Ցանկանում էր, որ Վան Լեո անունը հնչի «աստղերի» անունների կողքին. եգիպտահայ լուսանկարչի կենսագրությունը

Սկիզբը` «Լուսանկարչության ասպարեզում հայերի նվաճումները Եգիպտոսում. Վան Լեո»:

PR ասվածը կարեւոր է

Լեոյի գործը բարգավաճում է: Եղբորից բաժանվելուց հետո նա գնում է «Մետրո» ստուդիան՝ «Ֆուադ» պողոտայի վրա, որտեղ աշխատում է մինչեւ ստեղծագործական կյանքի վերջը:

Այդ ժամանակ սովորություն կար ստուդիայի նախկին սեփականատիրոջ անունը թողնել մինչեւ նորի անունը հայտնի դառնալը: Նա օգտագործում է այդ անունը եւ նույնիսկ 1950-ին մասնակցում «Լուսանկարչության 12-րդ Ազգային սալոնին» այդ անվան տակ: Հետագայում նա փոխում է եւ օգտագործում Լեւոնի վերափոխված` Վան Լեո տարբերակը, որն իր կարծիքով «առավել արտիստիկ» էր:
Հայրը ասել էր, որ ինքնուրույն գործ պետք է դնել եւ ուրիշների համար չաշխատել: Ինքը՝ Ալեքսանդրը, «Eastern Tobacco» ընկերության համար էր աշխատում, որտեղ մեկ րոպե ուշացումի համար գործից հեռացնում էին: Չէր ուզում, որ որդիները նույն ճակատագիրն ունենան:

Սկզբնական շրջանում Լեոն նույնիսկ ձրի էր լուսանկարում որոշ հայտնի դերասաններին, փոխարենը թատրոնի կամ կինոյի ծրագրերում իր անունը տպագրել տալով: Նա հասկանում էր, որ հասարակական հարաբերություններ ասվածը չափազանց կարեւոր է: Ցանկանում էր, որ Վան Լեո անունը հնչի «աստղերի» անունների կողքին:

Ստուդիայի տեղանքը հրաշալի էր ընտրված, ընդամենը մի քանի քայլ պետօպերայից: Առաջին հաճախորդներից մեկը դառնում է Ռուշդի Աբազան: Այդ ժամանակ նա սոսկ նույն շենքի 5-րդ հարկում գտնվող «Union-vie French» ապահովագրական ընկերության աշխատակից էր: Բայց ռեժիսորներին ցույց տալու համար ֆոտոալբոմի կարիքն ուներ, որովհետեւ դերասան դառնալու մեծ ցանկություն ուներ: Լեոն պատրաստում է մի ալբոմ, որի շնորհիվ Աբազան ստանում է իր առաջին դերը: Հետագայում նա դառնալու էր «սուպերսթար»: Նա երբեք չմոռացավ Լեոյին եւ իր ընկերներին ուղարկեց նրա մոտ լուսանկարվելու: Բանավոր խոսքն այդ ժամանակ լավագույն գովազդն էր:

Կատարելագործում եւ մրցակցություն

Աշխատանքային տարիների ընթացքում Լեոն ձեռք էր բերել վարպետ լուսանկարչի համբավ: Երբեք ամուսնացած չլինելով, նա ամբողջովին նվիրված էր իր արվեստին: Հավատում էր, որ լուսանկարչությունն անսահման հնարավորություններ է ընձեռում եւ ձգտում էր բացահայտել դրանք: Եվ կատարելագործվել: Եգիպտոսից հեռանալ չէր պատրաստվում: Նույնիսկ 1952-ին Լոս Անջելեսի Cal Arts School-ում ընդունվելուց հետո հրաժարվում է մեկնել պատճառաբանելով, որ ապագան իր համար Ամերիկայում անորոշ է, իսկ «այստեղ գործը շատ է»: Ճիշտ է, 1952-ի հեղափոխությունից հետո օտարները հեռացել էին, սակայն դեռ կային Քուվեյթից, Սաուդյան Արաբիայից, Լիբիայից ժամանողներ: Բայց պետք է դիմանար մրցակցությանը: Այդ ժամանակ հայտնի անուններ էին Ալբանը, Արմանը, Կարոն, Անդրոն, Սելիմ Յուսուֆը եւ ուրիշներ: Բայց Լեոն չափազանց աշխատասեր էր (նա օգնական չուներ), հանդուգն եւ սրատես:

«Հիմնականում մարդկանց դեմքերը սովորական են, բայց երբ արտասովոր, գեղեցիկ մի դեմք է ներս մտնում արվեստանոց, անմիջապես զգում եմ, ճանաչում: Եվ անմիջապես կողմնորոշվում, թե հաճախորդի դեմքի ո՞ր կողմն է ավելի «դուրեկան»: Միշտ էլ մի կողմն ավելի դուրեկան է, քան մյուսը: Նաեւ պետք է կարողանաս «կարդալ» մարդկանց ներքինը, միշտ էլ չգրված մի համաձայնագիր գոյություն ունի լուսանկարչի եւ բնորդի միջեւ», ասել է նա մի առիթով:

Նրա կուռքը Յուսուֆ Քարշն էր, իսկ երեխաներին լուսանկարել չէր սիրում: Հազարավոր գաղափարներ ուներ եւ իր ինքնանկարների մեծ մասը բացահայտում են այդ գաղափարները իրականություն դարձնելու նրա ձգտումը: Ինքնանկարներում նա մեկ Հիսուս Քրիստոսն է, մեկ` օդաչու, մուրացկան, կնատյաց, ավազակ եւ այլն:

Դոնատելլոն եւ մյուսները

Լեոյի լուսանկարներում անգամ ժամանակաշրջանն է հստակորեն պատկերված. 40-ականների դինամիզմը, 50-ականների հանդարտությունը, 60-ականների լճացումը, 70-ականների հեզությունը, 80-ականների թվացյալ ընկճվածությունը եւ վերջապես 90-ականների անձնատուր լինելը: Շահույթի ետեւից ընկնող ոչ մի լուսանկարիչ նման թեմատիկ շեղումների չէր գնա, մինչդեռ Լեոյի համար այդ բոլորը մտորելու առիթ էին եւ հոգեւոր սնունդ: Նրա գրադարանը լի էր լուսանկարչությանը վերաբերող գրքերով ու ամսագրերով: Գրքերից երկուսը վստահաբար մեծ ազդեցություն էին թողել նրա վրա: Մեկը՝ Գոլդշայդերի «Դոնատելլո: Ամբողջական գործերն» էր (Օքսֆորդ, 1941), իսկ մյուսը Ջոն Էվարարդի «Փարիզյան դատողություն» վերնագրով մերկանկարների հոյակապ ալբոմը (Լոնդոն, 1941): Գրադարանում կարելի էր տեսնել նաեւ բացիկներ, հոլիվուդյան աստղերի նկարներ: Նա այդ բոլորը ուսումնասիրում էր, «դասեր քաղում» դրանցից:

Դոնատելլոյի նման Լեոն էլ էր լուսանկարներում որոնում «հերոսական շքեղության» արտացոլումը, տարածության խորությունը եւ ֆիզիկական (մարմնական) իրեղենությունը: Թեդի Լեյնի, Նուբարի, Ֆարիդայի, Թահա Հուսեյնի, Ռուշդի Աբազայի լուսանկարները դրա վառ ապացույցներն են: Իսկ մերկ նկարները, ըստ նրա, «հյութեղ» եւ «զգայական» տոնայնություն ունեն: Ցավոք, իր կատարած մերկ լուսանկարների 99 տոկոսը 1980-ականներին ոչնչացրել է` տան վառարանում այրելով, այն վախից, որ հետագայում դրանք սխալ ձեռքերում կհայտնվեն եւ կխաթարեն իր հեղինակությունը: Այդ վախը մինչեւ կյանքի վերջը ուղեկցել է նրան:

Գունավոր լուսանկարների մուտքը

Սեւ ու սպիտակ լուսանկարներից գունավորների անցումը շրջադարձային եւ ճակատագրական փուլ հանդիսացավ Լեոյի համար: Գունավորը, որը Եգիպտոս մուտք գործեց 80-ական թվերին, այնքան էլ իր սրտովը չէր: Նրա պատկերացմամբ դա «արտիստիկ լուսանկարչության վերջն» էր, քանի որ գույնն էր այդտեղ աչքի զարնող առաջին հատկանիշը: Լեոն դրանով սկսեց զբաղվել սոսկ անհրաժեշտությունից ու հաճախորդների պահանջից ելնելով: Սեւ-սպիտակը ուրիշ էր: Ավելի բնական: Լեոյի կատարած հայտնի գրող Թահա Հուսեյնի սեւ-սպիտակ լուսանկարը, օրինակ, եգիպտացի կույր գրողի լավագույն լուսանկարն է ճանաչվել եւ հաճախակի օգտագործվել նրա գրությունների կամ նրա մասին գրված հոդվածների հետ:

«Սեւ ակնոցները տեսնելով, ես անմիջապես հասկացա, թե ինչպես պետք է վարվեմ լույսերի հետ», ասել է Լեոն հետագայում: Լեոն չէր սիրում նաեւ, երբ հաճախորդները «սահմանափակումներ» էին դնում իր առաջ, պահանջելով, որ դեմքի կնճիռները չերեւան կամ ստվերներ չլինեն եւ այլն: Նախընտրում էր այդ բոլոր հարցերը ինքնուրույն լուծել: «Ամենամեծ «շնորհը» որ հաճախորդները կարող են անել, դա թողնելն է, որ ես իմ ճաշակով կատարեմ ամեն ինչ», խոստովանել է Լեոն:

Իր համար «դժվարին» այս ժամանակաշրջանում օգնության են հասնում (նյութական եկամուտի առումով) առեւտրական, ծխախոտի, ավտոմեքենաների, օդորակիչների, ինքնաթիռների եւ բանկային ընկերություններից ստացված պատվերները: Նաեւ ինքնության քարտերի լուսանկարահանումները:

Այս շրջանում է նաեւ Լեոն լուսանկարում Եգիպտոսի տեսարժան վայրերը եւ ուղեւորություններ կատարում դեպի Փարիզ, Հռոմ եւ Վիեննա:

շարունակելի

Աղբյուրը` «Ազգ» օրաթերթ

Նյութը պատրաստեց` Ք. Ա-ն