայաստանի Հանրապետությունն է, ոչ միայն Նախիջևանն է, այլ նաև Արևմտյան Հայաստանն է: Արցախն իր անվտանգությունը կպաշտպանի, և Ուորլիքը չէ, որ պետք է ասի, թե մենք ինչ տարածքներ պետք է վերադարձնենք կամ ում վերադարձնենք: Ինքը թող Ադրբեջանին հորդորի ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը:

Կուզենայի, որ անկախ նրանից, թե որ պետության ղեկավարը կամ ներկայացուցիչն ինչ կասեն, մենք դրանց վերաբերվենք որպես մարտավարական խնդիրների: Ռազմավարական առումով, վստահ եմ, ստատուս քվոյի ցանկացած փոփոխություն կհանգեցնի տարածաշրջանում մեծ պատերազմի, և լավագույն տարբերակն այն է, որ ստատուս քվոն պահպանվի, իսկ եթե ուզում են, որ խնդիրը հիմնական լուծում ստանա, ապա աշխարհն ուղղակի պետք է ճանաչի դե ֆակտո գոյություն ունեցող Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը:

Հարցազրույցը Արթուր Հովհաննիսյանի