Ի՞նչ կտա Ասոցացման համաձայնագրի կնքումը Հայաստանին

Lurer.com-ի թղթակցի զրուցակիցն է Հայաստանի Եվրոպական շարժման նախագահ Վիկտոր Ենգիբարյանը:

-Ի՞նչ կտա Հայաստանի և ԵՄ միջև Ասոցացման համաձայնագրի կնքումը Հայաստանին, և ի՞նչ կտա այն Եվրոպական Միությանը:

-Ասոցացման համաձայնագիրը ընդգրկում է հասարակական, քաղաքական և տնտեսական կյանքի բառացիորեն բոլոր ոլորտները՝ սկսած սննդի անվտանգությունից և առողջապահությունից մինչև ներքաղաքական և անվտանգության խնդիրներ: Որքան էլ համաձայնագրի տեքստը բազմաբովանդակ է և ընդգրկուն, այն ունի շատ պարզ տրամաբանություն. այն է՝ բարեփոխել Հայաստանի հասարակական, քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունները եվրոպական կայացած մոդելով: Նույն ճանապարհով անցել են և անցնում են բազմաթիվ պետություններ: Այն երկրները, որոնք կարողացել են այդ բարեփոխումներն իրականացնել համապատասխան արագությամբ և որակով, այսօր ավելի բարեկեցիկ են և անվտանգ, քան նախկինում, և, վստահաբար, ավելի մեծ ապագայի սպասումներ ունեն: Այդ երկրների թվում են բալկանյան պետությունները և արդեն ԵՄ անդամ դարձած արևելյան Եվրոպական 10 պետություններ, Կիպրոսը և Մալթան: Հարցի պատասխանն էլ նույնկերպ պարզ է և տրամաբանական. ասոցացման համաձայնագրի կնքման, վավերացման և կիրառման արդյունքում Հայաստանը կդառնա բարեկեցիկ և առավել զարգացած երկիր:

ԵՄ համար ասոցացման համաձայնագրի կնքումը, բնականաբար, նույնպես շահավետ է: Ընդլայնման և զարգացման քաղաքականությունը ԵՄ ամենահաջողված քաղաքական դաշտերից է: Այդ քաղաքականության շնորհիվ ԵՄ-ն դարձել է ավելի հզոր, ավելի բարեկեցիկ և ամուր: Եթե փորձենք ընդհանրացնել, ապա կարելի է փաստել, որ ԵՄ համար հարևան պետությունների զարգացման հիմնական և առաջնային նպատակը տնտեսական անվտանգությունն է, որը նաև ներառում է անդամության հեռանկարներ (Եվրոպական մայրցամաքի վրա): Երկրորդ հիմնական նպատակը արտաքին անվտանգության ապահովումն է. որքան խաղաղ, ժողովրդավարական և բարեկեցիկ լինեն ԵՄ հարևանները, այնքան կմեծանա ԵՄ անվտանգությունը: Այս երկու հիմնական նպատակներին հասնելու համար ԵՄ-ն պատրաստ է թե' տեխնիկական, թե' քաղաքական, և թե' ֆինանսական օժանդակություն տրամադրել, ինչն անկասկած մեծ ձեռքբերում է Հայաստանի և մյուս այն պետությունների համար, որոնք անցնում են այս փուլը: Այստեղ վստահաբար շահերը համընկնում են:

-Կարծիք կա, որ ԵՄ-ն իր այս քաղաքականությամբ ցանկանում է նվազեցնել Ռուսաստանի դերը տարածաշրջանում: Այս ամենը չի՞ արվում Ռուսաստանի դեմ:

-Ռուսաստանը, իբրև պետություն, նույնպես հրավիրվել է` մասնակցելու Արևելյան գործընկերության ծրագրին, սակայն հրաժարվել է, քանի որ թե' բնակչությամբ, և թե' տարածքով գերազանցում է ԱԼԳ անդամ բոլոր 6 պետություններին միասին վերցրած: Ինչ-որ առումով սա հասկանալի մոտեցում է: Սակայն ներկայումս գործում են Ռուսաստան-ԵՄ երկկողմանի պլատֆորմներ, և որոշ հարցերում մենք նկատում ենք, որ Ռուսաստանը ավելի արագ է ինտեգրվում ԵՄ-ին, քան նույն Հայաստանը կամ Ուկրաինան: Ռուսաստանը, բնականաբար, նույնպես ունի ԵՄ կարիքը զարգացման հարցում, և Ռուսաստանի համար ԵՄ-ն թիվ մեկ առևտրային գործընկերն է: Այն տրամադրությունները, թե իբրև Ռուսաստանը և ԵՄ-ն ազդեցության մրցավազքի մեջ են Հայաստանում, թյուր են և անհիմն: Ավելին, եթե լինենք անկեղծ, այստեղ հաճախ անտեղի և ապարդյուն գերագնահատվում է Հայաստանի նշանակությունը:

Մյուս կողմից, չմոռանանք որ Ռուսաստան-Գերմանիա հարաբերությունները բավականին բարձր մակարդակի վրա են գտնվում, իսկ Գերմանիան ԵՄ ամենաազդեցիկ տնտեսություն ունեցող պետությունն է: Որոշ վերլուծաբաններ նույնիսկ կանխատեսում են Ռուսաստան-Գերմանիա հատուկ առևտրատնտեսական հարաբերություններ, որոնց շնորհիվ հնարավոր կլինի համադրել Ռուսական ռեսուրսները և Գերմանական տեխնոլոգիաները՝ ստեղծելով գերհսկա «խաղացող»:

Հաճախ շահարկում են նաև ստեղծվելիք Եվրասիական Միության «հակասական լինելը» ԵՄ ասոցացման համաձայնագրի հետ՝ մոռանալով, որ Ռուսաստանի նախագահը ոչ մեկ անգամ է ակնարկել իր բառերով «Վլադիվոստոկից դեպի Լիսաբոն ազատ առևտրի տարածքի ստեղծման գաղափարը»: Սա հեքիաթ չէ և կարող է դառնալ իրականություն, Հայաստանին մնում է ճիշտ հասկանալ խնդրո առարկան և զարգանալ:

-Ասոցացման համաձայնագիրը պետք է վավերացվի ԵՄ անդամ պետությունների խորհրդարաններում և Եվրոպական խորհրդարանում: Այստեղ ամեն-ինչ սահու՞ն կընթանա:

-Հայաստանը լավ հարաբերություններ ունի ԵՄ գրեթե բոլոր անդամ պետությունների հետ, սակայն լավ հարաբերությունները դեռևս բավարար չեն: Վստահ եմ, որ Ասոցացման համաձայնագիրը կվավերացվի ԵՄ կողմից, քանի որ գործադիրը (ԵՀ) մշտապես խորհրդակցում է ազգային և վերազգային օրենսդիրների հետ: Հարցը նրանում է, թե ինչ գնով, ի նկատի ունեմ` Թուրքիա-Հայաստան հարաբերությունները, Ղարաբաղի տեղն ու դերը և Հայաստանի անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին: Այստեղ Հայաստանին անհրաժեշտ են ընկերներ ԵՄ-ում: Հայաստանը ունի գերազանց հարաբերություններ Ֆրանսիայի և մի քանի այլ ԵՄ անդամ պետությունների հետ, սակայն որքան որ ցավալի է, գրեթե իներտ են հայ-գերմանական հարաբերությունները: Այստեղ պասիվությունը ակնհայտ է թե քաղաքական և թե տնտեսական հարթություններում: Գերմանիան կարծես թե չի նկատում Հայաստանին: Մեր պետությանը դեռևս չի հաջողվել գրավել Գերմանիայի հետաքրքրությունները և այստեղ մեծ ճիգերի, համախմբման և ոչ ավանդական մոտեցումների կարիք կա. մենք խոսում ենք ԵՄ թերևս ամենաազդեցիկ պետության մասին:

-Ասոցացման հանաձայնագիրը բավարար չէ՞ ԵՄ անդամ պետությունների հետ առավել սերտանալու համար:

-Գիտեք, ԵՄ-ն ազատ առևտրային հարաբերություններ ունի նաև Հոնդուրասի հետ: Սրանք տեխնիկական փաստաթղթեր են, որոնք կարող են պատմականորեն վերափոխել երկրի ապագան դեպի զարգացում, միևնույն ժամանակ կարող են և շատ աննշան փոփոխությունների հանգեցնել: Ամեն ինչ կախված է այն դերակատարներից, որոնք ի պաշտոնէ պատասխանատվություն են կրում: Կարծում եմ, որ Հայաստանի պարագայում անհրաժեշտ է ողջ հասարակության ներգրավումը գործընթացի մեջ. ցանկացած պաշտոնյա, գյուղատնտես և ձեռներեց պետք է հասկանա այս փաստաթղթի՝ իրեն վերաբերվող հատվածի, առավելությունները և օգտագործի դրանք ի նպաստ սեփական բիզնեսի, դպրոցի, գյուղատնտեսության, համայնքի և այլն և այլն: Որպեսզի գործընթացում ներգրավվեն բոլորը, անհրաժեշտ է խորացնել եվրոպական միասնության տեսլականը: Չէ՞ որ մենք էլ ենք եվրոպացի և պատմականորեն ունենք մեծ ներդրում եվրոպական արժեքային համակարգի ձևավորման մեջ: Այստեղ կարևոր է պետության դերը:

Ինչ վերաբերվում է առանձին ԵՄ անդամ պետություններին, այստեղ մեծ ջանքերի կարիք կա բոլոր Եվրոպական մայրաքաղաքներում, դիվանագիտական այսօրվա գործիքները և մեթոդները, ցավոք, բավարար լինել չեն կարող:

-Ընդհանուր առմամբ` ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստան-ԵՄ փոխհարաբերությունների վերջին զարգացումները:

-Հայաստան-ԵՄ հարաբերություններով անձամբ զբաղվել եմ 2002 թվականից՝ սկզբում իբրև ուսանող, այնուհետև իբրև Եվրոպական Շարժման հիմնադիր և փորձագետ տարբեր միջազգային կառույցների շրջանակներում: Կարող եմ փաստել, որ վերջին 4 տարիների ընթացքում Հայաստանը մեծ թռիչքներ է կատարել, որոնք նույնիսկ անսպասելի էին օպտիմիստների համար: Առանձին հարաբերություններում, ինչպիսին է, օրինակ, հայաստանյան իշխող կուսակցությունների հարաբերությունները Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության հետ, կարող եմ փաստել, որ Հայաստանը մեծ և աննախադեպ հաջողություններ ունեցավ: Գումարած դրան` հասարակության մեջ արդեն իսկ ձևավորվել է այդ գոծընթացների հանդեպ մեծ վստահություն և աջակցություն:
Մենք այս գործընթացին պետք է վերաբերվենք իբրև պատմական փոփոխությունների դարաշրջանի, որոնց արդյունքում կհզորանա Հայաստանը:

-Հաճախ Ասոցացման համաձայնագրի համատեքստում խոսվում է Ղարաբաղի մասին: Ի՞նչ կասեք այս կապակցությամբ:

-Հասկանում եմ Ձեր հարցի ենթատեքստը: Ասոցացման համաձայնագրի մասով որոշ շրջանակներ բառացիորեն ոչ ճշտգրիտ և մտացածին տեղեկատվություն են տարածում տարբեր հարցերի շուրջ` հավանաբար հետապնդելով որոշ նպատակներ: Մյուս կողմից, եկեք հարցը ձևակերպենք այլ կերպ. ինչու՞ ոչ, եթե այս փոփոխություններով հասնենք նաև ԼՂՀ-ի միջազգային ճանաչմանը: Ո՞վ կարող է բացառել. նախադեպեր արդեն կան: