Զապել Եսայան. Պահպանե՛ք հասարակության ընդունած պայմանականությունները

Հիշում եմ վերջին դասախոսությունը: Ավելի շուտ` զրույցը:

- Եկեք ընդմիջում չընենք: Համաձա՞յն եք: Ու եթե թույլ տաք` ես կծխեմ[1]: Դեմ չե՞ք:

Ու կարճ դադարից հետո.

- Հրաժեշտի օր է այսօր ինծի համար: Գուցե այլևս չհանդիպենք իրարու: Գուցե դուք ալ ցրվեք այս մեծ երկրին չորս կողմերը և հանդիպեք շատ ուշ կամ բնավ չհանդիպեք: Ճի՞շտ է:

Հանեց ծխախոտատուփը, դրեց կողքի սեղանին, գտավ լուցկին, բայց չծխեց: Ու խոսեց սրտագին մի լեզվով, ինչպես մայրը կխոսի զավակների հետ, նրանցից անջատվելուց առաջ: Խոսեց մեր ապագա զբաղմունքից, խոսեց այն պատասխանատվությունից, որ ունի մանկավարժը սովորող երեխաների նկատմամբ: Խոսեց երկրի ու նրա ապագայի մասին և ներշնչեց մեզ այն միտքը, որ նեղվելիս չնվնվանք, միշտ պայծառ նայենք ապագային, որի համար ապրում ենք և գործում, անկախ նրանից, թե ով մեզանից դրան կհասնի, ով` ոչ:

Պարզ ու հայտնի ճշմարտություններ էին դրանք, բայց նա ասում էր այնպես, որ այլ գույն, այլ սրություն ու փայլ էին առնում դրանք: Չեմ համարձակվում իր բառերով հիշել այդ մտքերը, երկյուղ կրելով, որ կկորցնեն այն անհատական ոգին, որ կենսափորձի, ծով իմացության, տեսածի ու վերապրածի մի հասարակ գումարը չէր:

- Անջատվելեն առաջ խորհուրդ մը կուտամ ձեզի. պահպանեք հասարակության ընդունած պայմանականությունները, որոնք, ծայրահեղության հասած ըլլալով, քաղքենի հոգեբանության են մատնած մարդոց, սակայն ձգտենք բնականին: Չկարծեք ռուսոյական քարոզ կկարդամ, պարզապես կկամենամ, որ բնությանը ավելի մոտ ըլլաք և ուշադիր` ձեր ներքին ձայնին:

Բերում եմ նրա վերջին խոսքը.

- Եթե հոգեպես նեղվիք` հիշեք, որ կրնամ ձեզի նեցուկ ըլլալ: Եթե նյութապես նեղվիք` չզլանաք աջակցությանս ապավինել:

Այս ասելով, նա մոտեցավ մեր դասընթացի միակ ուսանողուհուն` Ալիս Մանուկյանին և համբուրեց:

- Ընդունեք, որ բոլորիդ համբուրեցի: Եվ քայլեց դեպի դուռը` ինչպես միշտ հանգիս ու խաղաղ, բայց հպարտ մի զգացումով:

Ռուբեն Զարյանի «Հուշապատում» գրքից

Նյութը՝ Ք.Ա.–ի

[1] (Ընդմիջումներին, եթե պրոֆեսորականի դուռը բաց էր, անցնում էինք և աչք գցում մեր պրոֆեսորներին: Նրանք մեզ համար հեղինակություներ էին և մեզ հետաքրքիր էր նրանց տեսնել «անպաշտոն» վիճակում: Զապել Եսայանը գահավորակի վրա նստած ծխում էր: Դա էլ նորություն էր: Այն տարիներին սովոր չէինք կնոջը ծխելիս տեսնել: Ընդհանրապես նկատել էինք, որ նրա պահվածքի մեջ կար մի անկախություն: Նա նոր մարդ էր Երևանում և չէր աշխատում հարմարվել տեղական սովորություններին: Նա անում էր այն, ինչ սովոր էր անել Փարիզում և ոչ մի նշանակություն չէր տալիս, թե ով ինչ կասի: Գիտեր, որ ծխելու վրա շատերը խեթ են նայում, բայց չնկատելուն էր տալիս և նույնիսկ հենց դրանց էլ մեկնում էր ծխախոտատուփը):