Չէր քարոզում. քարոզը համարում էր փափուկ բռնություն. Հրանտ Մաթևոսյան

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Հրանտ Մաթևոսյանին նվիրված «Գոյական գրականություն» (հեղ.` Ա. Իսոյան) հոդվածից (կարդացե՛ք նաև`  «Մենք ապրող և ապրեցնող ժողովուրդ ենք. Հրանտ Մաթևոսյան») մի հատված:

Հրանտ Մաթեւոսյանի միտքն աշխատում էր լույսի արագությամբ: Լեզուն պտտվում էր դանդաղ. «Վատ է խոսում»: Վատ չէր խոսում, լեզուն չէր հասցնում մտքի ետեւից, դրա համար էլ խոսում էր նաեւ աչքերով, ձեռքերով: Միայն լսելով բան չէիր հասկանա, պիտի նայեիր նրա բարդ մեկնաբանությանը, որ անում էր լեզվով, աչքերով, ձեռքերով, եւ երբ հեռվից էիր նայում, երեւում էին միայն աչքերը, ձեռքերը, կարծես, ինքը իր մարմնով հեռանում էր: Ուղեղի այդ աշխատանքին նրա մարմինը չէր դիմանում: Նրա ուղեղը նրա մսերը ուտում էր, ճիշտը` վաղուց կերել էր: Մարդ, ում վրա մի գրամ միս չկար: Նա օժտված չէր մսով: Միսը միս է պահանջում: Առհասարակ նա չէր ուտում. նա փորձում էր, ավելի ճիշտ` ձեւ էր անում, թե ուտում է. մարդկանց ուշադրությունը շեղում էր իրենից: Վերջապես, ինչ է պատահել. ծառերը նույնպես չեն ուտում, բայց ապրում են հարյուր տարի: Ծառերը ջուր են խմում եւ բերք են տալիս: Լուծեցինք. նա ավելի շատ խմում էր, քան ուտում: Խմում էր եւ ծխում. դրա համար էլ ամբողջ կյանքում լսում էր «կե՛ր», «մի՛ խմի», «մի՛ ծխի»:

Հրանտ Մաթեւոսյանը բնազդ չուներ. մենք ինչ բնազդով ենք զգում, նա զգում էր գիտակցությամբ: Կարծես թե նա պայծառատես էր. կռահում էր վաղվա օրը, կարող էր ստուգապես պատմել եւ պատմում էր գալիք օրվա անցուդարձը:

Զարմանալի բան. նա չէր ուզում հարստանալ. հարստանալ չէ, գոնե ունեւոր դառնալ. նա պարզապես չէր ուզում դավաճանել իր տոհմական չունեւորությանը, որի հավատարիմ զավակն էր: Խուսափում էր, մերժում էր ունեւոր դառնալու բոլոր առաջարկությունները, որոնք այնքա՜ն գայթակղիչ էին: Նրա համար հաց վաստակելը պիտի լիներ թափած քրտինքին հավասարազոր: Ճոխություն, ցոփություն, զեխություն, շվայտություն խորթ էին նրան:

Առհասարակ դժգոհ մարդ չէր. նրանից ոչ մի անգամ դժգոհություն չեմ լսել բնությունից. նա չէր ասում «սա ինչ եղանակ է», «էս ձյունը մեզնից ինչ է ուզում», «դուրսը զզվելի եղանակ է», «հիմար քամի է»: Նա նեղվում էր, երբ դժգոհում, բողոքում էին անձրեւից, կարկուտից, շոգից, ցրտից, մութից, երկնքից... Դրանք կարծես իր արյունակից հարազատները լինեին: Նա տխրում, հուսահատվում էր, որ դժգոհությունը ծավալվում, տարածվում էր հասարակության վրա, Աստծո վրա: Դժգոհությունը վերածվում է նզովքի, որ կործանարար է: -Ինչ մեր ներսում է, այն էլ դրսում է: - Նա դժգոհում էր միայն իրենից ու դժգոհներից:

Բարեխոսել, միջամտել չէր սիրում. ու եթե պատահում էր, որ ստիպված պիտի միջնորդեր, այնքան էր հեռվից գալիս, ձգձգում, որ դիմացինը գլխի ընկնելով բանի էությունը նրան միջնորդում էր միջնորդել: Որքան հիշում եմ, նման ամեն մի միջնորդությունից հետո հիվանդ պառկում էր:

Չէր սովորեցնում, չէր քարոզում. քարոզը համարում էր փափուկ բռնություն. նրա արձակում իսպառ բացակայում է քարոզը, - բարձր, ճշմարիտ արվեստի հատկանիշ:

Սիրում էր խոսել Լեւ Տոլստոյից, Հաջի Մուրադի սպանության տեսարանից, շատ էր հավանում Սարոյան, Ֆոլկներ, Մնձուրի, Բակունց, նորերից Շուկշին, Աստաֆեւ, Բելով: Անգիր գիտեր Վահան Տերյան, կյանքի վերջին տարիներին տարված էր Չարենցով, բայց նրա աստվածը Հովհաննես Թումանյանն էր...

Սերմնացանի նման սպիտակ թղթի վրա ցանում էր հայոց այբուբենի տառերը, եւ բաց էջի վրա ծլում էր հայոց գրականության ցորեն հացի անունը` Հովհաննես Թումանյան, Հովհաննես Թումանյան. «որ ի՞նչ». որ` Հովհաննես Թումանյան, այսինքն` լույս, խիղճ, փրկություն:- Հասկացա՞ք:

Աղբյուրը` «Ազգ» օրաթերթ

Նյութը պատրաստեց`  Ք. Ա.-ն