Ալբերտ Մկրտչյանի փխրուն հոգու առնական արվեստը

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Հենրիկ Մալյանի «Երկխոսություն երրորդի համար» (կարդացե՛ք նաև`  «Աշոտ Մալաքյան ազգանունն Անրի Վերնոյի վերածվեց Եղեռնի մասին նրա գրած հոդվածի պատճառով») գրքից մի հատված:

Տարիներ առաջ Մոսկվա-Երևա՞ն, թե՞ Երևան-Մոսկվա երթուղով ընթացող գնացքում երիտասարդ, դեռևս ոչ մի ֆիլմ չնկարահանած կինոռեժիսոր Ալբերտ Մկրտչյանը պատմում էր ինձ իր մանկության օրերի մասին:

Ստուդիայում իրար քիչ ենք լսում: Ժամանակ չի լինում: Չգիտեմ` գնացքի միապաղաղ ընթա՞ցքն էր պատճառը, թե՞ ուղղակի մի այլ տարբերակի հնարավորությունն էր բացառված, բայց ես լսում էի նրան: Լսում էի մի պատմություն, որն այնքան էլ խորթ չէր ինձ: Ի վերջո, դա պատերազմի ծանր օրերին էր վերաբերում, երբ հացի կարոտն ու հրաշք-խաղալիքի երազանքը կրծոտել են հնգամյա Ալբերտի հոգին, երբ Գյումրվա անկրկնելի բառին ու բարբառին միահյուսվեցին աշխարհի բոլոր մասերում կրկնվող ու ահասարսուռ ռազմական տերմինները, երբ Հայաստանի սահմանամերձ քաղաքից երկու, երեք կամ չորս ձիգ տարիներ «ֆրոնտ» էին գնում քաղաքի պինդ ու թիկնեղ տղաներ և հետո ետ էին դառնում մի ոտքով կամ մի ձեռքով, բայց փոխարենը` շողշողուն մի կարմիր, ոսկեգույն շքանշան` կանաչ դոշին … Իսկ ավելի հաճախ իսկի չէին էլ վերադառնում. զոհվում կամ համարվում էին անհետ կորած …

Ալբերտ Մկրտչյանն իր մանկության պատմությունն էր անում մի զարմանալի հանդարտ շնչով, էպիկական խաղաղությամբ և միայն դադարները, երբեմն` երկարատև, ինձ հուշում էին, որ նա դեռևս չի խաղաղվել, որ նա խոսելով չէ, որ սպառելու է իր ասելիքը, որ նա իր պատմությունն անելու է նաև հետագայում, երբ սկսի ստեղծագործական կյանքը, պատմելու է միշտ, գուցեև մինչև ստեղծագործողի իր վերջին շունչը:

Հենց այդ ճամփորդության ընթացքում էլ ես հայտաբերեցի (իհարկե, դեռ ինձ համար) մի ազնիվ, ինքնատիպ, լուսավոր ու մաքուր ստեղծագործողի մուտքը մեր ասպարեզ:

Ալբերտ Մկրտչյանը կինո մտավ անշտապ ռիթմով, հանդարտորեն, առանց սրան-նրան բոթելու, առանց ավելորդ ճիգերի, եկավ չափազանց խաղաղ ու գրավեց իսկ և իսկ իր տեղը … Եկավ ու սկսեց անել իր մանկության պատմությունը, իր հուշերի, տեսածի ու զգացածի, իր կուտակումների պարզ ու անմեկին, անվերջանալի պատմությունը` չարի ու բարու, ազնիվի ու կեղծի, կեղտի ու մաքրության մասին:

Այսօր հայկական կինոյում շատ ու շատ բեմադրիչներ, աշխարհը զարմացնելու մարմանջով տարված, շտապում են փախչել իրենցից և երբ արդեն բավականաչափ հեռանում են իրենց հույզերից, իրենց կուտակումներից, իրենց անհատականությունից, սկսում են ստեղծագործել …

Ալբերտ Մկրտչյանի գաղտնիքն այն է, որ նա չունի ոչ մի ճանապարհ իրենից դուրս, նրա բոլոր հեքիաթները պահպանված են իր իսկ մեջ, նրա բոլոր ուրախությունները, կսկիծներն ու տառապանքներն իր ներսում են, իր խորքում, իր մանկության ու պատանեկության մեջ …

Նրա բոլոր հույզերն իրենն են, միայն ու միայն իրենը և թարմ են, անսովոր ու եզակի, և ես` նրա ավագ ընկերն ու բարեկամը, գիտեմ հաստատ, որ այդ կուտակումներն խորն են ու անսպառ, որ ամեն մի շերտի ետևում կա մի այլ շերտ` ավելի գրավիչ, ավելի հուզիչ, ավելի լուսավոր …

Ես սիրում եմ Ալբերտի փխրուն հոգու առնական արվեստը` ճիշտ ու ճշմարիտ, շիտակ ու անկրկնելի …

Մեր կինոյի ոլորուն ուղու ներկա հատվածում, երբ մի լռելյայն ու անզիջում պայքար է գնում, պայքարը` հայկական կինոյի վաղվա համար, Ալբերտ Մկրտչյանի կինոյի տեսակը ես ընդունում եմ անվերապահորեն, ներքին մի հրճվանքով ու հավերժական խանդավառությամբ:

Նյութը`  Ք. Ա. –ի