Հայեցի տղան դարձել է ձեռքից բաց թողած տոնական փուչիկ. Սոս Սարգսյան

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Սոս Սարգսյանը «Վարագույրից այն կողմ» /տես նաև «Հայ լինելը մեր խաչն է. Սոս Սարգսյան», «Խուլիգանը ազգություն չունի. Սոս Սարգսյան», «Կոմիտասի ոգին ոչ միայն չի թևածում, այլև իսկի ներկա էլ չէ. Սոս Սարգսյան»/ գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

«Թուրքը վրա տվեց՝ փախանք … Փախեփախի ժամանակ …»: Ինչքան եմ լսել այս խոսքերը: Մինչև հիմա հումոր ենք անում՝ «Էդ ո՞ր ես այդպես լեղապատառ փախչում, թուրքերը գալի՞ս են …» Մի անգամ վախեցել ենք ու ազգովին իրար վարակել …

Անդրանիկը (հորս պատմածն է) մտնում է Ջալալօղլի, միտինգ է անում, կոչ է անում զենք վերցնել (քանիերորդ անգամ), սակայն երկու աղվամազ երիտասարդ միայն՝ հայրս ու իր ընկեր Լիպարիտն են գնում հետը: Այսպես է եղել: Ջալալօղլուց ու նրա գյուղերից ընդամենը երկու մարդ: Այսօրինակ քանի՜-քանի՜ ամաչելու պատմություններ: Բայց ինչ անես, որ եղել են: Իսկ այնուհետև՞… Այնուհետև տասնյակ տարիներով համրացան մեր «նախնիները»: Պատմությունը ճշմարտության հետ փակի տակ դրին վախից, բայց, հավանաբար, նաև ամաչելուց, որովհեև ով ասես, ինչպես ասես քայքայում էին զորքը, կազմալուծում եղած բանակը: Այդ ամոթ ու շփոթ տարիների իսկական ճշմարտությունը ե՞րբ ենք իմանալու, ո՞ր ազնիվ պատմաբանից: Եթե չասենք, չիմանանք, ինչպե՞ս նորանանք, ինչպե՞ս վերակառուցվենք, ինչպե՞ս հավատանք, որ մեզ մոտ էլ բացախոսություն է …

Ամաչում ենք՝ հատուցում չի եղել … Իսկ նրանց, որ տեր են եղել հեզ ժողովրդին և ուզել են հատուցել, որպես ժողովրդի թշնամի, քշեցին ցուրտ տեղերը … Հիմա էլ վախը «ժողովուրդների հայր» Ստալինից էր: Սա թերևս ավելի է ամաչելու:

Մինչև կյանքի վերջը չկարողացա հարիցս իմանալ, թե քունքից ծնոտի վերջն իջնող սարսափելի սպին որտեղից է: Ամեն անգամ հարցումս լսելով, աչքերը խոժոռում էր վրաս ու վախեցած շուրջը նայում: Ստալինը մեռավ, իմացա` Ալաշկերտում կռվի ժամանակ թուրքի յաթաղանն է այտը ճղել, ատամները կողքից բացել …

Հայեցի տղան դարձել է ձեռքից բաց թողած տոնական փուչիկ` գույնզգույն, պատահական հոսանքի հետ պար է գալիս … Սմբատ զորավարի կյանքի գիրքը չկա` տաս ձեռը կարդա, Աղբյուր Սերոբի, Գևորգի, Արաբոյի, հարյուրների … Հարցրու՝ ե՞րբ է մահացել Անդրանիկը, որտե՞ղ է թաղված. համրություն: Այսպես հերոս կպահե՞ն: Ամոթ: Բայց եկեք ամոթից ու վախից հետո սովորենք …

Նյութը՝  Ք. Ա.–ի