Ես ձախողված եմ, իմ երեխաներն ինձ չեն սիրում. Վիլյամ Սարոյան

Սկիզբը` «Վիլյամ Սարոյանը կնոջը լքել է հրեական ծագման պատճառո՞վ»:

Սարոյանը հաճախ էր լինում Վիեննայում: Հիշում եմ, որ երբ նոր էի տեղափոխվել Վիեննա, նա եկել էր այնտեղ, եւ հայ համայնքը «Բրիստոլ» հյուրանոցում կազմակերպել էր սարոյանական երեկո, իսկ մի հայուհի էլ կարդում էր նրա «Իմ անունը Արամ է» գրքից: Ես հիացած էի նրա գրելաոճով, որը պարզ էր, սուր, սակայն հակիրճ: Միայն հանճարեղ գրողն է ի զորու գրել կարճ պատմվածքներ մեծ ասելիքով: Մի քանի էջում ամեն ինչ ասվում է եւ հստակ դրվում է կիզակետը, շուրջը եղած մնացած ամեն ինչը, իմ կարծիքով, ժամանակի կորուստ է թե՛ գրողի եւ թե՛ ընթերցողի համար: Այդ հանդիպումից հետո ես գնում էի նրա գրքերը եւ կլանում դրանք: Հիմա նա նորից Վիեննայում էր եւ ես բարեբախտություն ունեի անձամբ նրան ճանաչելու:

Ես զանգահարեցի բարեկամիս, պատմեցի նրան Սարոյանի մասին եւ առաջարկեցի երեկոն անցկացնել իր բնակարանում, քանի որ նրա մայրը' խոհարարական հիանալի արվեստով մի հայուհի, ամեն ինչ կկազմակերպեր լավագույն ձեւով: Հաջորդ երեկոյան գնացի Սարոյանի ետեւից «Հիլթոն» հյուրանոց, որտեղ նա ապրում էր: Ճանապարհին նա ասաց (մենք ոտքով էինք գնում, քանի որ ընկերոջս տունը հեռու չէր «Հիլթոն» հյուրանոցից), որ նա միայն մի քանի ժամ կարող է մնալ մեզ մոտ, այնուհետեւ պետք է վերադառնա հյուրանոց: Ես հարցրի, թե ինչու նա չի ընդունել Պուլիցերյան մրցանակը, որը նա ստացել է իր The Time of your Life պիեսի համար: Նա զայրացած պատասխանեց, թե յուրաքանչյուր ոք հարցնում է իրեն այդ մասին: «Բայց ինչու պետք է ես մրցանակը ընդունեի: Երբ ես պատմվածքներ էի գրում եւ ոչ ոք դրանք չէր ուզում տպագրել, ես էլ գոյությունս էի քարշ տալիս, որտե՞ղ էին նրանք: Հենց որ «Սարոյան» դարձա, բոլորն ուզում են իմ անունով իրենց գովազդել: Դե ես դա թույլ չտվեցի»: Սարոյանը գրավոր պատասխանել էր, «կոմերսը իրավունք չունի մշակույթը հովանավորելու»:

Երբ մտանք բնակարան, մեզ արդեն սպասում էին մի խումբ հայ երիտասարդներ: Ընդունելությունը շատ ջերմ եւ սրտառուչ էր, եւ երիտասարդների ոգեւորությունը բարձրացրեց Սարոյանի տրամադրությունը, ինչպես դա լինում էր նրա հետ, երբ երիտասարդների հետ էր լինում: Սարոյանը կարողանում էր շատ լավ խոսել, կատակել, բարձր ծիծաղել, նաեւ ուշադիր լսել: Երբ մատուցեցին հիանալի հայկական կերակուրները, Սարոյանը ոգեւորվեց: Սարոյանը բավականին բարձր էր խոսում, որովհետեւ նա վատ էր լսում, բայց մենք հայերս առանց այն էլ բարձր ենք խոսում, հատկապես, երբ հավաքված ենք լինում հրաշալի սեղանի շուրջ: Մեզանից մեկը, սակայն Սարոյանից էլ բարձր էր խոսում, դա տանտերն էր, հյուրընկալողը: Որոշ ժամանակ անց Սարոյանը հարցրեց, թե արդյոք տղան վատ է լսում: «Ես բարձր եմ խոսում, որովհետեւ վատ եմ լսում: Բայց նա ինձնից էլ բարձր է խոսում»: «Նա վատ չի լսում, ասացի ծիծաղելով, նա սպա է եւ որպես սպա սովոր է գոռգոռալու»: Սարոյանը ծիծաղեց. Աստված վկա, նա կարողանում էր ծիծաղել: Երեկոն ընթանում էր, եւ Սարոյանը մնաց: Կեսգիշերի մոտ նա ասաց, թե սիրով էլի կմնար, բայց արդեն հոգնած է եւ ուզում է գնալ: «Շատ ուրախ էի, հայկական տանը եւ երիտասարդության հետ լինելու համար», ասաց նա: Հետագայում իմ արած լուսանկարները ուղարկեցի Սարոյանին, Ֆրեզնո: Սարոյանը երկու երեխա ուներ, տղան` Արամը եւ աղջիկը` Լուսին: Սակայն նրանք միայն անունով են «Սարոյան», ինչպես շատ սփյուռքահայեր, որոնք ամուսնանում են ոչ հայերի հետ: Սարոյանի երեխաները ոչ մի ընդհանուր բան չունեն իրենց հոր, մի իսկական հայի հետ, որի սիրտը լեռներում, Հայաստանում էր:

Իր զավակների մասին նա արտահայտվել է այսպես. «Ես ձախողված եմ: Իմ երեխաները մեծացել, հեռացել են եւ ինձ չեն սիրում»: Նա հաճախ էր լաց լինում, նա` միայնակը. «Ես չգիտեմ, թե ինչու եմ վերջին ժամանակներում հաճախ լաց լինում», գրել է Սարոյանը իր մոսկովյան ճամփորդության տպավորություններում:

Աղբյուրը`  «Ազգ» օրաթերթ

Նյութը պատրաստեց`  Ք. Ա.-ն