Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է տեղի ունենա «ներքևից». Նիլ Մակֆարլեյն

Օքսֆորդի համալսարանի քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների ամբիոնի պրոֆեսոր, քաղաքագետ Նիլ Մակֆարլեյնը, ИА REGNUM-ին տված հարցազրույցում անդրադառնալով հայ-թուրքական հարաբերություններին, նշել է, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն մինչև Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակը, հակառակ դեպքում այդ գործընթացում որևէ առաջընթաց ակնկալել չի կարելի:

Մակֆարլեյնը նշել է, որ շատ դեպքերում հարաբերությունների կարգավորման հնարավորությունը կախված կլինի նրանից, թե ինչպես Հայաստանն ու հայ Սփյուռքը կպատրաստվեն և կանցկացնեն Ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված միջոցառումները: Քաղաքագետի խոսքերով՝ երկկողմ հարաբերություններում մինչև 2015-ը գրանցված առաջընթացը կարող է բազա հանդիսանալ հետագայում դրանց զարգացման համար:

«Այս փուլում հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացումը սառեցված է անորոշ ժամանակով: Հաշվի առնելով ներկայիս իրավիճակը՝ Թուրքիայի խորհրդարանը դժվար թե վավերացնի հայկական կողմին ձեռնտու փաստաթուղթը: Իր հերթին էլ Երևանը չի ստորագրի Անկարայի կողմից առաջ քաշած նախապայմանների տակ:

Հարաբերությունների կարգավորումը երկկողմ գործընթաց է: Առաջին հերթին խոսքը, այսպես կոչված, վերևում կատարվող կարգավորումների մասին է, ինչպիսին օրինակ արձանագրություններն են, և ներքևում ընթացող կարգավորումների մասին, ինչպիսին կարող են լինել միջոցառումները, որոնք ընդունվում են ավելի ստորին մակարդակում և դարձյալ ուղղված են երկկողմ հարաբերությունների կարգավորմանը: Դրանց օրինակ կարող է ծառայել օդային հաղորդակցությունը, վիզային հարցերը, առևտուրը, մշակութային հարաբերությունների կարգավորումը և այլն: Այս պահին «ներքևից ընթացող կարգավորումները» շատ ավելի խոստումնալից են երևում, քան հարաբերությունների կարգավորումը վերին մակարդակում»,-հայտարարել է մասնագետը:

Մակֆարլեյնի խոսքերով՝ ներքևից ընթացող կարգավորումներն ավելի նախընտրելի են, քանի որ հնարավոր չէ Թուրքիային հարկադրել հրաժարվել իր նախապայմաններից և վավերացնել հայ-թուրքական արձանագրությունները:

Քաղաքագետն անդրադարձել է նաև լրագրողի այն հարցին, թե որքանով է Ադրբեջանից ունեցած Թուրքիայի էներգետիկ կախվածոււթյունը հնարավորություն տալիս Բաքվին ազդել Հայաստանի հետ Անկարայի հարաբերությունների կարգավորման վրա:

«Որքանով որ ես հասկանում եմ, էներգետիկ հարցերում Թուրքիան ավելի շատ կախված է Ռուսաստանից, քան Ադրբեջանից: Հարցը մի փոքր այլ հարթության եջ է դրված: Հարցը ոչ այնքան էներգետիկ կախվածությանն է վերաբերում, որքան Ադրբեջանի ունեցած հնարավորություներին՝ ազդել թուրք հասարակության կարծիքի ձևավորման վրա: Ի վերջո, մի՞թե Ադրբեջանը նավթ և գազ արտահանելու այլ ճանապարհ ունի՝ Թուրքիայից բացի: Ուստի՝ այստեղ Թուրքիան ազդեցության լծակներ ունի նրա վրա»,-հայտարարել է մասնագետը, նշելով, որ Թուրքիան Հարավային Կովկասում, ըստ էության, շատ ուժեղ դիրքեր ունի, և նրան լուրջ մրցակից այնտեղ չկա: «Իսկ Իրանը, որին հաճախ որակում են որպես տարածաշրջանում Թուրքիայի հիմնական մրցակից, իրականում զգալիորեն ավելի թույլ է»,-եզրափակել է քաղաքագետը: