Ամերիկյան դատարանի մտահոգությունը. հայերը ո՞ր ցեղին են պատկանում՝ սպիտա՞կ, թե՞ սև

Ձեզ ենք ներկայացնում Ա. Մակարյանի «Երվանդ Օտյանի կյանքը և հրապարակախոսական գործունեությունը» (տե՛ս նաև` «Խմբագրապետության աշխատանք` օրական երկու աման ճաշի փոխարեն. Երվանդ Օտյան», «Երվանդ Օտյանը Նուբար փաշայի եգիպտական կալվածքներից մեկում` օձերի ու կարիճների հարևանությամբ») գրքից մեկ փոքրիկ դրվագ:

Ազգային լիգիայի որոշումները թե որ աստիճանի անգործնական էին, մանավանդ փոքր ժողովուրդների համար, դա երևում է նաև «Ուրախ լեր հայ ժողովուրդ» պամֆլետից: Այստեղ Օտյանը խոսում է Ազգերի լիգիայի` հայերի վերաբերյալ կայացած որոշման մասին: Ազգերի լիգիայի երեք անդամ երկրներ` Կանադան, Կուբան և Հարավ-աֆրիկյան Միությունը համաձայնել էին հայերին ընդունել իրենց սահմաններից ներս: Այդ առթիվ Օտյանը գրում է. «Երբ ամեն երկիր … իր դուռները կփակե մեր երեսին, մեր աչքերը երախտագիտության արցունքներով կլեցվին այն մարդասիրական ժեստին համար, զոր կնե Քանատա, Քուպա և Հարավային Ափրիկե երրորդությունը»: Սակայն հայերը անկարող էին օգտվել Ազգերի լիգիայի այդ որոշումից, որովհետև յուրաքանչյուր հայ գաղթական ճանապարհածախսի համար պիտի ունենար առնվազն 250 դոլար, որ նշանակում է, թե այդ ձեռնարկությունից կարող էին օգտվել միայն հատուկենտ հարուստներ:

Ծաղրելով մեծ տերություններին, Օտյանը գտնում էր, որ հայերին մի երկրից մյուսը քշելուն, կամ տեղ չտալուն վերջ տալու համար ավելի լավ է ուղարկերին Հյուսիսային Բևեռ և այնտեղ բնակեցներին: «Հայկական անկախ հանրապետություն» հաստատեին` հեռու հայատյացներե ու «մանավանդ հայասերներե», այն ատեն, շարունակում է Օտյանը, մեծ պետությունները իրարու դեմ իրենց դիվանագիտական մեքենայությունները վարելու համար մեզ գործիք չպիտի կրնային ընել, որով ի վերջո պիտի ստիպվեին իսպառ հրաժարիլ քաղաքականութենեն»:

Այս առնչությամբ Օտյանը ծաղր ու ծանակի է ենթարկում նաև ամերիկյան արդարադատությունը: «Ճերմակ թե սև» ֆեիետոնում խիստ հատկանաշական գծերով նա վեր է հանում այդ արդարադատության ծիծաղելիությունները:

Ամերիկյան դատարանը այդ ժամանակ զբաղված էր այն հարցով, թե հայերը ո՞ր ցեղին են պատկանում, սպիտա՞կ, թե սև: Դա, ինչպես ճիշտ կերպով նկատում է Օտյանը, զուտ ցեղաբանական նշանակություն ունեցող հարց էր: Որովհետև, եթե ապացուցվեր, թե հայերը սևամորթ են, նրանք պիտի աքսորվեին երկրից և կորցներին իրենց բոլոր արտոնություններն ու իրավունքները: 1790 թվականից գործող օրենքի համաձայն, միայն սպիտակ ցեղին պատկանողները իրավունք ունեին ամերիկյան քաղաքացի համարվել ու սեփականատեր լինել: Ծաղրելով ամերիկահայերին համակած հուզմունքը, Օտյանը հեգնորեն գրում է. «Ըստ իս այդչափ իրար անցնելու պետք չիկա և թերևս լավագույն պիտի ըլլար առիթեն օգտվիլ և հակառակորդ կողմին տեսակետը պաշտպանել: Փոխանակ կապուտաչվի դեղձան մազերով սպիտակամորթ հայուհիներ ու հայեր տանելու դատարան, երեսին սևով ներկված, գռուզ կեղծամներով, կիսամերկ ու նիզակավոր մարդիկ ներկայացնել դատարանին, պնդել թե հայերը ոչ թե միայն սևամորթ են, այլ քիչ մըն ալ մարդակեր»:

Նյութը`   Ք. Ա.-ի