Ուրիշի արյունը բերող քար է ինձ հարկավոր, ամեն ինչ ճզմող, աղացող ջաղացքար. Արմեն Մարտիրոսյան

Ստորև ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Արմեն Մարտիրոսյանի «Մազե կամուրջ» (կարդացե՛ք նաև` «Իր իսկական վիճակն էր' անհող, աներկիր ու անժառանգ. Արմեն Մարտիրոսյան», «Վիրավոր ամբոխը լվաց դեմքերի, թևերի, հագուստի վրայի չորացած արյունը. Արմեն Մարտիրոսյան») եռահատոր վիպերգությունից մեկ փոքրիկ հատված:

Եվ եղբորորդի մի Ջուրջին գնաց փախստական ի քաղաքն Անի` Մահևան անուն …

Ահա զայսօրինակ բարձավ տէրությիւն Սիւնեաց և Բաղաց և եղև վախճան տոհմին Սիսակայ և նախարարութեան Սիւնեաց. քանզի ամենքեան որ կային յառաչագոյն յաւուրս Սմբատայ և Սահակայ, իւրաքանչիւրքն` էր որ անզաւակ մնացին, էր որ կիսօրեայ փոխեցան, և էր որ սպանան և գերեցան, և մնացեալ էին միայն այս Գրիգոր և Սմբատ, որք այսու օրինակաւ բարձան:

ՍՏԵՓԱՆՈՍ ՕՐԲԵԼՅԱՆ

Նժույգի սմբակը քարի առավ, միջից կրակ դուրս թռավ: Ջուրջը ճկվեց, մատներն այրելով վերցրեց: Սովորական որձաքար էր, դրանից` բյուրավորները կային բովանդակ Սյունիքում` շեն ու քաղաքում ծվարած մարդկանցից շատ: Մարդկանց ստվերները լեռան լանջերին հագուստի պես փոփոխական են, շարժուն ու անցողիկ, սրանցը ամրակուռ օղազրահ են` արեգակ ընկնի վրան, զրահը կշողշողա արքայական շքեղությամբ: Ջուրջը շուռումուռ տվեց չեչոտ որձաքարը` նրա շրջագիծը համաչափ բարձրանում-իջնում էր օդի տատանումից: «Շնչում է, - ասաց նա, - իմ ձեռքի սրտի հևքն է: Զինվոր է` զորք ու զորավարի կարոտ այս երկրում»: Նա պատկերացրեց իրեն` քարերի անհամար զորք է տանում ետևից: Կհաղթի ուզած ճակատամարտում. զինվորներն անխորտակելի են ու անդավաճան… Դա նրան հուշեց և որձաքարի համաչափ շնչառությունը, և լեռ ու ձորին տարիներ առաջ պահ տված իր մանկությունը, որ վերադարձավ, հնգամյա խարտյաշ երեխայի տեսքով կանգնեց Ջուրջի առաջ:

- Քարը ցած գցիր ձեռքիցդ, մեջը արյուն կա, - զգուշացրեց խարտյաշը:

Մանկության հետ մեռած մայրս ևս վերակենդանացավ, քարը ցած գցիր, հորդորեց խստությամբ, մեջը արյուն կա:

- Չէ, - ասաց Ջուրջը, - այս անգամ ձեր խորհրդին չեմ հետևի: Ուրիշի արյունը բերող քար է ինձ հարկավոր, ամեն ինչ ճզմող, աղացող ջաղացքար:

Մայրը հասկացավ. Ծուխ ու բոց ժայթքեցին շուրթ ու աչքերից: - Իմ խորհուրդը, - ասաց, - միամիտ մանուկների համար է, դու արդեն երեխա չես, վարվիր, ինչպես կամենում ես:

Նա բռնեց իր խարտյաշ զավակի ձեռքը, բոց ու ծխի հետ վերադարձավ մանկության տունը: Նրանց գնալուց հետո էլ մի քաղցր ու գուրգուրոտ քամի շնկշնկաց Ջուրջի ծոցում: Նա շտապ կոճկեց բաճկոնի կոճակները, որ մանկության քամին մի քիչ երկար օրորի իրեն:

Խարտյաշ երեխան և նման էր Ջուրջին, և նման չէր. աչքերը, ձեռքերը իրենն էին` իր փոքրացած տեսակն էր, բայց էլի տարբեր էր ու օտար: Ինչպե՞ս եղավ, որ սեփական մանկությունն այդքան օտարացավ: Միայն տարիքի տարբերությունը չի, ձեռքի քարն է պակասում, խարտյաշը քար ունենար ձեռքին, հիմիկվա Ջուրջն էր: Մեջը արյուն կա, վախեցրել է մայրը, և նա վայր է գցել ինչ-որ տեղ` մանկության ձորում: Երևի, հենց այս որձաքարն է, որ նժույգի սմբակը պատահաբար առավ: Հեռավոր մանկության այցելությունից և որձաքարի շնչառությունից նա հանկարծ հզոր ու անպարտելի զգաց իրեն: Մարդկանցից ոչ ոք` ոչ իշխան, ոչ շինական ու արհեստավոր, ոչ էլ Շնորհերքի թեթև հաղթանակը ապրելու այնքան ուժ ու թրթիռ չներարկեցին, որքան այս ակնթարթային հանդիպումն անցյալի հետ:

Նյութը`  Ք. Ա. –ի