Հանճարեղ գիտնականը մահացավ ԱՄՆ-ում, հողին հանձնեցին Մոսկվայում, Հայաստանից կառավարական անձ ներկա չէր հուղարկավորությանը...

Երբ Սերգեյ Մերգելյանին շնորհվեց ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան` նա ընդամենը 21 տարեկան էր: Մոսկվա էր գործուղվել Երեւանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի մաթեմատիկական բաժինը երեք ու կես տարում ավարտելուց հետո:

Դպրոցում սովորելու տարիներին արդեն նա տարբերվում էր մյուսներից իր մտավոր հզոր կարողություններով: Դպրոցն ավարտեց սահմանված տարիքից շուտ` հանձնելով էքստեռն քննություններ: Նրա անունը թնդում էր նաև պետհամալսարանում, որտեղ մեկ տարվա ընթացքում նա հանձնել էր առաջին կուրսի բոլոր ու երկրորդ կուրսի քննությունների մեծ մասը և սկսել հաճախել երրորդ կուրս` ունկնդրելու հայ մաթեմատիկական դպրոցի հիմնադիր Արտաշես Շահինյանի դասախոսությունները: Շահինյանը իսկույն նկատում է լրջամիտ ուսանողին, որի մասին հետագայում գրում է. «Համակրանքը դեպի այդ համեստ ու լռակյաց պատանին, որ հայացքը վար, ուշադիր լսում էր եւ տալիս դիպուկ հարցեր, համակում է առաջին իսկ հանդիպողին: Զգացվում էր այդ ուսանողի բացառիկ սերը դեպի ստեղծագործական աշխատանքը եւ այն, որ նա բոլորովին չէր խուսափում դժվարին խնդիրներ ձեռնարկելուց»:

Պատմության մեջ մի հետաքրքիր զրույց է պահպանվել Սերգեյ Մերգելյանի համալսարանական տարիներից. պարզվում է, որ նա  համալսարանում բոլորովին էլ աչքի չի ընկել բարձր առաջադիմությամբ, այդ պատճառով էլ հաճախ են եղել նրա` համալսարանից գրեթե դուրս մնալու դեպքերը: Մի անգամ նա համալսարանից դուրս մնալու շեմին էր,  մոտենալով ամբիոնի վարիչին, խնդրում է, որ վերջինս իրեն համալսարանում ուսումը շարունակելու ևս մեկ հնարավորություն տա: Տեղի տալով Մերգելյանի համառությանը` ամբիոնի վարիչը նրան մի բարդ խնդիր է հանձնարարում և մինչև հաջորդ առավոտ ժամանակ տալիս այն լուծելու համար` հակառակ դեպքում Մերգելյանին համալսարանից դուրս թողնելու պայմանով:

Հաջորդ օրը առավոտյան ժամը 8:00 -ից Մերգելյանն ամբիոնի վարիչի աշխատասենյակի մուտքի մոտ սպասում էր վերջինիս: Ամբիոնի վարիչի զարմանքը մեծ է լինում, երբ նա համոզվում է, որ իր համառ ուսանողը կարողացել է լուծել հանձնարարված խնդիրը, մի խնդիր, որ անլուծվելի էր համարվում:

Մերգելյանը իր մեծարժեք ուսումնասիրությունների, մասնավորապես բազմանդամային մոտավորության թեորեմի համար 1952-ին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի, իսկ մեկ տարի անց 25-ամյա գիտնականն ընտրվել ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ, երեք  տարի անց` ակադեմիկոս: Նա նաեւ գիտության հմուտ կազմակերպիչ էր. 1956-ին Երեւանում հիմնադրել է համամիութենական նշանակություն ունեցող մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտը, որի տնօրենն էր 1956 -1960 թթ., հետո ստեղծել ու ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ մաթեմատիկական ինստիտուտի կոմպլեքս անալիզի բաժինը: 1971-74թթ.` Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահն էր, 1974-79 թթ.` ԳԱ հաշվողական կենտրոնի տնօրենը, իսկ 1979-82 թթ.` ԳԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի բաժնի վարիչը, 1982-86 թթ.` Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտորը:

Բազմաբեղուն գործունեության և ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը Մերգելյանին պարգևատրում է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշանով:  Նշվում է նաև նրա հոբելյանը Գիտությունների ազգային ակադեմիայում: Իր հեբելյանին նա չներկայացավ հիվանդության պատճառով. ուներ տեղաշարժվելու դժվարություն: Երկար տարիներ հանճարեղ գիտնականը ապրում էր հայրենիքից դուրս` Հյուսիսային Հոլիվուդում: Մերգելյանը Միացյալ Նահանգներ էր հրավիրվել 90-ականներին` դասախոսություններ կարդալու, ապա դրամաշնորհ ստանում` այնտեղ ապրելու և աշխատելու համար: 

Սերգեյ Մերգելյանը մահացավ Լոս - Անջելոսում, երկարատև հիվանդությունից հետո, 80 տարեկան հասակում:

Երկրի նախագահը ինչպես ընդունված է ցավակցություն է հայտնել Սերգեյ Մերգելյանի ընտանիքին, հարազատներին, ինչպես նաև մեծ մաթեմատիկոսի գործընկերներին ու սաներին … Եվ ինչպես ընդունված է նաև ուղերձ հղել. «Խոր վշտով ընդունեցի հայ ականավոր գիտնական, ակադեմիկոս Սերգեյ Մերգելյանի մահվան գույժը»:

Նախագահն ընդգծել է Մերգելյանի բացառիկ մեծ ներդրումը Հայաստանում գիտության զարգացման գործում։ «Նրա հիմնադրած ու ղեկավարած գիտական ու գիտաարտադրական հաստատությունները նոր մակարդակի բարձրացրեցին Հայաստանի գիտությունը և նրա միջազգային հռչակը։ Համոզված եմ` Հայաստանի գիտնականների նոր սերունդները երախտագիտությամբ են հիշելու նրա գիտական, կազմակերպչական ու մանկավարժական հարուստ գործունեությունը», - նշել է Սարգսյանը։

Ուղերձը տպագրվեց մամուլում, ընթերցվեց հեռուստատեսությամբ… այսքանը…

Հարություն Թոսունյանը գրում է. «Նա մահացավ Ամերիկայում օտարության մեջ, նրան հողին հանձնեցին Մոսկվայում, Հայաստանից կառավարական ոչ մի անձ ներկա չէր նրա հուղարկավորությանը...»:

Կարդացե՜ք նաև` «Չգնահատեցինք նրան, ողջ թաղեցինք մի հանճարի, որ ամեն օր չի ծնվում (տեսանյութ)»:

Նյութը՝ Ք. Ա.-ի