Politics.am. Ադրբեջանը հրաժարվում է բանակցելու վերջին հնարավորություններից

Ապրիլի 16-ին Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության Գերագույն խորհրդի պատգամավորները ՄԱԿ-ին, ԵԱՀԿ-ին և Ռուսաստանի իշխանություններին ուղղված դիմում են ընդունել՝ խնդրելով նրանց ճանաչել Մերձդնեստրի անկախությունը: Ի պատասխան այս դիմումի՝ ՌԴ Պետդումայի առաջին փոխխոսնակ Իվան Մելնիկովը հայտարարել է, որ որ Պետդումայում ելնում են իրենց ճակատագիրն ինքնուրույն որոշելու քաղաքացիների օրինական իրավունքից և պատշաճ ուշադրություն կդրսևորեն ՄՄՀ-ի Գերագույն խորհրդի վերոհիշյալ դիմումի կապակցությամբ:

Հաջորդ օրը՝ ապրիլի 17-ին, ռուսաստանյան հանրային հեռուստաընկերությունների եթերում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը նույնպես անդրադարձել է Մերձդնեստրի խինդրին: «Վերջին հաշվով, մարդկանց պետք է թույլատրվի ինքնուրույն որոշել իրենց ճակատագիրը... Մարդի ունեն ապագան կառուցելու իրենց սեփական պատկերացումը: Եվ դա ոչ այլ ինչ է, քան ժողովրդավարության դրսևորում, եթե մենք թույլ տանք այդ մարդկանց անել այնպես, ինչպես ոզում են»,-ընդգծել է Պուտինը:

Պետք է նշել, որ հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի Դաշնությունն արդեն ճանաչել է Հարավային Օսիայի, Աբխազիայի և Ղրիմի ժողովուրդների ազատ կամարտահայտման արդյունքները: Առաջին երկուսն անկախ պետություններ են, երրորդը' միացել է Ռուսաստանին: Ճանաչումների այս շքերթում Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետությունը փաստորեն չորրորդն է և նախավերջինը: Վերջինը, ինչպես հայտնի է, Արցախն է, իսկ այստեղ զարգացումներն ավելի քան հետաքրքիր են:

Դատելով վերջին շրջանի զարգացումներից' կարելի է պնդել, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտության գործընթացում կրկին ճգնաժամ է առաջացել: Չնայած այն հանգամանքին, որ տարբեր միջազգային հարթակներում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարները պարբերաբար հանդիպում են' այնուամենայնիվ նրանց չի հաջողվում գործը հասցնել նախագահների մակարդակով հանդիպմանը: Իսկ հայկական երկու պետությունների և Ադրբեջանի սահմանում տեղի ունեցող տարբեր միջադեպերն ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ որևէ պայմանավորվածության հակամարտող կողմերի միջև կամ գոյություն չունի, կամ էլ պարզապես չի գործում: Ներկա իրողությունները կարելի է համեմատել 2011 թվականի հունիսի 24-ին նախագահներ Սարգսյան-Ալիև կազանյան հանդիպումից հետո առաջացած փակուղային իրավիճակին: Հասկանալով, որ քաղաքական բանակցությունները որևէ արդյունքի չեն բերում' այն ժամանակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները ստիպված էին գործընթացը շարունակել հանրային դիվանագիտության ոլորտում: Ընտրված ճանապարհը բավական պարզունակ էր. միջնորդներին թվացել էր, թե քանի դեռ Ադրբեջանի և Հայաստանի իշխանությունները պատրաստ չեն բանակցությունների շարունակությանը, ապա ժամանակը կարելի է տրամադրել հասարակության հետ աշխատանքին: Թերևս, միջնորդների մտքով անգամ չէր կարող անցնել, որ պաշտոնական Բաքուն կփակի նաև այդ հնարավորությունը:

Ապրիլի 20-ին Ադրբեջանում ձերբակալվել է «Зеркало» թերթի մեկնաբան, հայտնի քաղաքագետ Ռաուֆ Միրկադիրովը: Նրան մեղադրում են պետական դավաճանության մեջ: Համաձայն Ադրբեջանի Գլխավոր դատախազության հաղորդագրության, Միրկադիրովը հայկական հատուկ ծառայությունների հետ համագործակվում է 2008 թվականի ապրիլից: Նրանք պնում են, որ լրագրողը «բազմիցս հանդիպլ է Հայաստանի հատուկ ծառայությունների ներկայացուցիչների հետ, կատարել է Ադրբեջանի հասարակական-քաղաքաղաքական հարցերին և ռազմական ոլորտին վերաբերվող նրանց հանձնարարությունները»: Միրկադիրովի փաստաբանը, իր հերթին, Բաքվում տեղի ունեցած ասուլիսի ընթացքում հայտնել է, որ իր պաշտպանյալին ձերբակալել են «Ռեգիոն» հետազոտական կենտրոնի տնօրեն Լաուրա Բաղդասարյանի և ևս մեկ հայի հետ համագործակցելու համար:

Նման մեղադրանքներն, իսկապես ծիծաղելի են թվում: Հայտնի փաստ է, որ Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում ինչպես նաև տարբեր եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներում հակամարտող կողմերի քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները, լրագրողներն ու փորձագետները հաճախ են հանդիպում և միասնական ծրագրեր իրականացնում: Նման ծրագրերը, որպես կանոն, ֆինանսավորվում են տարբեր միջազգային կազմակերպությունների, հիմնադրամների, իսկ հաճախ' նաև պետական կառույցների կողմից: Միրկադիրովը նույնպես մասնակցել է այդպիսի ծրագրերում: Ընդ որում, շատ բացահայտ: Ավելին' լրագրողը բազմիցս հոդվածներ է գրել դրանց ընթացքի, ստացված արդյունքների և հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով կարգավորելու անհրաժեշտության մասին: Այս իմաստով, կարելի է պնդել, որ Ռաուֆ Միրկադիրովը հիրավի այն բացաիկ ադրբեջանցիներից մեկն է, որն առաջնորդվում էր ոչ թե պետական քարոզչության կողմից պարտադրված հայատյացության թեզերով, այլ առողջ բանականությամբ: Թերևս հենց այդ է պատճառը, որ ասյօր նա հայտնվել է ճաղերի ետևում:

Միրկադիրովի ձերբակալությունը աղմուկի մեծ ալիք է բարձրացրել Ադրբեջանում: Այնտեղ, կարծես, բոլորը համակարծիք են այն մտքում, որ նման ճանապարհով Ալիևի վարչակազմը փորձում է խեղդել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից աջակցություն ստացած հանրային դիվանագիտությունը: Բաքվում գործող հասարակական և իրավապաշտպան կազմակերպություն ներկայացուցիչները հնարավոր հաջորդ «լրտեսների» ցուցակներ են կազմում, որոնք հիմնականում բաղկացած են այն մարդկանց անոււներից, ովքեր տարբեր ծրագրեր են իրականացրել հայկական կազմակերպությունների հետ: Մասնավորապես շրջանառվում են Էլչին Շիհլիի, Արիֆ Յունուսովի, Լեյլա Յունուսի և այլոց անունները:

Ադրբեջանում տիրող հասարակական տրամադրություններն արդեն իսկ վկայում են այդ պետությում սկիզբ առած քաղաքական նոր ճնշումների հզորության մասին: Ընդ որում, ինչպես արդեն նշեցինք, նոր բռնություններն ուղղված են հայերի հետ ցանկացած շփումների իսպառ վերացմանը: Այդ իրավիճակում հարց է առաջանում, թե ի՞նչ է սպասվում հայ-ադրբեջանական բանակցային գործընթացին: Մի կողմից պաշտոնական Բաքուն ամեն ինչ անում է այն վիժեցնելու համար, մյուս կողմից հետխորհրդային տարածաշրջանում շարունակվում է անկախություների ճանաչման շքերթը: Երկու այս գործոններն էլ, իհարկե, կարող են հայկական կողմի համար ընդունվել որպես բանակցություններից հրաժարվելու և Արցախի անկախությունը ճանաչելու միջազգային գործընթաց սկսելու հարմար առիթ: Սակայն, ինչպես հայտնի է, նման որոշումն իր մեջ համապատասխան վտանգներ է պարունակում: Խոսքն, առաջին հերթին, վերաբերվում է պատերազմի ակտիվ փուլի վերսկսման հնարավորությանը:

Խնդիրը փակուղուց դուրս բերելու համար հայկական կողմից լուրջ ջանքեր են պահանջվում: Ապրիլի 19-ին Մոսկվայում կայացել է ՀՀ և ՌԴ արտաքին գործերի նախարարների հանդիպումը: Ինչպես տեղեկացնում է ԱԳՆ մամլո ծառայությունը, ի թիվս այլ հարցերի, Նալբանդյանն ու Լավրովը քննարկել են նաև հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորմանը վերաբերող հարցեր: Թվում է՝ առաջիկայում նման երկկողմանի հանդիպումներ շատ կլինեն, քանզի այս փուլում Ադրբեջանին ադեկվատության և կառուցողականության դաշտ ետ բերելու առաջնային խնդիր է առաջացել: Այս հարցը կարելի է լուծել բացառապես միջազգային ճնշման միջոցով:

Մյուս կողմից էլ, անհասկանալի է, թե դեռ որքան պետք է հայկական կողմը միակողմանի ջանքեր թափելով պահպանի ստեղծված ստատուս-քվոն: Միթե՞ հարցը վերջնականորեն լուծելու ժամանակը չէ: Հատկապես, երբ դրա համար ստեղծվել են միջազգային բարենպաստ պայմաններ: Ադրբեջանն ինքն է ամեն ինչ անում, որպեսզի հայկական կողմն այլընտրանք չունենա: Ուստի նույն միջազգային հանրությանը, թերևս, պետք է նախապատրաստել դեպքերի զարգացման այլ սցենարի:

Հրանտ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ