Այս հողում ամեն բան աճում է առատորեն` և՛ զորավար, և՛ զինվոր, և՛ դավաճան... Արմեն Մարտիրոսյան

Ստորև ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Արմեն Մարտիրոսյանի «Մազե կամուրջ» (սկիզբը` «Ցերեկները քրիստոնյա, գիշերները` արևապաշտ… Արմեն Մարտիրոսյան», «Ստիպելով, վախեցնելով` կենդանի մեռյալների ձևական զորք կապահովեմ. Արմեն Մարտիրոսյան», «Ուրիշի արյունը բերող քար է ինձ հարկավոր, ամեն ինչ ճզմող, աղացող ջաղացքար. Արմեն Մարտիրոսյան») եռահատոր վիպերգությունից մի փոքրիկ հատված:

Այս հողում ամեն բան աճում է առատորեն` և զորավար, և զինվոր, և դավաճան ... միայն թե, սխալ ես որոնում եղբայրս, զինվորի արտ ես փնտրում մոլախոտի դաշտում»: Ուրիշ ճար չկար. եղած-չեղածը տասներկու գավառ էր, և նա բոլոր տասներկուսում էլ փնտրել-որոնել էր, զինվորի արտ չկար ու չկար, ամենուր մոլախոտը զոռել էր ... Իսկ հիմա իր անելանելի բանտում, քառսուն գոմշի կաշվի ու քառսուն ջաղացքարի տակ Ջուրջն իրեն նախատում-ասում է.

- Սյունիքում տասներկու գավառ չէ, ուրիշն էլ կա, եղբայրս, տասներեքերորդը ... Դու կույր, համր և խուլ` չես տեսել, չես լսել ու արձագանքել:

Ջուրջն անգիր գիտի բոլոր գավառների անունները, տեղանքը, տարածությունը: Դեռևս Նորավանքի դպրանոցում մի հարյուր անգամ հաշվել է … Որտեղի՞ց գտնի այն, ինչ չկա, չի եղել երբևէ: Որտեղի՞ց գտնի տասներեքերորդ գավառը, ուր զինվորների արտը ծովածավալ շնկշնկում է: Իզուր է ինքն իրեն նախատում, չեղած տեղից զինվոր չես ճարի, չեղած տեղից ի՞նչ զինվոր ու զորահավաք: Իսկ ինքնանախատման ճառագայթը համառում-ասում է.

- Տասներեքերորդն ամենամեծն է Սյունյաց աշխարհում: Դու կույր, համր և խուլ` չես տեսնում, չես լսում ու արձագանքում …

Եվ հանկարծ նրա աչքերի առջև ամբողջ հասակով բարձրացավ-հառնեց Արշավիր իշխանը` մի ձեռքին սուր էր երկսայրի, մյուսին` աղեղ էր լայնալիճ, բարձրացավ-հառնեց, և զավակներն էին նրա թիկնապահները, ամենքն էլ սպառազեն ու ահազդու: Եվ Ջուրջի ականջը ձայն առավ. նա հստակորեն լսեց իր անունը: Մեկը դիմացի սարից կանչում էր:

- Հեյ վախ, - ասաց Ջուրջը, - Արշավիրն է, ինձ է ձայն տալիս, իսկ ես, միայնակ ու հուսահատ, վեր եմ ընկել այս խավար զնդանում:

Արշավիր իշխանի սթափեցնող ձա՞յնն է, թե՞ ամբողջ Սյունիքն է` հավաք ու ձույլ զանգված, իրեն կանչում է բարձրագնա ու միալար … Լուսաթաթախ աղոթարան իջավ թևերին ու ուսերին, արյունը, գիժ, խլրտաց երակներում, Որոտան գետ էր, զարթնեց, ջրվեժեց խելակորույս: Ջուրջն ուժակալեց մայր հողի ստորին շերտերին հպվելիս: Թափ տվեց իրեն: Քառսուն գոմշի կաշին պատռվեց, քառսուն ջաղացի քարը փշրվեց, և փշուրները թռան երկինք ու մինչև օրս էլ գնում են թռած:

- Իշխանների հետ իմ բանը վերջացավ, - ասաց, երբ ողջ ու անվնաս ելավ-կանգնեց Խոր Վիրապից, - ով կողմնակից է, ինքնակամ կմիանա:

Միացան, չմնացին իրենց շեն ու օջախին կառչած: Հենց Երնջակից, Ձորքից ու Եվայլախից, նույնիսկ Արևիքից, իշխաններից գաղտնի, շինական ու արհեստավոր զինվորագրվեցին Ջուրջի բանակին:

- Սպարապետը նեղն է, - ասացին իրար, - իշխանները զինվոր տան-չտան, իրենց գործն է, մենք կանք ու կանք:

Մեկը չէր, տասն էր, տասը չէր, հարյուրն էր, հազարն էր, սպարապետի զորքի առուն մեծացավ, վարարեց, գարնան գետ էր` խելառ ու շառաչուն: Եվ քառսուն ջլապինդ դարբին զենք ու զրահ կռեց, և քառսուն դերձակ հագուստ կարեց, և կամավորների բազմությունը քաշվեց լեռները:

- Իշխանների մեղքով օրեր կորցրինք մարդկանց հավաքելու վրա, - ասաց Ջուրջը պահապան լեռներին, - դժվարը խառնիճաղանջ ամբոխից զինվոր ձևելն է: Չենք հասցնի, թուրք-սելջուկը վրա կտա:

- Այդ բանը մեզ թող, - հանգստացրին լեռները, - մենք կհասցնենք:

Նյութը`  Ք. Ա. –ի