Եթե Արամայիս Գրիգորյանը վերստին նշանակվի բնապահպանության նախարար՝ կհիասթափվեմ նաև նորանշանակ վարչապետից

Գրեթե համոզված եմ, որ ՀՀ կառավարության հրաժարականից հետո ՀՀ բնապահպանության նախարարի պաշտոնակատար Արամայիս Գրիգորյանը նույնպես իր կարգավիճակում գտնվող այն նախկին նախարարներից է, որոնք այժմ ցանկանում, այն էլ ինչպե՜ս են ցանկանում վերանշանակվել իրենց նախկին պաշտոնին: Դե, իհարկե, առանց կառավարության կազմում Արամայիս Գրիգորյանի, էլ ի՞նչ կառավարություն, և ամենակարևորը' էլ ի՞նչ բնության պահպանություն: Իսկ եթե լուրջ, ապա…

Հանրությանը հայտնի փաստ է նաև այն, որ Սևանա լճի սիգը 90-ականների սկզբին, Արցախյան պատերազմի տարիներին, կարտոֆիլի հետ միասին փրկեց մեր երկրի բնակչությանը սովից, մարդիկ հիմնականում այս երկու սննդամթերքներով էին սնվում: Այդ առումով մենք պետք է բարձր գնահատեինք Սևանա լճի սիգի արդյունագործական պաշարների նշանակությունը, հնարավոր ամեն ինչ անեինք այն պահպանելու համար' հասկանալով նաև, որ պատերազմի վերսկսման պարագայում, ինչն ամենևին բացառված չէ, նշված պաշարները դարձյալ ռազմավարական նշանակություն են ստանալու:

Սակայն, ինչպես քանիցս գրվել է այս մասին, ՀՀ բնապահպանության նախկին նախարարներ Վարդան Այվազյանի և Արամ Հարությունյանի, լավագույն դեպքում, հանցավոր անգործության հետևանքով Սևանա լճի սիգի արդյունագործական պաշարներն արդեն քանի տարի է, վերացել են, գոյություն չունեն, և եթե լճից որսագողությունը շարունակվի, միգուցե կենսաբանական պաշարներն էլ վերանան: Նշանակվելով ՀՀ բնապահպանության նախարար, Արամայիս Գրիգորյանը նույնպես գրեթե անգործություն դրսևորեց' լճում սիգի պաշարների պահպանման, այսինքն' որսագողության դեմ պայքարելու, նշված ձկնատեսակի ապօրինի վաճառքի նկատմամբ համապատասխան միջոցներ ձեռնարկելու և դրանով իսկ սիգի բավարար վերարտադրման համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու առումներով:

Սիգի որսագողությունն ու վաճառքը Երևանի որոշ, բայց հատկապես «ԳՈւՄ-ի շուկայի» («Հայկական շուկա») մոտ, տարբեր փողոցներում, չնայած բազմաթիվ հրապարակային ահազանգերին, քննադատական հրապարակումներին, մինչ այժմ շարունակվում է: Ասել թե նախարարությունը, նրա համապատասխան մարմինները' բնապահպանական պետական տեսչությունը և «Սևան» ազգային պարկը, սիգի ձկնագողության և ապօրինի վաճառքի դեմ ընդհանրապես ոչինչ չեն արել և անում, սխալ կլինի, չի համապատասխանի իրականությանը: Սակայն այն ինչ արել և անում են նրանք, թողնում է ընդամենը պայքարի ուղղությամբ հերթապահ ցուցանիշներ ունենալու համար ձևական միջոցառումների տպավորություն: Իսկ իրական վիճակի' նախարարության և հիշյալ տեսչության գրեթե լիակատար անգործության արդյունքում Սևանա լճի անխնա թալանի մասին վկայում են լճում սիգի ձկնագողության համար գցված ցանցերը, այնտեղ կատարվող ձկնագողությունը և ապօրինի վաճառքը տեղում, ինչպես նաև Երևանի այն գրեթե բոլոր վարչական տարածքներում, որտեղ եղել եմ: Գողոնի իրական քանակի կամ զանգվածի մասին նույնիսկ մասնագետները պատկերացում չունեն, սակայն եթե ձկնագողությունը շարունակվի այնպես, ինչպես այս տարվա անցած ժամանակաընթացքում, ապա կարող է շատ կարճ ժամանակահատվածում նորից հանգեցնել ձկնապաշարի ծավալների կտրուկ նվազման:

Բնապահպանության նախարարության բնապահպանական պետական տեսչության պետ Հակոբ Գալստյանը «Հայոց Աշխարհ» օրաթերթին տված իր բացատրության մեջ պատճառաբանել է, թե վերջնականապես հնարավոր չէ կասեցնել ձկնագողությունը, քանի որ դրա հիմնական պատճառը սոցիալ-տնտեսական խնդիրն է: Ըստ նրա, մարդիկ ճարահատյալ են որսագողությամբ զբաղվում, որ գոնե այդ կերպ կարողանան իրենց համար ապրուստի միջոց ապահովել, և պատրաստ են նույնիսկ ծայրահեղ քայլեր կատարել' վերահսկողություն իրականացնող տեսուչների վրա զենք բարձրացնելով:

Դե, եթե զենք ունեն ու կարող են այն բարձրացնել նույնիսկ զենք ունեցող (եթե հիմա չունեն, շատ ավելի վատ) տեսուչների վրա, և այս կրկնակի հանցագործության (ձկնագողություն, տեսուչներին զենքով սպառնալ) մասին հանգիստ ասել է տեսչության պետը, ապա էլ ի՞նչ պետություն… Նշանակում է' մենք իրավապահ համակարգ ու պետություն չունենք, ո՞ւր է նրանց միջամտությունը, չէ՞ որ պետական համապատասխան մարմիններն այդպիսի դեպքում պարտավոր էին միջամտել ու պատասխանատվության ենթարկել զենքով տեսուչներին սպառնացող որսագողերին: Սակայն, տեսչության պետը, «Սևան» ազգային պարկի ղեկավարը կամ Արամայիս Գրիգորյանը գոնե մեկ անգամ այս կապակցությամբ գրավոր դիմե՞լ են իրվապահ մարմիններին: Դե, իհարկե, չեն դիմել:

Ավելին. տեսչության պետի պատճառաբանությունը հիմնականում կեղծ է և ահա թե ինչո՞ւ… Սոցիալ տնտեսական ծանր պայմաններում են գտնվում նաև Շիրակի, Լոռու, Տավուշի և այլ մարզերի բնակիչներ, որոնք Սևանա լիճ և այնտեղից սիգ գողանալու հնարավորություն չունեն, բա նրանք ինչպե՞ս են կարողանում գլուխները պահել, թե՞ նրանք էլ գան Սևանա լճից սիգ գողանալու…
Ավելին. իրականում Սևանա լճի սիգի որսագողությամբ ու վաճառքով ֆինանսական միջոցներ են ձեռք բերում ոչ միայն Գեղարքունիքի մարզի, այլ նաև նույնիսկ լճի ափամերձ բնակավայրերի բնակիչների սոսկ չնչին մասը, մինչդեռ մյուսների գերակշիռ մասը նույնպես սոցիալ-տնտեսական խնդիրներ, ապրուստի միջոցների կարիք ունեն: Բա նրանք ինչպե՞ս են ապրում… Կարո՞ղ է տեսչության պետը պատասխանել այս հարցերին:

Հայտնի է նաև, որ երբ լճում սիգի արդյունագործական պաշարներ կային, որսագողերի քանակն անհամեմատ շատ էր, քան հիմա, մնացածները հիմա ձկնագողությամբ չեն զբաղվում, բայց ապրում են: Եթե նույնիսկ համարենք, որ տեսչության պետն իրավացի է և միայն ճշմարտությունն է արտահայտել, ապա չէ՞ որ խնդրի մյուս կողմում էլ սիգի մնացած, խիստ սակավ պաշարների վերացման վտանգը ու դրա արդյունքում Սևանա լճին սպառնացող աղետն են: Իրավունք ունի՞ արդյոք բնապահպանության նախարարի պաշտոնը զբաղեցնել նա, ով այս ամենը չի գիտակցել, կամ գիտակցելով հանդերձ, չի ձեռնարկել համապատասխան միջոցներ:

Արթուր Հովհաննիսյան