Սարգսյանի իշխանության վերարտադրության լեգիտիմացումը Տեր-Պետրոսյանի միջոցով

Իշխանության վերարտադրության ծրագրերը Սերժ Սարգսյանի համար ակտուալ դարձան 2013-ի նախագահական ընտրություններից անմիջապես հետո, երբ ակնհայտ էր, որ Սահամանադրությունը որոշակի արգելքներ է հարուցում դրա լեգալ իրականացման համար: Իշխանության վերարտադրության առանցքում գործող նախագահը հրաժարվեց դնել «ժառանգորդ» օպերացիան՝ թիմում ազդեցիկ և խարիզմատիկ գործչի կամ վստահելի մարդու բացակայության հետևանքով:

Ընտրվեց իշխանության վերարտադրության ավելի ասիական մոդել, որի հիմքում ոչ թե համակարգի, այլ սեփական անձի իշխանության պահպանումն էր: Ժամանակագրորեն Ս. Սարգսյանի մտադրությունների գործնական իրականացումը համընկավ Հայաստանի եվրասիական շրջադարձի հետ: Սա նույնպես ունի իր օբյեկտիվ բացատրությունը, քանի որ ԵՏՄ-ն շատ ավելի բարենպաստ միջավայր է, անձնակենտրոն քաղաքական պռոեկտների իրականացման համար, քան աչալուրջ և պահանջկոտ Եվրոպան: 

2013-ից առ այսօր Ս. Սարգսյանի ներքաղաքական հիմնական քայլերը միտված են սեփական իշխանության անցնցում վերարտադրությանը: Հիշենք շրջադարձային նշանակություն ունեցող մի քանի իրադարձություն՝ Հայաստանում այլընտրանքային միակ կենտրոնը հանդիսացող եռյակի չեզոքացումը 2015-ի հունվարին, նույն տարվա վերջին սահմանադրական փոփոխությունները, Հովիկ Աբրահամյանի կառավորության՝ օրերս տեղի ունեցած պաշտոնանկությունը և քաղաքական տրանսֆորմացիաների մեկնարկը համակարգում:

Թվում էր՝ գործող նախագահը վերացրել է համակարգային և արտահամակարգային բոլոր խոչընդոտները և 2017-ի ապրիլին ընդամենը սպասելու է խորհրդարանական ընտրությունների ավարտին, որպեսզի որպես կայացած փաստ նշանավորի իշխանության վերարտադրության սեփական պլանի հաղթանակը: Սակայն 2016-ի երկու իրադարձություն՝ քառօրյա պատերազմը և հուլիսին ՊՊԾ գնդի գրավումն, էապես փոխեցին իրավիճակը: Համենայնդեպս, Ս. Սարգսյանի պլանների խաղաղ և անցնցում իրականացման տեսանկյունից:

ԼՂՀ խնդրում ստատուս քվոյի ցանկացած փոփոխություն կարող է Հայաստանում հանգեցնել համակարգային անկայունության և քաոսի: Քառօրյա պատերազմը բացահայտեց մեր զինվորների հերոսությունը, մյուս կողմից համակարգի իմունային և ֆունկցիոնալ անկարողությունը, կոռումպացվածությունն ու անպետքությունը:

Հուլիսյան իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ համակարգն այլևս չի վերահսկում Հայաստանը և արտահամակարգային «9-րդ ալիքը» կարող է սրբել ոչ միայն իշխանությունն, այլ նաև նրա վերարտադրության «վարդագույն» երազանքը:

Եթե սրան գումարենք հասարակության համատարած աղքատությունը, վտանգավոր սահմանագծի վրա գտնվող սոցիալական բևեռացումը և իշխանության նկատմամբ հասարակական տոտալ անվստահությունն, իրավիճակի պատկերն ավելի ամբողջական և բամզաշերտ կդառնա: Այս համատեքստում Ս. Սարգսյանի համար կենսական դարձավ նոր համակարգի ստեղծումը և իշխանության վերարտադրության քաղաքական լեգիտիմության ապահովումը: Առաջին խնդրին էր ուղղված կառավարության փոփոխությունը և համակարգի հետ չասոցացվող Կարեն Կարապետյանի նշանակումը՝ վարչապետի պաշտոնում:

Այնպիսի տպավորություն է, որ Սարգսյան-Կարապետյան զույգն առայժմ չի պատկերացնում, թե ինչպիսի նոր համակարգ, ինչպիսի կադրային և արժեքային կողմնորոշումներ պետք է գտնեն, որ մի կողմից հասարակական տոտալ դժգոհությունը տրանսֆորմացվի հանրային սպասումների, մյուս կողմից չվտանգվեն իշխանության կայունությունն ու վերարտադրվելու պոտենցիալը: Սակայն միայն ներիշխանական կոնֆիգուրացիայի փոփոխությունը բավարար չէ:

Ս. Սարգսյանին անհրաժեշտ էր քայլ կամ դրա իմիտացիա, որը կապահովեր սեփական իշխանության երկարաձգման քաղաքական լեգիտիմությունը: Այս հարցում նրան անգնահատելի ծառայություն մատուցեց առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոյսանը, որովհետև հուլիսյան իրադարձությունները մարտահրավեր էին ոչ միայն իշխանությանն, այլ նաև համակարգի մաս կազմող տիտղոսային ընդդիմությանը, որում չափազանց մեծ է առաջին նախագահի թիմի գործոնը:

Հենց Տեր-Պետրոյսանն ապահովվեց Սարգսյանի իշխանության վերարտադրության արտաքին լեգիտիմությունը՝ ՀԱԿ-ի ակտիվ մասնակցությամբ ապահովելով Եվրոմիության անվերապահ աջակցությունը համաձայնեցված ԸՕ-ին: Երբ Դավիթ Հարությունյանն ու Լևոն Զուրաբյանը պատմական են որակում ԸՕ-ի շուրջ համաձայնությունները, նրանք հրաշալի հասկանում են իրենց արտաբերածի ցինիզմն ու ենթատեքստը: Իսկապես պատմական կլինի, եթե Ս. Սարգսյանին հաջողվի վերարտադրել իր իշխանությունը՝ հասարակության աղքատության և թշվառության ֆոնին:

Իսկապես պատմական կլինի, եթե ՀԱԿ-ը, տիտղոսային ըննդիմության մյուս սեգմենտները հաջողությամբ ինտեգրվեն Ս. Սարգսյանի ստեղծած նոր համակարգին՝ ունենալով հանրային աջակցության զրոյական գործակից:

Իսկապես պատմական կլինի, որ ԵՄ-ն քաղաքական առևտուր հիշեցնող այս ամենը համարի ընտրական լեգիտիմ գործընթաց:

Սարգիս Հակոբյան