«ՀՀ բանկերի ֆինանսական զինանոցը 2017-ին ընդառաջ»

2014 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Կենտրոնական բանկը որոշում էր ընդունել, ըստ որի՝ 2017 թվականի հունվարի 1-ից բանկերի ընդհանուր կապիտալի նվազագույն չափը պետք է կազմի 30 մլրդ դրամ՝ ներկայում պահանջվող 5 մլրդ դրամի փոխարեն:

Փաստացի 2016-ին սպասվում է բանկային կապիտալիզացիա, որը կհանգեցնի նոր «բանկային կոալիցիաների» ձևավորման: Այն փաստը, որ վերջին 15 տարիների ընթացքում Հայաստանում ոչ մի բանկ չի սննկացել հարց է առաջացնում, թե ո՞րն է պատճառը, որ բանկերի առաջ դրվում է ընդանուր կապիտալն ավելացնելու խնդիր:

Գլոբալ առումով կապիտալի ավելացումը նպաստում է բանկային դիմադրողականության բարձրացմանը, լրացուցիչ խթան է հանդիսանում ավանդատուներին ներգրավելու, վստահության մակարդակը բարձրացնելու և օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման համար:

Չնայած նախորդ տարվա տնտեսական ահռելի մարտահրավերներին, մեր տնտեսությունը ապացուցեց որ ունի բարձր դիմադրողականություն: Այդ մասին փաստեց անգամ հեղինակավոր «Fitch» վարկանիշային գործակալությունը:

Միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների բացասական կանխատեսումները «չարդարացրած» պետությունը' ՀՀ-ն, 2015 թվականի հունվարի 2-ից պաշտոնապես դարձավ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵՏԱՄ) անդամ: Այստեղ սկսեցին տնտեսական նոր գործընթացներ: Եվրասիական ինտեգրման նախագծերի շրջանակներում խնդիր դրվեց ստեղծել ընդհանուր ֆինանսական շուկա և ազատականացնել կապիտալի շարժը:

Որոշում ընդունվեց, ըստ որի միության անդամ պետությունները ֆինանսական շուկայի ոլորտում իրենց օրենսդրությունների ներդաշնակեցումը կիրականացնեն մինչև 2025թ: Այդ ընթացքում երկրների միջև պետք է տեղի ունենա լիցենզիաների փոխադարձ ճանաչման գործընթաց: Դրա արդյունքում հայկական բանկերը հնարավորություն կստանան գործունեություն ծավալել միության անդամ պետություններում և հակառակը:

Այս գործընթացը կարելի է որակել թե՛ որպես նոր հնարավորություն հայկական բանկերի համար, թե՛ մրցակցության լուրջ մարտահրավեր:

Սպասվում է, որ այս տարի ՀՀ-ում գործող բանկերի թիվը կկրճատվի: Պատճառն ինչպես նշվեց՝ կապիտալիզացիան է: Տեսնենք, թե ՀՀ-ում գործող բանկերից որոնք են այս պահին համապատասխանում ԿԲ-ի պահանջներին:

1) Ամերիաբանկ – 59,3 մլրդ. դրամ
2) ԱԿԲԱ-Կրեդիտ Ագրիկոլ- 56 մլրդ. դրամ
3) HSBC Հայաստան- 53մլրդ. դրամ
4) Արդշինբանկ – 50 մլրդ. դրամ
5) ՎՏԲ-Հայաստան- 46մլրդ. դրամ
6) Ինեկոբանկ- 40 մլրդ. դրամ

Այս պահի դրությամբ ՀՀ-ում գործող բանկերից միայն վեցն է ապահովել ընդանուր կապիտալի «անցողիկ» շեմը:

Տարին առջևում է և ակնհայտ է, որ այս ցանկին կավելանան այլ բանկեր: Որպես օրինակ նշեմ, որ Յունիբանկը,Կոնվերս Բանկը և Արարատբանկը հաղթահարել են 20 մլրդ.-ի շեմը: Նրանց նորմատիվային կապիտալները կազմել են համապատսխանաբար՝ 23.9 , 22. 7 և 22.5 մլրդ. դրամ: ԲՏԱ բանկում էլ նախորդ տարվա հոկտեմբերին աուդիտ էր անցկացնում ՀայԷկոնոմբանկը, և ամենայն հավանականությամբ այս գարնանը ԲՏԱ բանկը կմիաձուլվի վերջինիս հետ:

Մնացած բանկերից նվազագույն շեմը հաղթահարելուն շատ մոտ են Հայբիզնեսբանկը, որի նորմատիվային կապիտալը կազմում է 28,6 մլրդ. դրամ և Առէկսիմբանկ - Գազպրոմբանկի խումբը, որի ընդանուր կապիտալը ներկա դրությամբ կազմում է 28 մլրդ.: Հավելեմ, որ առաջատար վեցնյակում գտնվող Արդշինբանկը ունի միջազգային Moody’s և Fitch գործակալությունների կողմից երկու վարկանիշ:

Մասնավորապես Արդշինբանկին շնորհվել է արտարժույթով երկարաժամկետ պարտավորություններ թողարկողի «B+» վարկանիշը:
Կապիտալի ավելացման գործընթացը կարող է լինել թե միավորումների, թե փոխառությունների ներգրավման տեսքով:

Նորմատիվային կապիտալով ակնհայտ առաջատար Ամերիաբանկը այս տարի 50 մլն ԱՄՆ դոլարի ստորադաս փոխառություն է ստացել Համաշխարհային բանկի խմբի անդամ Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի (IFC) կողմից:

Այս պահին ՀՀ-ում գործող բանկերից «աուտսայդերի» դերում են ՀայԷկոնոմբանկը, ՊրոԿրեդիտը և Զարգացման հայկական բանկը: Նրանց ներկայիս նորմատիվային կապիտալը ավելի քան երեք անգամ պակաս է հաջորդ տարվա համար սահմանված նվազագույն շեմից:

Ակնհայտ է, որ 2016-ը բանկերի համար հեշտ տարի չի լինելու: «Fitch» վարկանիշային գործակալությունը արդեն իսկ արել է իր կանխատեսումները: Դրանց հիմքում իհարկե համաշխարհային տնտեսական ոչ բարենպաստ իրավիճակն է:
Նախորդ տարի Հայաստանը տնտեսական աճով գերազանցեց ԵԱՏՄ անդամ երկրներին, սակայն միջազգային կառույցների կողմից այս տարվա համար տրված կանխատեսումները վկայում են այն մասին, որ այս տարի ևս շատ ջանք կպահանջվի դրական տեղաշարժ ապահովելու համար:

Այսպիսով, չնայած այն հանգամանքին, որ ԵԱՏՄ ֆինանսական ոլորտում օրենսդրությունների ներդաշնակեցման վերջնաժամկետը 2025 թվականն է, այնուամենայնիվ բանկային համակարգի ամրապնդման, բանկերի ֆինանսական «զինանոց»-ի համալրման և մրցունակության բարձրացման խնդիրներն օրակարգային են արդեն այսօր:

Հայկ Դերզյան