ՌԴ-ն Ադրբեջանին եւ Իրանին առաջարկել է միասնական լոգիստիկ օպերատոր ստեղծել «Հարավ-Հյուսիս» միջանցքի համար. «Ъ»

Ռուսաստանն Ադրբեջանին եւ Իրանին առաջարկել է միասնական լոգիստիկ օպերատոր ստեղծել Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքում՝ արդեն գործող ЕРА միավորված տրանսպորտային-լոգիստիկ ընկերության (ՄՏԼԸ) մոդելով, որը հավասար սկզբունքներով տնօրինում են Ռուսաստանի, Ղազախստանի եւ Բելառուսի երկաթուղիները։ Բայց, ի տարբերություն, ЕРА ՄՏԼԿ-ի, նոր ուղղությամբ երկաթուղին անբավարար է զարգացած, այն նույնիսկ լրիվ էլ չէ։ Ուղիների զարգացումն ավելի ակտիվ է Ռուսաստան-Ադրբեջան գծով, քան Իրանի հետ Ադրբեջանի սահմանով, որտեղ բեռնահոսքը չի գերազանցում 500 հազար տոննան, իսկ Ռուսաստանի համար աշխատանքը տարածաշրջանում բարդանում է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի հակամարտությամբ, գրել է «КоммерсантЪ»-ը։

«Առաջին փոխվարչապետ Անդրեյ Բելոուսովը հոկտեմբերի 28-ին Բաքվի Եվրասիական համաժողովում առաջարկել է արեւմտյան երթուղում ձեւավորել Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցք (ՄՏՄ) (Ռուսաստանից Անդրկովկասով Իրան եւ հետո Հնդկաստան եւ այլ երկրներ) Ռուսաստան-Ադրբեջան-Իրան համատեղ երկաթուղային օպերատորով, որը «կապահովի միջանցիկ սպասարկում եւ լոգիստիկ ծառայությունների բարձր մակարդակ»։

Որպես նման նախագծի օրինակ պաշտոնյան նշել է ՄՏԼԿ-ն՝ ՌԵՈւ-ի կոնտեյներային օպերատորին, «Ղազախստան թեմիր ժոլին» եւ Բելառուսական երկաթուղին. «Օպերատորը կատարելու է նաեւ առաքման գործառույթներ, միմյանց կապել բեռնափոխադրման ծառայությունները, ծովային նավահանգիստների անցումները, զբաղվել բեռնափոխադրումների մաքսային եւ այլ ուղեկցմամբ։

ՌԴ տրանսպորտի փոխնախարար Վալենտին Իվանովն ավելացրել է, որ նախատեսում է Իրանի եւ Ադրբեջանի հետ կնքել համաձայնագիր լոգիստիկ սպասարկումների կազմակերպման մասին. «Համաձայնագրի առարկա կդառնա տրանսպորտային-առաքման ծառայությունների համակարգային սպասարկումը «միասնական պատուհանի» ձեւաչափով՝ մասնակից երկրների հաճախորդների համար։ Այս ձեւաչափը ներառում է արտաքին առեւտրային եւ տարանցման փոխադրումների կազմակերպումը ՌԴ-ի, Ադրբեջանի, Իրանի եւ երրորդ երկրների միջեւ։ Նախատեսված կլինեն նաեւ փոխադրավարձերի, տարանցիկ մաքսային ձեւակերպման ծառայությունների վճարում, բեռնափոխադրման տեղեկատվական ուղեկցում, բեռնման, բեռնաթափման եւ երկաթուղային տերմինալներում պահելու եւ այլ ծառայություններ»։ Խոսնակները չեն նշել՝ խոսքը վերաբերում է բոլո՞ր բեռներին, թե՞ միայն կոնտեյներներին, ինչպես ՄՏԼԿ-ում։

ՄՏԼԿ-ն մասնակիցների հարաբերությունների բարդ պատմությունից հետո՝ 2018թ., ձեւավորվել է ներկա տարբերակով, որտեղ երեք երկրներից յուրաքանչյուրն ունի 33,3 տոկոս։ Այդ ժամանակվանից այն աշխատում է «առանց ակտիվների» մոդելով՝ աննշան բացառություններով։ ЕРА ՄՏԼԿ-ի կոնտեյներային բեռնափոխադրումների ծավալը Չինաստան-Եվրոպա-Չինաստան երթուղով մասնակից երկրների տարածքով արագ աճել է եւ 2021թ. հասել 692,1 հազար TEU-ի։ Բայց Եվրոպայի հետ հարաբերությունների կտրուկ վատացումը հարվածել է կոնտեյներային տարանցմանը եւ հատկապես ЕРА ՄՏԼԿ-ին։ Տարվա արդյունքներով փոխադրումների նվազումը պետք է կազմի 1,8 տոկոս՝ 68 հազար TEU։

Ի տարբերություն ՄՏԼԿ-ի երթուղու՝ Հյուսիս-Հարավ միջանցքի երկաթուղային ենթակառուցվածքն անբավարար է զարգացած եւ անգամ ամբողջական չէ. չի ավարտված Ռեշտ-Աստարա հատվածն Իրանում, որը կառուցում են արդեն երկար տարիներ։ Այնտեղ բեռներն ընդունում է ավտոտրանսպորտը։ Հյուսիս-Հարավ միջանցքի ապրանքաշրջանառությունն ավելանում է, բայց առանձին տեղամասերում։ ՌԵՈւ ԲԲԸ-ն տեղեկացրել է, որ ինն ամսում Ադրբեջանի Սամուր-Յալամա սահմանային անցմամբ անցել է 5,3 մլն տոննա բեռ՝ 55 տոկոսով ավելի, քան մեկ տարի առաջ։

Բայց խոսքը Ռուսաստան-Ադրբեջան հաղորդակցության մասին է, որտեղ, ՌԵՈւ ԲԲԸ-ի գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ Վադիմ Միխայլովի խոսքով, երկաթուղուն բաժին է ընկնում երկրների միջեւ բեռնափոխադրումների 87-90 տոկոսը։

Իրանում իրավիճակն ավելի բարդ է։ Ինչպես համաժողովում տեղեկացրել է Ադրբեջանի փոխվարչապետ Շահին Մուսթաֆաեւը, ըստ Բաքվի հռչակագրի, որը ստորագրվել է սեպտեմբերի 8-9-ին Ռուսաստանի, Ադրբեջանի եւ Իրանի կառավարությունների կողմից, Ադրբեջանը նպատակադրվել է մինչեւ 2030թ. տարանցիկ բեռնափոխադրումների ծավալը Հյուսիս-Հարավ ՄՏՄ արեւմտյան միջանցքով հասցնել 15 մլն տոննայի։ «Սա շատ լավ թիվ է, վերաբերում է միայն երկաթուղային փոխադրումներին։ Եթե հաշվի առնենք, որ երկաթուղով այս ուղղությամբ Իրանի տարածքում երկաթուղային բեռնային տերմինալի օգնությամբ (որը կառուցել է Ադրբեջանը) փոխադրվում է ընդամենը 500 հազար տոննա բեռ»։

«Infoline-Аналитика»-ի ղեկավար Միխայիլ Բուրմիստրովի կարծիքով՝ «Հյուսիս-Հարավ ՄՏՄ միասնական օպերատորի ստեղծումը կնպաստի պատնեշների վերացմանը։ Բայց ՌԴ-ի համար աշխատանքը տարածաշրջանում բարդանում է ադրբեջանա-հայկական հակամարտությամբ։ Վերլուծաբանի կարծիքով՝ Ռուսաստանի համար այստեղ  ընտրություն կատարելու հարց կա Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների զարգացման կամ արտահանվող բեռնահոսքի նվազման ռիսկի միջեւ։ Հայկական երկաթուղին ՌԵՈւ ԲԲԸ-ի կառավարման տակ է։ Բաքուն առաջ է մղում Զանգեզուրի երկաթուղային միջանցքի նախագիծը՝ Ադրբեջանի Նախիջեւանի հանրապետության հետ կապի համար՝ հիմնականում Հայաստանի տարածքով, իսկ հոկտեմբերի 29-ին վերջինի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հերթական անգամ հայտարարել է, որ այդ միջանցքը չի բացվելու»։