Հայ մայրերը Շիրազի կյանքում

«Արամ Գիրգորյանը իմ և Շիրազի հոգևոր եղբայրն է եղել կյանքի բոլոր դարձումների և փորձությունների պահին», - գրում է Շիրազի քույրը` Գոհար Կարապետյանը: Նրանք միասին եղել են մանկատանը, միասին ստացան կյանքի առաջին ուղեգիրը` աշխատել սկսեցին տրիկոտաժ-տեքստիլում (14-15 տարեկան պատանիներ էին):

Մայրս Արամին սիրում էր որդու պես, - պատմում է Գոհար Կարապետյանը, - իսկ նրա մայրը տարբերություն չէր դնում իր միակ որդու և Օնիկիս միջև:

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Արամ Գիրգորյանի «Պատումներ Շիրազի կյանքից» գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

- Մա՛, - ասացի մի օր մորս, - Օնիկը բանաստեղծ է, մա՛:

- Գիտեմ:

Որտեղից գիտեր մայրս, չհասկացա: Միայն թե, երբ Շիրազը կարդաց իր բանաստեղծությունը, առաջին անգամ մայրս խախտեց իր սովորությունը, ընթրիքի նստելիս առաջինը Շիրազին համբուրեց: Միշտ էլ, ով ուզում է լիներ, նախընտրությունը իմն էր. առաջինը ինձ էր համբուրում (Կարնո աշխարհի սովորությամբ` ուտելուց առաջ և հետո, մայրը համբուրում էր զավակներին):

… Շիրազը շարունակում էր կարդալ: Ընթրիքից հետո կրկնվեց նույնը: Ինչո՞ւ էր մայրս ինձ պատժում, մինչև հիմա էլ չեմ հասկանում: Ի դեպ, երկու թե երեք տարի անց, 1931 թվականի դեկտեմբերի 8-ին տեքստիլ կոմբինատի «Մանածագործ» թերթում տպագրվեցին «Կայարանի հարվածային բանվորուհիներ» Տուտի Գրիգորյանին (Տիրուհին` մայրիկս) և Արաքսի Կարապետյանի լուսանկարները: Իսկ նրանց կողքին փայլում էր Հովհաննես Շիրազի կոչ-բանաստեղծությունը` աշխատանքային արիության մասին:

Ավելի քան տասը տարի անց Շիրազը կրկին դիմում է Տիրուհու կերպարի պատկերմանը: Եթե գտնեք 1940 թվականին հրատարակված «Երգ Հայաստանի» գիրքը, ապա 115-րդ էջում կկարդաք.

ԴԱՐԱՎՈՐ ԿԱՂԻՆ

Մայր Տուտիին

Մայրս ապրում է դեռ մինչև հիմա,

Սիրտն է տրոփում ջահել սրտի պես,

Եվ մոռանալով կարիք, վիշտ ու մահ`

Դարերով պիտի դեռ շնչի կարծես:

Այդպես կաղնին է ջրի եզերքին

Հազար տարիներ անվերջ կանաչում,

Կաղնու պես մայրս գգված աշխարհքին`

Երջանկություն է օդի պես շնչում:

Եվ հողն է նրա ակունքը կյանքի

(Նա կապրի երկար, ով չունի թախիծ,

Ով միշտ է ծծում ցողը բերկրանքի,

Եվ անբաժան է հողից, արևից):

Մայր իմ հողեղեն, գրկիր ինձ սիրով,

Լից մատաղ հոգիս քո կաթով անգին,

Կուզեմ քեզ նման շնչել դարերով

Եվ քեզ պես կաղնի լինել աշխարհքին:

… Կրկին օրեր ու տարիներ անցան: «Կաղնի Տիրուհին» անգամ «հեռացման ժամին» հասավ: Նա, որ բանաստեղծին մոր նման էր գուրգուրել, կյանքի այն դժվարին տարիներին, մահացավ 90 տարեկան հասակում, Լենինականում: Թաղմանը Շիրազը չէր մասնակցում: Եկել էին գրողներ, արվեստագետներ` ոչ միայն Հայաստանի տարբեր քաղաքներից, այլև Մոսկվայից, Թբիլիսիից … Իզում չէ, որ նկարիչ Շահբազյանը, որը Մոսկվայում սովորելու ժամանակ արժանացել էր մայրիկի սիրահոժար գուրգուրանքին, առաջարկում էր շիրմաքարի վրա փորագրել` ԱՐՎԵՍՏԱՄԱՅՐ … Եվ ահա, Շիրազը չկար … Բնականաբար ծայր առան անախորժ խոսակցություններ … Դե նա այդպիսին է` գրելը ուրիշ, վարքագիծը` ուրիշ: Քչերը միայն գիտեին, որ երբ մայրիկը ապրում էր Մոսկվայում, Շիրազը նրան հայկական հողի բարիքներ էր ուղարկում փոքրիկ գրությամբ` «Տուտի մայրիկիս, բայց ոչ Արամիս»: Մենք գժտված էինք … Քչերը միայն գիտեին, որ բանաստեղծի համար դաժան բան է կյանքի ավերումը տեսնել … Դիմում է ինքնապաշտպանության: Այնպես, որ գրածի և վարքագծի անդունդը հորինված բան է, իսկ եթե թույլ էր տալիս անախորժ արարքներ (և այն էլ շատ, խիստ վիրավորական), մի տեսակ հանգստանում էր:

Նյութը`  Ք. Ա-ի