Ցերեկները քրիստոնյա, գիշերները` արևապաշտ… Արմեն Մարտիրոսյան

Ստորև ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Արմեն Մարտիրոսյանի «Մազե կամուրջ» (սկիզբը` «Ստիպելով, վախեցնելով` կենդանի մեռյալների ձևական զորք կապահովեմ. Արմեն Մարտիրոսյան» եռահատոր վիպերգությունից մի փոքրիկ հատված):

Եվ եղավ, ինչպես կանխատեսեց Ջուրջը: Տոպրակի բերանն ինքնիրենց բացվեց, և բառերը` ծոր-ծոր մեղր, հալվեցին Վանանդի շուրթերին, և բառերի անձրև էր, արևոտ ու անամպ օրը տեղաց եկվորների վրա, և բոռերի թեթևասահ թմրադեղ էր, քուլա-քուլա թափվեց` թմրեցնելու: «Որտեղի՞ց արևելյան այս շողոքորթությունը, Վանանդն, ախր, հայ է յոթ պորտով, - շշնջաց նա, - հա, Երնջակը մոտ է Պարսից սահմանին, այնտեղից է գալիս»: Իրենից անկախ ընկավ խոսքերի թմրեցուցիչ տաքության մեջ, տաք ջրի ու գոլորշու լոգանք էր, ընկղմվեց: «Դատարկ բան է, - շարունակեց, - հեշտությամբ ափ կլողամ, թմրադեղն ինձ վրա չի ազդի»: Կազդեր, չէր ազդի, հայտնի չէր, Ջուրջը պարզապես մխիթարեց իրեն: Մի խուլ, ավելորդ հետաքրքրասիրություն նրան տարավ ճակատագրին ընդառաջ: Վանանդը մի քանի ասպարեզ երկարությամբ գորգ էր փռել Ջուրջի ոտքերի տակ: Իշխանները ձիերից իջան և քայլեցին թավիշ գորգի վրայով: Ու չէր կարողանում հաղթել, Վանանդը շողոքորթությամբ հրավիրում էր իր ապարանքը, նստեցնում գորգի վրա, որի տակ քառսուն գազ խոր հոր էր փորել: Եկվորը, միամիտ ու անտեղյակ, նստում էր հյուրասիրության և ընկնում հորը:

Ջուրջը նախշերից ու գույների համադրությունից որոշեց` գորգը պարսկական է: Պարսիկն ազդել է Վանանդի վրա, ննջարանում ատրուշան էլ կունենա … Վանանդը … ցերեկները քրիստոնյա, գիշերները` արևապաշտ … Իզուր չէր, որ առավոտից հիշեց հայտնի վիպասքը: Այդ օրն ամեն ինչ կատարվեց վիպասքի ոճով: Եվ Ջուրջը եկավ, ընկավ հորը:

- Սրան տես, զինվոր է պահանջում անզինվոր ու անթագավոր այս երկրում, - խնդմնդացին Վանանդն ու Վարաժը, - դե թող գնա, փտի հորում:

- Հայ իշխանի խորամանկությունը պարսիկին տվել-անցել է, - մրմնջաց Ջուրջը, - այս ի՞նչ օրի հասանք:

Բերին, քառասուն գոմշի կաշի փռեցին վրան, քառսուն ջաղացի քար քաշեցին, իրենք առոք-փառոք բազմեցին սեղանի շուրջը, կերան, խմեցին:

Խոր վիրապը հեռավոր անցյալ էր հիշեցնում, և Ջուրջը նորից միտք արավ Վարդան Մամիկոնյանի վրա. ինչպե՞ս էր` զինակիցները նրան չթունավորեցին կամ Խոր Վիրապում չբանտարկեցին Ավարայրից առաջ: Այն ժամանակ էլ այսօրվա նման էր` անտեր-անտիրական երկիր էր, քծնանքն ու խաբերությունը տարածուն ու տիրական, ինչպե՞ս էր, Վարդանին ասպարեզից չհեռացրին Ավարայրից առաջ: Երևի, առանց նրա ճակատամարտը լինելու էր, հա, հենց լինելու էր, և մեկուսացնելն անիմաստ էր: Առանց Ջուրջի Սյունիքը հազիվ գլուխ հանի անվերջանալի ու խճճված սարդոստայնից: Զինակիցները գիտակցաբար են հեռացնում իրեն: Մեռյալների այս երկրում գոնե մեկը փոխադարինի ... «Առանց քեզ, եղբայրս, լինելիքը կլինի, դու չես ստեղծել աշխարհի ընթացքը, որ շտկես: Այդ ընթացքի հետ կգլորվես, կերթաս, ինչպես եկար-ընկար այս մութ զնդանը, - նախատեց ինքն իրեն, - պետք ես, երկիրը կկանչի, պետք չես, քո փոխարեն ուրիշին զորավար կկարգի ... »:

Նյութը`  Ք. Ա.–ի