Պետրոս Ադամյանի անձնական կյանքի փակ էջերը

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Գառնիկ Ստեփանյանի «Հոդվածներ և հուշեր» (Կարդացե՛ք նաև՝ «Մշտական վիշտ, իսկական Համլետ՝ խեղդուկ մթնոլորտում. Հովհ. Թումանյանը՝ Պետրոս Ադամյանի մասին», «Պետրոս Ադամյանը մի մեծ առեղծված է, առասպելի վերածված պատմական իրողություն») գրքում զետեղված «Էջեր Պետրոս Ադամյանի անձնական կյանքից» հոդվածից մի հատված:

Երկյուղածությամբ ու հուզմունքով է մարդ մոտենում Պետրոս Ադամյանի բազմահարուստ արխիվին, բաց անում թղթապանակները, թերթում նրա գրած և ստացած հարյուրավոր նամակները, դիտում նկարները` հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն մակագրություններով, անուններ` ծանոթ, անծանոթ, տարբեր մասնագիտության, տարբեր դիրքի տեր, որոնք բոլորը եկել ժամադրվել են թանգարանում խնամքով պահվող այս տուփերում:

Ներքին մի պահանջ ես զգում բաց անելու Ադամյանի անձնական կյանքի փակ էջերը, մտնելու նրա զգացումների գաղտնարնները ու ծանոթանալու մեծ դերասանի կյանքի դրվագներին:

Դիտողի ակնարկը հարյուրավոր մարդկանց դեմքերից ընկնում է նկարների ջերմ մակագրությունների վրա: Դրանց մեջ կան այնպիսիներ, որոնք սոսկ ազդարարում են Ադամյանի ծանոթությունը այս կամ այն արվեստագետի, շարքային երկրպագուի հետ. հիշատակներ են, մարդիկ ցանկացել են, որ Ադամյանը հիշի իրենց: Բայց կան մակագրություններ, որոնք արտահայտում են առավել ջերմ զգացումներ, գրված են հուզման, վրդովմունքի, հոգեկան ալեկոծման պահերին և հարկադրում են մտածել, գտնել փակ նախադասությունների ներքին զսպանակը, բաց անել խորհրդավոր դռները ու քայլ առ քայլ առաջ գնալով` վերականգնել XIX դարի վերջերին կատարված սիրազեղ ապրումների պատմությունը:

Որքան թերթում եք, կարդում այդ նամակները, որքան նայում եք նկարներին ու այցետոմսերին, այնքան ավելի պայծառ է ուրվագծվում հեռավոր մշուշի ու խավարի մեջ` մեծ դերասանի հոյակապ կերպարը, շրջապատված հարյուրավոր արվեստագետներով:

Կ. Պոլիս, Թիֆլիս, Բաթում, Ալեքսանդրապոլ, Շուշի, Գանձակ, Ախալքալաք, Ախալցխա, ամեն տեղ Ադամյանը ստեղծել է իր միջավայրը, այդ բոլոր վայրերից ստացել է նամակներ, գրքեր, այցետոմսեր: Գ. Սունդուկյան, Գր. Արծրունի, Գ. Չմշկյան, Գ. Բաշինջաղյան, Շիրվանզադե, Վ. Սուրենյան, Ղ. Աղայան և շատ ու շատ ուրիշներ այդ շրջանի նրա մտերիմներից են: Ապա Ադամյանը դարձել է Մոսկվայի, Պետերբուրգի, Օդեսայի, Խարկովի, Կիևի, Աստրախանի, Կազանի և այլ բազմաթիվ քաղաքների թատերական աշխարհի ուշադրության կենտրոնը ու այդ բոլոր քաղաքներից դարձյալ նամակներ, նկարներ, այցետոմսեր, որոնք դւիտողնեի տեղափոխում են մի պահ 80-ական թվականների Մոսկվան ու Պետերբուրգը, մտցնում թատերասրահները, կուլիսների ետևները, հյուրանոցները, ընտանեկան միջավայրը, որտեղ գրվել են ու նվիրաբերվել դրանք: Ինչպիսի՜ ծանոթ-անծանոթ անուններ. Այվազովսկի, Սալվինի, Ռոսսի, Պոսարտ, Սավինա, Լենսկի, Դավիդով: Բոլորն էլ Ադամյանով հիացողներ, Ադամյանով ոգևորվողներ, որոնց նկարներին, ստորագրություններին հանդիպում ենք Ադամյանի արխիվում:

Այո, որքան նայում ես այս բազմազան նյութերին, այնքան անհետաձգելի պահանջ ես զգում իմանալու մանրամասնությունները այն պատմությունների, որոնք կապված են Ադֆամյանի և այդ նշանավոր մարդկանց մտերմության հետ: Թղթերը ժլատ են, քչախոս, իսկ որոշ հարցերի մասին պահում են սֆինքսյան լռություն:

Բայց կան ուրիշ անուններ` նույնքան հետաքրքրական դեպքերով կապված Ադամյանի հետ և բավականաչափ շաղակրատ: Այդ անուններն են` Երանուհի Շահբազյան, Մարի Զաբել, Մարի Բիսոցկայա, Եվգենյա Խոխլովա: Սրանց մտերմական կապը տարբեր է եղել Ադամյանի հետ: Սրանք շատ նշանավոր դեմքեր չեն, բայց ազդել են Ադամյանի կյանքի ընթացքի վրա ու դրանով էլ հարկադրում եմ ձեզ թափանցել իրենց հոգու խորքը, կարդալ իրենց պատմությունը` կապված Ադամյանի հետ, այնքա՜ն անքակտելի կապերով, որ չեք կարող անտեսել, եթե ուզում եք Ադամյանին ճանաչել բազմակողմանիորեն:

Երանուհի Շահբազյանը և Զաբելը գրել են հայերեն, Մարի Բեսոցկայան` ֆրանսերեն, Եվգենյա Խոխլովան` ռուսերեն: Ճակատագրական մի կապով այդ չորս անունները կապված են միմյանց հետ ու միասին ամբողջացնում են սիրային այն ողբերգությունը, որ ապրել է Ադամյանը իր կյանքի վերջին տասնամյակում:

շարունակելի

Նյութը`  Ք. Ա.-ի