«Լռության ձայնը. խոսում են Թուրքիայի հայերը»

«Հրանտ Դինք» հիմնադրամի հրատարակչությունը լույս է ընծայել մի գիրք, որն ընդգրկում է Թուրքիայի տարբեր քաղաքներում ապրող հայերի հետ հարցազրույցներ։ Հարցազրույցներն ամփոփող գիրքն անվանվել է «Լռության ձայնը. խոսում են Թուրքիայի հայերը»։

1915 թ. հետո անցած 80 տարվա սերունդները, աքսորված ու սպանված ընտանիքների մնացորդները վերածվել են լռող փոքրամասնության: 15-80 տարեկան 15 հայերի հետ կատարված հարցազրույցները, որոնք ընդգրկված են գրքում, բավական դժվարությամբ են հավաքվել։ Հեղինակ Ֆերդա Բալանջարին դժվարությամբ է հաջողվել երկրի տարբեր անկյուններից հայտնաբերել այդ մարդկանց և նրանց համոզել խոսել։ Նրանք հիմնականում իրենց հայկական ծագման մասին ավելի հասուն տարիքում տեղեկացած մարդիկ են։ Ծագման մասին իմանալուց հետո նրանք սկսել են ապրել իրենց երկու՝ հայ և թուրք ինքնությունների սահմանագծում։ Նրանցից ոմանց հարազատները շարունակում են ապրել թուրքական ինքնագիտակցությամբ։

Այս հայերից մեկն իր հարցազրույցում ասել է. «Ինքնության հետ կապված ամեն ինչ, ըստ էության,  թուրքական է, բայց հանկարծ իմանում ես իսկական պատմությունը, այն պատմությունը, որ իրականացրել է այն ազգությունը, որի անունը գրված է անձնագրիդ մեջ: Այս դրության մեջ գտնվող մարդու համար շատ մեծ երկվություն է այս պարագան: Նման իրավիճակում գտնվելով՝ թուրքական կողմս ամոթ է զգում, իսկ հայկականս` ահավոր ցասում»։

Գրքի վերաբերյալ թուրքական «Թարաֆ» օրաթերթում տպագրված հոդվածում նման տողեր կան. «Բոլորը Թուրքիայում ունեն գաղտնի ինքնություն: Մենք ապրում ենք այդ ինքնությունները ճնշելով, թաքցնելով: Անգամ երբեմն մեր կյանքը շարունակում ենք` մեր մի քանի ինքնություններից մեկը տեսանելի դարձնելով, իսկ մյուսը թաքցնելով: Սակայն թերևս միակ համայնքը Թուրքիայում, որը հնարավորինս թաքցնում է իր ինքնությունը, այդ երկրորդ ինքնության մասին տեղյակ է լինում միայն ինքը և այն չի հայտնում անգամ իր երեխաներին, Թուրքիայի հայությունն է:

Գաղտնի ինքնությամբ ապրելն ունի վերին աստիճանի հասկանալի մի կողմ: Վախենում են և ցանկանում պաշտպանվել ոչ միայն պետության, այլև հարևանի, ընկերոջ, առօրյա կյանքում հանդիպող յուրաքանչյուրի անհանգստացնելուց: Ինքնությունը թաքցնելու ռեֆլեքսը հայերի մեջ գենետիկ կոդի պես մի բան է, որը փոխանցվում է սերնդեսերունդ»։