Սոչիում բանակցությունների սկզբում Փաշինյանին պարզ դարձավ՝ ՀԱՊԿ-ն իրեն չի օգնի․ «Ъ»

Հոկտեմբերի 31-ին Սոչիում՝ «Ռուս» պանսիոնատում, հանդիպեցին Ռուսաստանի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարները։  «Ъ»-ի հատուկ թղթակից Անդրեյ Կոլեսնիկովը նշում է, որ հանդիպմանն ավելիին չհասան։

«Առավոտյան Սոչիի երկինքը խոժոռվեց, անձրեւ տեղաց ինչպես Մոսկվայում, բայց այստեղ արդեն +12 ջերմաստիճանի պայմաններում։ Քաղաքը կարծես մռայլվեց այս եղանակից, իսկ առավոտը կարծես մթնեց, եւ անմիջապես տպավորություն ստեղծվեց, որ ամեն ինչ սխալ է ընթանում։ Բայց հենց դիտում ես ինչ-որ տեսանյութ Մոսկվայից, անմիջապես Սոչիում գտնվողների հոգիները թեթեւանում են, պայծառանում։ Այդ օրը պետք է թեթեւանային նաեւ արեւոտ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի եւ արեւոտ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի հոգիները։ Նրանք ժամանեցին Սոչի՝ մասնակցելու եռակողմ բանակցություններին։ Նրանց պատվիրակությունները տարբեր կերպ էին դասավորված։

Վարչապետ Փաշինյանի պատվիրակությունը չափազանց կոմպակտ էր (ըստ երեւույթին, նա ամեն ինչում առաջին հերթին հույսը իր վրա է դնում)։ Նույնիսկ լրագրողները՝ երեք հոգի։ Միայն անձնական մամուլ՝ լուսանկարիչ, օպերատոր եւ ձայնային օպերատոր։ Ինչու է անհրաժեշտ ձայնային օպերատորը նման իրավիճակում, պարզ չէ։ Միեւնույն է, այն տրամադրում են ռուս մասնագետները։

Ադրբեջանական պատվիրակությունը բաղկացած էր 14 լրագրողից, եւ դա ռուսական եւ ադրբեջանական մամուլի ծառայությունների փոխզիջման արդյունք էր:

Ինչպես գիտեք, Հայաստանը՝ ի տարբերություն Ադրբեջանի, ՀԱՊԿ անդամ է։ Բայց նրա բոլոր ջանքերն այս ուղղությամբ տապալվեցին Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հայտարարությունից հետո։ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հրապարակավ նախատեց Նիկոլ Փաշինյանին։

«Դուք պահանջում եք հստակեցնել մեր դիրքորոշումը։ Ի՞նչ է՝ չգիտե՞ք մեր դիրքորոշումը»,-վրդովված բացականչեց Լուկաշենկոն՝ իր գրասենյակում կլոր սեղանի շուրջ նստած (հանդիպումը կայացել է տեսահամաժողովի ձեւաչափով)։

«Մենք ցանկանում ենք, որ հարեւան երկրների միջեւ հակամարտությունը լուծվի խաղաղ ճանապարհով»,-հավելեց Լուկաշենկոն։

Նիկոլ Փաշինյանի մոտ, իհարկե, մտահղացել էր իր կողմը գրավել ՀԱՊԿ բոլոր երկրներին։ Ի վերջո, կա ՀԱՊԿ կանոնադրություն։ Կա Ղազախստանի հետ կապված պատմություն, երբ բոլորը վեր կացան, մի գիշերում հավաքվեցին եւ գնացին․․․

Եվ նույնիսկ հայկական վաշտը․․․Բայց հիմա ամեն ինչ այլ է։    Բելառուսի նախագահը շարունակեց նախատել իր գործընկերոջը՝ «Երկրորդ հարցը՝ տվեք Հայաստանի տարածքային ամբողջականության վերականգնման ճանապարհային քարտեզը»։ Ի՞նչ «ճանապարհային քարտեզ»։ Ես ձեզ անմիջապես կպատասխանեմ։ Նստեք Իլհամ Ալիեւի հետ, եթե պետք է, հարցրեք Ռուսաստանի նախագահին եւ որոշում կայացրեք։ Եթե ​​այսօր չընդունեք դա, ավելի վատ կլինի, դուք ինքներդ դա հասկանում եք, մեզ պետք չէ այս հակամարտությունը»:

Հայաստանը կարող էր ավելի քիչ կորցնել, հասկացրեց Վլադիմիր Պուտինը։ Վերջինս լուռ էր։ Լուկաշենկոն դարձավ Պուտինի ձայնը։ Ավելի ճիշտ՝ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի արտաքին ձայնը դարձավ  Վլադիմիր Պուտինի ներքինի ձայնը։

«Եթե հասնեք համաձայնեցման , ես կաջակցեմ։ Ես արդեն  ընկերական տոնով ասում եմ՝ տղերք, ինչո՞ւ եք կռվում այս երկու հազար կիլոմետր բարձրության վրա գտնվող սարերում։ 300 մարդ սպանվեց այնտեղ, որտեղ մարդիկ չեն ապրում։ Աց։ Երեք հարյուր մարդ մահացավ այնտեղ, որտեղ մարդիկ չեն ապրում, որտեղ նույնիսկ այծեր չկան»։

Նիկոլ Փաշինյանին պարզ դարձավ, որ ՀԱՊԿ-ն իրեն չի օգնի․․․ Լուկաշենկոն հնարավորինս պարզ բացատրեց՝ «Սրանք մեր երկու բարեկամ երկրներն են։ Ավելին, մենք Ադրբեջանի հետ միասին ԱՊՀ անդամ ենք։ Մենք շատ սերտ կապեր ունենք․․․»։ 

Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, ինչպես միշտ, իրեն չափազանց շատ բան է թույլ տվել ՀԱՊԿ ղեկավարների հանդիպմանը․ «Ադրբեջանն այսօր գլխավորում է բացարձակապես մեր մարդը՝ Իլհամ Ալիեւը։ ի՞նչ է լինելու վաղը։ Նա հավերժ չէ։ Եվ այս սուր հարցերին իսկապես հիմա պետք է անդրադառնալ։ Ով կանգնի Ադրբեջանի թիկունքին...Ասում են՝ Թուրքիան...  Սա քաղաքականություն է»։

Փաշինյանն ի վերջո հասկացավ, որ  Սոչիում պետք է կռվի, այսինքն՝ բանակցի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի հետ առանց ՀԱՊԿ-ի օգնության։

Հատկապես հաշվի առնելով, որ պարոն Պուտինը ողջ ընթացքում լռում էր, այսինքն՝ ամբողջությամբ համաձայն էր Լուկաշենկոյի հետ։

Սոչիի համաժողովն սկսվեց Հայաստանի եւ Ռուսաստանի առաջնորդների երկկողմ հանդիպումից։ «Ներողություն աշնանային եղանակի համար»,-ասաց Պուտինը, ինչը զարմանալի է, քանի որ սովորաբար նա նման բան չի անում։ Առավել եւս, ներողություն խնդրել այլոց սխալների համար․․․ «Բայց ոչինչ չես կարող անել, աշունը մնում է աշուն։ Նա մեկ րոպեում երկու անգամ հիշեցրեց, որ հանդիպումը կազմակերպվել է պարոն Փաշինյանի առաջարկով։ «Բոլորովին վերջերս Ձեր նախաձեռնությամբ տեղի ունեցած ՀԱՊԿ անդամ երկրների ղեկավարների առցանց հանդիպումը։ Այս կոնֆլիկտը արդեն տասնամյակներ շարունակվում է, ուստի պետք է ինչ-որ կերպ ավարտել այն»,-նշեց Պուտինը։  

Պարոն Փաշինյանը կարդում էր թղթից։ Նա կարող է ժամերով կանգ չառնել։ Սակայն հենց այսօր նա վախեցավ, որ ինչ-որ ավելորդ բան չասի։ Եվ նրա խոսքը տպավորություն թողեց։

«Անցած շաբաթ Վալդայ բանավեճերի ակումբում Դուք անդրադարձաք Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ խաղաղության պայմանագրին՝ պնդելով, որ աջակցում եք այն սկզբունքներին, որոնց օգտին հանդես կգա հայկական կողմը»,-ասաց Փաշինյանը։

Փաշինյանը, իհարկե, չմանրամասնեց, որ ՌԴ նախագահն այդ մասին խոսել է գրեթե հեգնանքով։ Նա այդ ժամանակ հիշեցրել է, որ Հայաստանը կարող էր ստանալ ԼՂ երկու խոշոր շրջան, եթե համաձայներ այդ պայմանի հետ Ադրբեջանի հետ բախման սկզբից։ Սակայն Ռուսաստանն այդ ժամանակ աջակցում էր Հայաստանի ազատ ընտրությանը՝ հրաժարվելով իրադարձությունների նման զարգացումից, եւ հիմա եւս աջակցում է։

Ակնարկն այն էր, որ Հայաստանը կարող է կորցնել ԼՂ մնացած հատվածը։

«Մեզ համար ընդունելի են այն մոտեցումները, որոնք առաջարկվում են»,-ասաց Փաշինյանը՝ հղում անելով եռակողմ համաձայնագրին։ «Հուսով եմ՝ Դուք կողմ եք, որ հղում արվի այս փաստաթղթին այսօրվա եռակողմ հայտարարության տեքստում․․․Հայաստանը հուսով է, որ ռուսական կողմը կաջակցի»,-նշեց նա։

Մի կողմից, Փաշինյանը երկիմաստորեն ճնշում գործադրեց իր ռուս գործընկերոջ վրա, եւ դա տարօրինակ էր․ եթե նա ուզում էր ինչ-որ բանի հասնել, չպետք է խոսեր վերջնագրով եւ թելադրեր, թե ինչին պետք է աջակցի Ռուսաստանը։

Մյուս կողմից, Փաշինյանն իր խոսքում շփոթվեց։ Նախ նա ասաց, որ խոսքը փաստաթղթի հենց ռուսական տարբերակի նախագծի մասին է, ապա պնդեց, որ վստահ չէ, որ Ռուսաստանն աջակցում է դրան, այսինքն՝ իր տարբերակին․ «Ուզում եմ նշել, որ սա որեւէ կերպ չի հակասում այն համաձայնություններին, որոնք ձեռք են բերվել Պրահայում այս տարվա հոկտեմբերի 6-ին ( այսինքն՝ առանց Ռուսաստանի մասնակցության)։ Այդ ժամանակ ես հղում եմ կատարել այդ թվում ԼՂ հարցով հայտարարությանը»։

Սա, իհարկե, նա ասաց, որպեսզի Վլադիմիր Պուտինը չխանդի Փարիզյան բանակցությունների հանդեպ։ ՀՀ վարչապետի գավառական «խորամանկությունը» գոհացրեց։

Նա հավելեց, որ այս տարվա սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանը լայնամասշտաբ ագրեսիա է սանձազերծել Հայաստանի դեմ եւ օկուպացրել նոր տարածքներ։ 

«Մեզ համար շատ կարեւոր է Ռուսաստանի Դաշնության հստակ դիրքորոշումը՝ 2021 թվականի մայիսի 11-ի դրությամբ ադրբեջանական զորքերը դիրքեր դուրս բերելու անհրաժեշտության մասին ձեւակերպմամբ։ 

Իլհամ Ալիեւն ասելիք ունեցող մարդու տպավորություն է թողել։ Գոնե նրանով, որ նա լակոնիկ է գտնվել։

Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանը համեմատաբար վերջերս առաջ քաշեց հինգ հիմնական սկզբունքներ, որոնց հիման վրա պետք է կարգավորվեն հարաբերությունները Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ (ըստ երեւույթին, սա խաղաղության պայմանագրի ադրբեջանական տարբերակն է):

Ալիեւի խոսքով՝  Ղարաբաղյան հակամարտությունն արդեն պատմություն է, այն լուծվել է երկու տարի առաջ․«Այս համատեքստում գործնականում քննարկելու բան չկա։ Իսկ ադրբեջանա-հայկական հարաբերությունների կարգավորումը շատ լուրջ քայլեր պահանջող ձեւաչափ է»։

Այո, այդպես են ասում հաղթողները։ Ավելին, հնարավոր է, որ Ադրբեջանի նախագահը նույնիսկ չքննարկի խաղաղության պայմանագիրը։ Իսկ տեղի ունեցածը նրա համար պատմություն է, ինչպես ինքն էր ասում։

Քանի դեռ ընթանում էին Պուտին-Ալիեւ բանակցությունները, Հայաստանի վարչապետը հեռացավ պանսիոնատից, ապա կարելի է ասել բոլորի համար աննկատ վերադարձավ։

Եռակողմ բանակցությունները որեւէ հատուկ ձեւով չավարտվեցին։ Պարզ դարձավ, որ դեռ ի վիճակի չեն պայմանավորվել ոչ միայն խաղաղության պայմանագրի, այլ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի սահմանների սահմանազատման սկզբունքների մասին։

Սակայն հետաքրքիրն այն է, որ Փաշինյանն ու Ալիեւը որոշեցին ընթրել միասին՝ բանակցություններից հետո չբաժանվելով՝ չնայած կարող էին դա անել հանդիպումից հետո»։