Մեր ազգային մենթալիտետը, անկախությունն ու Իսկանդերը

Ծայրահեղությունների ազգ ենք: Ապրիլյան պատերազմի օրերին, երբ հողին էինք հանձնում նահատակված մեր հերոսներին, շեշտը դնում էինք մեր բանակի մարտունակության, սպայի խորաթափանցության, զինվորի հերոսության վրա: Ոչ հեռավոր այդ օրերին մեր մտածողությունն ավելի ռացիոնալ էր, որովհետև կարողացանք հաղթահարել «ավանդական բարեկամության» մասին միֆը: Միֆազուրկ պրագմատիզմը դարձավ հանրային մտածողություն: Նույնիսկ ձևավորեց մեր պաշտոնյաների մեկ-երկու երկչոտ հանդիմանություն՝ հասցեագրված դաշնակից Ռուսաստանին, որի վաճառած սպառազինությունը խլեց մեր հերոսների, անօգնական ծերունիների և անմեղ պատանիների կյանքեր: Անկեղծորեն կարծում էի, որ սթափ մտածողությունը նոր որակ պետք է հաղորդի անկախության 25-րդ տարեդարձի հանրային ընկալմանը՝ պետական վերաբերմունքի տեսանկյունից:

Իսկ հիմա մտածում եմ, որ եթե սեպտեմբերի 21-ին Իսկանդերը ցուցադրված չլիներ,  ո՛չ տոնը,  ո՛չ էլ զորահանդեսը, հիշատակության արժանի ոչինչ չէին ունենալու: Ես չեմ նսեմացնում այն ռազմավարական նշանակությունը, պատերազմ զսպող այն հանգամանքը, որ Իսկանդերն ունի: Այս առումով ես էլ եմ հպարտ և ուրախ: Բայց նաև վախենում եմ  համընդհանուր փսիխոզից, որովհետև նույնիսկ ամենահզոր զինատեսակը չի կարող ստվերել անկախության տոնը, չի կարող դառնալ անվտանգության հիմնասյուն ու բացառիկ գառանտ: Առավել ևս չի կարող խորհրդանշել մի ամբողջ տոն:

Չեմ ուզում, որ Իսկանդերը քողարկի մեր բոլոր բացերը, հագուրդ տա մեր սնապարծությանը, բթացնի մեր զգոնությունը:

Իսկանդերը միջուկային ռումբ չէ, որ ոչնչացնի մի ամբողջ քաղաք: Սա հզոր զենք է, բայց նրա հարվածը չի հասցնում այն նույն ռազմական, հումանիտար, ենթակառուցվածքային, բնապահպանական հետևանքները, ինչ-որ միջուկային զենքը:

Պետք է հասկանալ, որ սա պատերազմի ժամանակ վերջին ռեսուրսն է: Սակայն նույն քառօրյա պատերազմի փորձը ցույց է տալիս, որ հիմնական մարտահրավերը ոչ թե լայնածավալ, այլ լոկալ ռազմական գործողություններն են՝ միանգամայն այլ պատրաստություն ենթադրող ենթակառուցվածքներով:

Այո, Իսկանդեր ունենալը ձեռքբերում է, սակայն հուսամ, որ մեզ ոգևորում է ոչ թե Բաքուն թիրախավորելու հեռանկարը, այլ այնպիսի արդյունավետ համակարգի ստեղծումը, երբ հնարավոր կդառնա Հայաստանի և Արցախի ազատությունը, խոսքի ընդգրկուն իմաստով: Երբ այս տրամաբանությունը գերիշխող դառնա, ապա անկախության գոնե երեսուներորդ տարեդարձին, մենք կհպարտանանք ոչ թե Իսկանդերով, այլ մեր քաղաքական ու տնտեսական մրցունակ համակարգերով, որոնց հիմքում քաղաքացու ազատությունն է, կայանալու, ստեղծագործական պոտենցյալը դրսևորելու նրա հնարավորությունները:

Պետության գլխավոր սուբյեկտը մարդն է, ով Իսկանդեր ստեղծելուց բացի, ստեղծում է բարիքներ, որոնց շնորհիվ մենք իրապես կարող ենք արժևորել ցանկացած տոն և միաժամանակ երաշխավորել երկրի զարգացումը:

Սարգիս Հակոբյան