Վիրավոր ամբոխը լվաց դեմքերի, թևերի, հագուստի վրայի չորացած արյունը. Արմեն Մարտիրոսյան

Ստորև ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Արմեն Մարտիրոսյանի «Մազե կամուրջ» (կարդացե՛ք նաև`  «Թագուհին հարություն առավ մեռելներից, որ հիշողության թելը կորցրած դիվահարներին բուժի», «Ճակատամարտելու ձեր հերթն է, արթնացրե՛ք քարերի զորագունդը. Արմեն Մարտիրոսյան») եռահատոր վիպերգությունից մի փոքրիկ  հատված:

Իշխանք ապստամբք, գողակիցք գողոց, կծլիք, կծծիք, ժլատք, ագահք, յափշտակողք, աշխարհաւերք, աղտեղասէրք, ծառայիցն համամիտք:

ԽՈՐԵՆԱՑԻ

Լեզվակի յուրաքանչյուր հարվածի հետ վանահայրը պարզում էր աջը, և նրա ափից օրհնությունը գետի պես հոսում էր: Վիրավոր ամբոխը լվաց դեմքերի, թևերի, հագուստի վրայի չորացած արյունը: Զանգի տագնապալի ղողանջները թակեցին հեռավոր ու մերձավոր տների դռներն ու լուսամուտները:

- Ո՞վ է, - վախվորած հարցրին ներսի կես քուն, կես արթուն մարդիկ:

- Ես եմ` Տաթևի գուժկանը, - ասաց դրսից, - ով քնած է, արթնանա, ով արթուն է, կապի զենք ու զրահ, ձի հեծնի և ճամփա ընկնի Տաթև:

Խոսողի ձայնը ծանոթ էր ներսի բնակիչներին, տներում նահապետներ կային, տարիներ առաջ լսել էին սրտաճմլիկ ու սարսափազդու թակոցը: Նրանք արթնացրին քնած զավակներին, պատվիրեցին կապել ունեցած-չունեցած զենք ու զրահը, ձի հեծնել, թե կար, թե չկար, հետիոտն վեր կենալ, գնալ:

Ջուրջ սպարապետն արթնացավ չկամորեն, հորանջեց, շուռումուռ եկավ, փորձեց նորից քնել: Նրա ոտքի տակ հողը երերում, ցնցվում, փախչում էր: Անկողնում Ջուրջն ամեն գիշեր զգում էր երկրաշարժը: Սովորեց ամենօրյա ցնցումի տակ քնելուն: Այդ գիշեր, սակայն, տագնապալի ազդանշաններն ամենաուժեղն էին նախորդ բոլոր տարուբերումների հետ համեմատած: Նախ թռցրին-տարան վրայի վերմակը, հետո ներքնակը, հետո պոկեցին մահճակալի տախտակների գամերը, ցաքուցրիվ արին խարիսխ ու հենարան, և Ջուրջը հասկացավ, ըմբռնեց, գլխի ընկավ, որ ինքը բարակ գիշերազգեստով անհենարան պառկած է բաց օդում, տարուբերվում է:

- Հեյ վա՜խ, - ասաց, - օրհասը մոտիկ է, ես տագնապի զանգին Հասանի թագավորելուց ի վեր սպասում էի:

Ոտնատակի հողը, որքան փարձեց օդում լողալով հասնել, հեռանում էր: Ջուրջն արու զավակի պակաս զգաց: Ժառանգ ծնվեր, հենարան էր որ կար, ժառանգ-հենարանն էր պակասում իր և հողի միջև: Ինքն ու Սիսական տոհմը կշարունակվեն, ժառանգ-հենարանն է պակասում շարունակվելուն: Հիմա, երբ անհենարան, բարակ գիշերազգեստով լողում է օդում, Ջուրջը մտաբերեց պառավ գուշակին: Ճմրթված պառավ էր, եկավ, դեմքին հարթ տեղ չկար, վերից վար կնճիռ էր ու ծակոտկեն չեչաքար:

- Աջ ձեռքդ դիր բռիս մեջ, - ասաց, - ես կգուշակեմ ճակատագիրդ:

Ձայնը նույնպես նրա դեմքի նման էր` կնճռոտ էր ու ծակոտկեն չեչաքար: Եվ Ջուրջի ճակատագիրը` որ մութ ու խորհրդավոր էր թվում ամենքին, ծակոտկեն չեչաքարի միջով անցավ, զտվեց, մաքրվեց, չորուկ պառավի աչքերում երևաց պարզ ու հստակ ջրի պես:

- Սա քո կյանքի գիծն է, - ասաց պառավը, - երկար ես ապրելու, տեր սպարապետ:

Լռեց: Ջուրջն զգաց` իր ճակատագրի մեջ պահեր կան, չորուկ պառավը տեսնում է, չի արտաբերում բառերով, ակնհայտ է, չի ուզում վշտացնել Ջուրջին:

- Էլ ինչ կա, - նետեց նա, - ցավ պատճառելուց մի վախենա, կդիմանամ:

- Ամլության անեծք է, տեր սպարապետ, - կմկմաց պառավը, - և անեծքը բռնել է … անժառանգ ապրելու ես:

- Դա իսկապե՞ս գրված է, ծեր վհուկ, թե դու հորինում ես չարակամ, - դառնացավ Ջուրջը, - թե հորինում ես, վերջդ եկել է …

- Իմ արհեստում սուտը բացառվում է, ես կարդում եմ այն, ինչ գրված է ի վերուստ: - Նա կոպերի կնճիռների միջից ոտից գլուխ չափեց Ջուրջին, - ափիդ մեջ, սպարապետ, ամեն բան լույսի պես երևում է:

Նրա ծակող հայացքի տակ Ջուրջը յոթ անգամ պակասեց սեփական քաշից, ուժը հատավ յոթնապատիկ, կծկվեց, փոքրացավ, ինքը, թեթև փետուր, օրորվելով ընկավ մահճակալին:

- Ամեն ինչի պատրաստ էի, - կմկմաց, - միայն դա` այդ բանը, չլսեի …

Ծեր գուշակը, նրա ձեռքի գիրքը կարդալով, ակամա արևերես էր հանել սպարապետի հոգում բուն գտած և նրան օր-օրի մաշող, քայքայող անձրևորդը: Այդ օրը և դրանից հետո պառավի խոսքը, հավերժական անձրև, իջնում-թափվում էր նրա մարմնին, և ներսի անձրևորդը սնվում-մեծանում էր:

Նորավանք մեկնեց, մի քանի ամիս փակվեց մենախցում, ծոմ պահեց, ապաշխարհեց, հազար ու մի հեքիմի դուռ բախեց անեծքի տակից դուրս գալու, ճար ու հնար չեղավ, անեծքը զորավոր էր, զոհին բռնել էր բկից, բաց չէր թողնում: Առաջ ծառը դողում էր նրա ոտնաձայնից, քամին արտասվում, շշուկը չծաղկած, չբացված քարանում էր մարդկանց շուրթերին … Ո՞վ է ինքն այժմ. ուրիշների աչքում դեռ Սյունյաց սպարապետ է, իր աչքում` Նորավանքի երդվյալ ճգնավոր: Մի մահճակալ-հենարան ուներ, փշրվեց, փախավ իր տակից:

Նյութը`  Ք. Ա. –ի