«Հայացք». Գործող նախագահը պայքարի իմիտացիա կանի, ո՛չ ավելին. Վարդան Սեդրակյան

Հարցազրույց նախագահի թեկնածու, էպոսագետ Վարդան Սեդրակյանի հետ.

- Վարդան, այսօր մեր քաղաքական դաշտը խիստ բևեռացված է, և թվում է Սերժ Սարգսյանին այլընտրանք չկա: Դուք ինչպե՞ս եք մտածում այդ առթիվ:

- «Թվալ» բառը ճիշտ օգտագործեցիք. ընդամենը թվում է: Տիեզերքում միայն Աստված այլընտրանք չունի: Ինչ վերաբերում է բևեռացված լինելուն, ասեմ, որ ինձ համար նախկինում էլ չի եղել ընդդիմություն-իշխանություն հասկացությունը, հիմա էլ չկա: Երկրում երեք մարդ կա, որ իրար հետ նստում ու քննում են հարցերը: Նրանք են, ովքեր իրենց ձեռքը դրել են Սուրբ Գրքի վրա ու, երդվելով Աստծու առաջ, պատասխանատվություն ստանձնել հայ ազգի ու հայոց պետականության համար: Այսինքն' երեք նախագահներն են:

Ինչ վերաբերում է ինձ, ապա համոզված եմ, որ հաղթելու եմ ընտրություններում, դառնալու եմ նախագահ, և նախկին երեք նախագահներն էլ լինելու են իմ ավագ խորհրդականները: Ասելս այն է, որ առաջին երկու նախագահները չեն առաջադրի իրենց թեկնածությունը: Գործող նախագահը ևս մեծ սիրով չէր առաջադրվի: Իսկ եթե ինչ-ինչ հանգամանքներից ելնելով առաջադրվեց, ապա ընդամենը պայքարի իմիտացիա կանի, ո՛չ ավելին: Եվ որքան էլ տարօրինակ թվա, սա բխում է երեքի շահերից: Քանզի երեքից ոչ մեկն էլ թույլ չի տա, որ իրենցից որևէ մեկը կրկին նախագահ դառնա: Ով քայլ անի, մյուս երկուսը կմիավորվեն նրա դեմ: Եվ քանի որ ես չեմ առաջադրվելու որևէ կուսակցությունից, ուստի և չի լինի այն թիմը, որն իր գալով պաշտոնանկ կանի մարդկանց: Նշանակում է ստեղծված իրավիճակը լիովին կբավարարի բոլորին: Արդյունքում՝ վերջապես ձեռք կբերենք քաղաքական հավասարակշռություն:

- Այսինքն՝ մենք կսկսենք հարաբերականորեն մաքուր էջից:

- Այո: Վերջին շրջանի քաղաքական մեր պատմության մեջ բացելու ենք նոր էջ: Իսկ այդ էջը գրելու համար պետք է համախմբվեն քաղաքական բոլոր ուժերը և բոլոր ազդեցիկ մարդիկ: Եվ դա' հանուն միևնույն նպատակի: Քանզի այն չի լինելու Վարդան Սեդրակյանի հաղթանակը Սերժ Սարգսյանի կամ Ռոբերտ Քորչարյանի, կամ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նկատմամբ: Դա ազգի ու պետության հաղթանակն է, որ, կարողանալով մի կողմ դնել անձնական խնդիրներն ու նպատակները, բոլորը լծվում են ընդհանուր գործին: Ինչո՞ւ եմ ասում, որ նախկին նախագահները լինելու են իմ խորհրդականները. որովհետև այն հզոր ու կենտրոնամետ պետության նախապայմաններից է: Իհարկե, ոգևորությունն ու հայրենասիրությունը լավ բան է, բայց փորձը երբեք չի խանգարում: Ես կարող եմ, չէ՞, իմ քարոզարշավն այնպես կազմակերպել, որ հեշտ դիվիդենտներ ձեռք բերեմ. քննադատեմ իշխանություններին' ներկա, թե նախկին, ձգտեմ ամեն գնով դուր գալ ժողովրդին և այլն, և այլն: Հա՛, ասենք թե դարձա նախագահ: Բայց միայնակ ես չեմ կարող ողջ այս խնդիրները լուծել: Քանզի երկրի ներսում կլինեն հզոր, բայց վիրավորված մարդիկ, որոնց ձեռքում կուտակված են քաղաքական ու տնտեսական մեծ ռեսուրսներ: Վերջիններս եթե անգամ չխանգարեն, ապա իրենց պասիվությամբ ինքնին մեծ հարված կհասցնեն ընդհանուր գործին: Այնպես որ պետք է օգտագործել ազգի ողջ ռեսուրսը' քաղաքական, տնտեսական, ինտելեկտուալ:

- Վարդան, իսկ ի՞նչ եք առաջարկում ժողովրդին, որպեսզի Ձեզ ընտրի:

- Առաջարկում եմ կառավարման արդար համակարգ: Մանրամասնորեն մշակել եմ ծրագիր, որի իրականացմանը հասնելու եմ քայլ առ քայլ:

- Այսինքն՝ կառավարման արդար համակարգ, որը պարտադրվում է վերևից ներքև:

- Այո: Եթե երկրի նախագահն ինքն է կաշառակեր, եթե նրա շրջապատի մարդիկ զբաղված են պետական ռեկետով, ապա կառավարման ինչպիսի մոդել էլ կիրառեք, չի աշխատի: Իսկ եթե վերնախավն արդար է, ապա անգամ ստրկատիրական պետության մեջ ստրուկները նորմալ կապրեն' համապատասխան իրենց կարգավիճակի:

- Վարդան, Դուք, կարծես, անհաշտ եք մեր բոլոր հարևանների հետ: Բացի Իրանը: Խոսում եք նաև Ռուսաստանի հետ ցամաքային սահման ունենալու մասին: Վրաստանին էլ առանձնապես լավ աչքով չեք նայում: Ի՞նչ եք մտածում' մեր ժողովուրդը կցանկանա՞ պատերազմ ու կգնա՞ պատերազմի:

- Անհաշտ լինելը պայմանավորված է մեր ազգի վերջին երկուհազարամյա պատմությամբ: Այնպես չէ, որ հարևանը նորմալ է պահում իրեն, ու ես անհաշտ եմ նրա նկատմամբ: Հենց ձեր ասածը. ինչո՞ւ եմ հաշտ Իրանի հետ, մյուսների հետ' ոչ: Որովհետև Իրանի հետ ազգը խնդիրներ չունի: Ինչպե՞ս կարող ենք մյուսների հետ ևս հաշտ լինել, երբ ունենք արցախյան չլուծված խնդիր, երբ Նախիջևանը Ադրբեջանի կազմում է: Երբ մենք, լինելով պատերազմում հաղթած կողմ, այսօր հայտնվել ենք ծիծաղելի և փակուղային վիճակում. այն պետությունը, որը մի քանի տարի առաջ դողում էր հայկական զորքից, ու մեկշաբաթյա մարտական գործողություններ էին անհրաժեշտ, որպեսզի մեր զորքը հայտնվեր նրա մայրաքաղաքի մատույցներում, այսօր մեզ հետ խոսում է ուժի դիրքերից: Նույնն էլ Վրաստանը. նրա նորընտիր ղեկավարը հայտարարում է, որ վրացիները շատ բարի ազգ են և թույլ են տալիս, որ հայերն ապրեն իրենց երկրում:

Մենք ունենք միջազգային շուկաներ դուրս գալու խնդիր: Եվ ընդհանրապես Ռուսաստանի հետ ցամաքային սահմանի ապահովումը կենսական անհրաժեշտություն է մեր երկրի համար: Հենց մի փաստ. թե ինչպես է համաշխարհային նշանակության նավթամուղը շրջանցում մեր երկիրը, արդեն դուրս է մարդկային բանականության սահմաններից: Նավթամուղը թող մեր երկրի տարածքով չանցներ, բայց, որպես սահմանակից պետություն, Հայաստանն ունենար խողովակ սեփական կարիքները բավարարելու համար:

- Իսկ արդյո՞ք այժմ մեր ազգային խնդիրները լուծելու լավագույն ժամանակներն են. մեր ուժը կպատի՞:

- Երբ Տիգրան Մեծին Պարսկաստանից բերեցին Հայաստան ու թագադրեցին, բնավ էլ Հայաստանի լավագույն ժամանակները չէին. պատմական Հայաստանը մեծ կորուստներ էր ունեցել նրա հոր գահակալության շրջանում: Ավելացրած' նախարարական տները պառակտված էին, տնտեսական բազում պրոբլեմներ կային երկրում: Բայց Տիգրան Մեծը պատասխանատվություն ստանձնեց, լուծեց խնդիրները, և «պարզվեց», որ ճիշտ ժամանակն էր: Այնպես որ, ամեն ինչ կախված է պետության առաջին դեմքից ու նրա կամային հատկանիշներից:

- Վարդան, բավականին մեծ է ռուսական լրատվամիջոցների ուշադրությունը Ձեր նկատմամբ: Անգամ' ավելի մեծ, քան հայկական լրատվամիջոցների: Ինչո՞վ բացատրել:

- Որքան էլ տարօրինակ հնչի, ես մերժում եմ և չեմ ցանկանում հայկական շատ լրատվամիջոցների հետ գործ ունենալ: Նրանք հաճախ այսպես են սկսում՝ մենք ունենք տեղեկություն, որ ձեր ընտանիքի կենսամակարդակը բարձրացել է և ձեր տղան «Ջիպ»-ով է ման գալիս: Ի՞նչ ասես նման լրագրողին: Նրանք երբևէ հարցրե՞լ են, թե նախագահ լինելու տարիներին ինչպե՞ս բարելավվեց Ռոբերտ Քոչարյանի ընտանեկան դրությունը: Կամ' Սերժ Սարգսյանին նույն հարցն ուղղե՞լ են: Մինչդեռ ես երբևէ պետական պաշտոնյա չեմ եղել, որևէ կուսակցության չեմ անդամակցել, այնպես որ կարող էի հինգ տարի առաջ ոչ մի կոպեկ չունենալ, իսկ այսօր միլիարդատեր դառնալ: Ո՞ւմ ինչ գործն է: Ի վերջո կան պետական կառույցներ, որոնց գործը հենց գումարների ծագմամբ և հոսքերով զբաղվելն է, թող նրանք որոշեն:

Ինչ վերաբերում է ռուսական ԶԼՄ-ներին, ապա նրանց հետաքրքրեցի այնքանով, որքանով իմ քարոզարշավում առկա են գաղափարներ, որ անմիջականորեն առնչվում են իրենց պետական շահերին: Եթե մարդը հայտարարում է, որ ճանաչելու է Հարավային Օսիայի ու Աբխազիայի անկախությունը, ապա անտրամաբանական կլիներ, եթե Ռուսաստանը չարձագանքեր:

- Անգամ այն դեպքում, երբ Դուք հայտարարում եք, որ ռուս ժողովուրդը հայ ժողովրդի կրտսեր եղբայրն է:

- Հայ ժողովուրդն իր ավագությունը չի պարտադրել ռուսներին: Իրենց բիլինաներում հստակ է եղբայրներ Սվյատագորի (Սանասար) ավագությունը Իլյա Մուրոմեցի նկատմամբ:

- Բայց իրենք դա չեն ընդունում կամ այդ փաստը չեն մասսայականացնում:

- Խորապես սխալվում եք: Հիմնադրման օրվանից իսկ ռուսական պետությունը կառավարող քաղաքական էլիտան ընդունել է դա: Եթե Սվյատագորն է Մուրոմեցին տալիս հրեղեն թուրը, եթե Սվյատագորն է Մուրոմեցի վրա փչում ու հոգևոր ուժ ներարկում նրան, եթե Սվյատագորը Մուրոմեցին բերում է Հայաստան և ուսուցանում մարտերի արվեստը, ապա ինչպե՞ս չընդունես: Հարցն այն է, թե Հայաստանի իշխանություններն իրե՛նց ինչպե՞ս են պահում: Մի բան հիշեմ այդ առթիվ. 2000 թվականին ՌԴ դեսպանատունը ցերեկույթ կազմակերպեց իմ պատվին: Այդ ժամանակ, ի պատասխան իրենց հարցի, ես բացատրեցի. Սանասարն ուներ երեք որդի' Հովան, Վերգո և Մեծ Մհեր: Մեծ Մհե՛րը շարունակեց Սանասարի գործը: Այո, առաջին երկուսն էլ են Սանասարի տոհմից, բայց Սանասարի տիեզերական ժառանգության կրողն ու շարունակողը չեն:

Այնպես որ, եթե քո երկրի ղեկավարը կամ քաղաքական էլիտան իրեն պահում է Սանասարին համարժեք, ռուսները ճանաչում են որպես ավագ եղբոր: Բայց երբ գնում ու խնդրում է, որ իջեցնեն գազի գինը, ապա արդեն ավագ եղբոր գաղափարն անըմբռնելի է դառնում: Կամ երբ ողորմություն է խնդրում, ասենք' վարկ է ուզում, տալիս են այդ վարկը: Բայց առավելապես երբ տեսնում են, թե այդ վարկը հետագայում ինչպես են օգտագործում, ավելի ստույգ' ինչպես են փոշիացնում, էլ ի՞նչ վերաբերմունք ակնկալես: Չնայած նրանք շատ լավ գիտեն մեր պատմությունը. գիտեն, որ մենք ենք ստեղծել եվրոպական քաղաքակրթությունը, Ռեչ Պոսպոլիտան' լեհ-լիտվական այդ հզոր կայսրությունը մենք ենք հիմնել, Ֆրանսիական թագավորական դինաստիան մեզնից է գալիս: Նույնիսկ այն հզոր ուժի ներկայացուցիչները, որ ժամանակին կառավարում էր աշխարհը, և ասում են, որ ներկայում էլ է շարունակում գաղտնի կառավարել (տամպլերները), 9-ից 6-ը հայեր են: Այսինքն' գիտեն, թե ովքեր են հայերն ու ինչպիսի հզոր պոտենցիալ ունեն: Այո, ցավոք մեծ հաշվով այսօր ռուսների կողմից արհամարհական վերաբերմունք է առկա մեր նկատմամբ. Հայաստանը կոչում են ֆորպոստ, գուբերնիա և այլն, և այլն: Ո՞րն է դրա պատճառը. այդ հարցը տվե՞լ ենք մեզ: Եվ երբևէ կհասնե՞նք այն գիտակցությանը, որ երբ մեզ հետ վատ բան է կատարվում, մեղքը մեր մեջ փնտրենք:

Կամ ՀՀ առաջին նախագահը ՌԴ առաջին նախագահի հետ կնքեց ռազմավարական դաշնակցության պայմանագիր, որի կետերից մեկն էլ համատեղ պաշտպանության և համատեղ հարձակման դրույթն էր: Հիմա' քո ռազմավարական դաշնակիցը պատերազմի մեջ է մտնում Վրաստանի հետ և շահում այն: Իսկ դու մեկ ամիս անց մեկնում ես Թբիլիսի և հայտարարում, որ ճանաչում ես Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը:

- Այլ ելք չկար. մեր աշխարհագրական դիրքն էր պարտադրում:

- Ելնելով աշխարհաքաղաքական դիրքից՝ կարելի էր ընդհանրապես չգնալ ու ոչինչ չասել: Սակայն երբ դու քաղաքական նման ապտակ ես հասցնում, ստանալու ես և հակադարձ հարվածը: Անշուշտ, գերտերությունների պատասխանը բացահայտ ու մերկապարանոց չի լինում. գազի գինը կբարձրանա, ճանապարհներդ կփակվեն, դուրս «կթռնես» տարածաշրջանային գործընթացներից և այլն:

90-ականների սկզբին նույն սխալն արեց նաև Լևոն Տեր-Պետրոսյանը' հայտարարելով, որ չկան հավերժական դաշնակիցներ, կան հավերժական շահեր: Ապա' դեպի արևմուտք, Թուրքիայի հետ ճանապարհ և այլն, և այլն: Եվ մենք... միանգամից կորցրեցինք Մարտակերտը: Պատերազմի մեջ բեկում մտավ այն ժամանակ, երբ բեկում մտավ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մտածողության մեջ: Իսկ ես համոզված եմ, որ կան հավերժական շահեր, և դրանք այն շահերն են, որոնք հիմնված են ծագումնաբանական և գենետիկական հիմքի վրա: