Հները պիտի ասեին, թե աստվածները նախանձում էին նրան և հարվածեցին. Ալ. Թամանյան

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ավետիք Իսահակյանի «Արվեստի մասին» (Կազմեց և տեքստը պատրաստեց Արամ Ինճիկյանը) /կարդացե՛ք նաև`

«Մեր ժողովուրդը երջանիկ է, որ 20-րդ դարում էլ ունեցավ իր Տրդատը` հանձին Ալեքսանդր Թամանյանի», «Նա ապրում էր իր ստեղծած նախագծով, աշխատում էր համառ և քրտնաջան՝ աչքաթող անելով վարձատրման հարցը», «Թամանյանին հատուկ էր մի աշխույժ քայլվածք, որ ունենում են բարի նպատակի ձգտող մարդիկ»/ գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

Ճակատագիրը շատ դաժան եղավ Թամանյանի հանդեպ: Հները պիտի ասեին, թե աստվածները նախանձում էին նրան և հարվածեցին: Տարիներ առաջ գեղեցիկ, ծաղկափթիթ աղջկա կորուստը խորտակել էր նրա սիրտը, և վերքը տակավին չգոցված` վրա հասավ երկրորդ մահացու հարվածը` երկրորդ աղջկա կորուստը`  նույնքան գեղեցիկ և ծաղկափթիթ:

Ես զարմանում էի, երբ լսում էի նրա մասին, թե տակավին աշխատում է …

Աշխատում է: Աշխատանքն էր արդեն իր միակ մխիթարությունը. իր մեծ տեսիլներով, մեծ հղացումներով բռնված աշխատանքի մեջ մոռանում էր վիշտն ու ցավը: Իր հանճարը, իր սերը հայ ժողովրդի հանդեպ, իր վիշտն ու տառապանքը առարկայացնել բոլոր մեծ տառապողների պես, իրականացումներով, ստեղծագործություններով …

Ես տեսնում էի նրան միշտ քայքայված առողջությամբ, քայքայված մարմնով, սակայն միշտ գործի գլուխն կանգնած: Նրա հզոր ոգին էր, որ տակավին ոտքի վրա էր պահում մաշված ոսկորները, որ ամեն վայրկյան փլուզումի մոտ էին:

Ես տեսնում էի նրան միշտ` իր աշխատանոցում, հանճարեղ գլուխը կախած զանազան նախագծերի, հատակագծերի վրա, աշակերտներին հրահանգներ տալիս, կառուցվող շենքերի մոտ, ամեն մի մասին ուշադիր, որմնադիրների, բանվորների հետ խոսքի բռնված:

***

1928 թվականի հունվար ամսի մեջ էր: Ա. Թամանյանի ծննդյան 50-ամյակը տոնում էինք ընտանեբար, մի խումբ մտերիմներով և բարեկամներով, նրա սիրելի հարկի տակ: Ներկա էին նաև մեծատաղանդ երաժշտագետներ Ալեքսանդր Սպենդիարովը և Ռոմանոս Մելիքյանը: Սեղանի թամադայի պատիվը վիճակվել էր ինձ: Ես իբրև սեղանի պետ, կարգադրեցի, որ թանկագին հոբելյարի աջ կողմը նստի Ա. Սպենդիարովը, ձախ կողմը` Ռոմանոսը: Ես բաժակս բարձրացրի և ասացի. «Մեծանուն վարպետ, դու եկար հյուսիսից, դու եկար մեծ Ռուսաստանում քո տաղանդով և ստեղծագործությամբ արդեն արժանի հռչակ ստացած. դու եկար մեր աղքատ, ավեր երկիրը, որը, սակայն, հարուստ է բարձր արվեստի անթառամ կոթողներով, որոնք մեզ ազնվության վկայական են տալիս, դու եկար այս հին ներշնչարանը, ազատագրված մեր հայրենիքը, որպեսզի տեսնես, յուրացնես հին գանձերը, որպեսզի քո հոգու հետ` գիտությամբ և բանաստեղծությամբ լի, խառնես, ձուլես, համադրես և տաս նոր գեղեցկությունը, ազգային և հանրամարդկային արվեստը, որի գաղտնիքը, վարպետ, դո՛ւ գիտես միայն:

Դու մեր աթենյան Երևանի անմահ Իկթուսը պիտի լինես, դու պիտի կերտես մեր Պարթենոնը, մեր թատրոնը, մեր թանգարանը, մեր ստադիոնը …

Քեզ հետ եկան նույն հյուսիսից մեծ հայրենաբաղձները` Ա. Սպենդիարովը, Ռ. Մելիքյանը և Մ. Սարյանը, արվեստի տարբեր մարզերի հսկա վարպետները, քեզ պես, քեզ հետ ստեղծելու հայկական մշակույթը, միակ անկորչելի պարծանքը մարդկային էակի»:

Ինչքա՜ն ուրախացար դու, սիրելի վարպետ, ինչքա՜ն ուրախացավ Սպենդիարովը, որ մանկական ժպիտը աչքերին, գրկեց և համբուրեց քեզ:

Նվիրական անուններ` Սպենդիարով, Թամանյան, Ռոմանոս, նվիրական սիմբոլներ, դուք չեք մեռել, դուք ապրում եք ձեր ստեղծագործությունների մեջ, սերունդների սրտերի մեջ, դո՛ւք մեր գեղեցիկի անմահ փառքերը:

***

Ամենակսկծալի լուրը, որ կարելի է ստանալ Երևանից (Իսահակյանը այդ ժամանակ արտասահմանում էր) – ճարտարապետ Թամանյանը մեռել է …

Մեծագույն ճարտարապետը Սովետական Հայաստանի, սակավաթիվ մեծագույն ճարտարապետներից մեկը ամբողջ Միության մեջ:

Ալեքսանդր Թամանյան: Մի ամբողջ աշխարհ ճարտարապետական անսպառ հմտությունների, փորձությունների, խորունկ տեսությունների և անթերի ճաշակի: Կործանվեցավ մի ամբողջ աշխարհ …

Գլուխդ առ ափերիդ մեջ և սուզվիր անհուն վշտի մեջ …

Նյութը`  Ք. Ա.- ի