Բարոնուհի Ք.Քոքսի վկայությունները Արցախյան պատերազմի և պաշտոնական Բաքվի մասին

Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը Պալատում Միացյալ Թագավորության և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների վերաբերյալ քննարկումների ընթացքում տեղի ունեցած բանավեճի ժամանակ, ևս մեկ անգամ քննադատելով պաշտոնական Բաքվին, իր ելույթում բացահայտել է Ադրբեջանի Հանրապետության իրական շարժառիթները Մեծ Բրիտանիայի հետ ունեցած իր հարաբերություններում և Հարավային Կովկասում:

Asbarez.com էլեկտրոնային կայքէջում տեղադրված հոդվածի համաձայն՝ բարոնուհին ընդգծել է, որ ինքը 78 անգամ այցելել է տարածաշրջան, հիմնականում այցերը եղել են ԼՂ –ում ընթացող պատերազմական իրավիճակում: Ըստ Ք.Քոքսի՝ հաշվի առնելով իր ջանքերը ԼՂ հակամարտության խնդրում, իր պարտքն է համարում ուղղակիորեն բացահայտել Ադրբեջանի՝ նշյալ խնդրում առկա իրական նպատակների մասին տեղեկատվությունը մանրամասնել առաջին ձեռքից: Վերջինս խոսքերով՝ տարածաշրջան է այցելել դեռևս 1991թ.-ից և այդ ընթացքում հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահի և պատկան մարմինների հետ՝ ԼՂ-ում սանձազերծված ռազմական հակամարտության և էթնիկ զտման խնդիրների առնչությամբ: Այցելելով ԼՂ՝ վերջինս փաստել և ականատես է եղել այն բազմահազարավոր փախստականների, ովքեր Ադրբեջանից վտարվել են՝ առանց անձը հաստատող որևէ փաստաթղթի, ովքեր դեռ ցնցված են եղել Ադրբեջանի հատուկ ջոկատայինների, ոստիկանական ուժերի կողմից հասցված խոշտանգումներից ու չարչարանքներից:

Շարունակելով իր խոսքը՝ վերջինս նշել է, որ կարող է բազմաթիվ փաստեր առաջ քաշել. որ անգամ այդ ընթացքում, երբ փախստականի կարգավիճակով հայերը հայտնվել էին ԼՂ-ում, վերջիններիս կյանքը դեռևս վտանգի տակ էր: Հիմնական զոհերը՝ Բաքվի ու Սումգայիթի հայ բնակիչները, իրենց խաղաղությունը չեն գտել նաև հայրենի հողում, քանի որ Ադրբեջանը պատերազմ է սկսել ԼՂ-ի դեմ՝ իրականացնելով «Կոլցո» օպերացիան:

Քոքսի խոսքերով՝ ինքն այդ ընթացքում ականատես է եղել ԼՂ-ի վրա ադրբեջանական օդային ավիացիայի կողմից իրականացվող 400 Grad տեսակի արկերի ռմբակոծությունների, երբ ավելի քան 500կգ-ոց ռումբեր են նետվել ԼՂ խաղաղ բնակիչների տների վրա: Վերջինս փաստել է Մարաղայի խաղաղ բնակիչների սպանդը։ Այն հարյուրավոր այրված, խոշտանգված դիակները, ադրբեջանական զորքերի կողմից իրականացված այդ ամենը, ըստ բարոնուհու, հստակ վկայությունն է իրավիճակի իրական պատկերի:

Բարոնուհին նշել է, որ ժամանակագիրն է եղել Խոջալուի ողբերգական իրադարձությունների, որը, սակայն, ոչ մի համեմատական չունի ադրբեջանցիների՝ հայերի նկատմամբ իրականացված սպանդի հետ: Բարոնուհին նշել է, որ իր կողմից առաջ քաշված փաստերը կարող են հաստատվել իրեն համակարծիք անկախ լրագրողների ու անձամբ Ադրբեջանի նախկին նախագահ Մութալիբովի կողմից: Նա նաև նշել է, որ հայկական ուժերը, վերահսկողության տակ առնելով Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքները, էապես իրականացրել են իրենց գոյապահպանման խնդիրը:

Ք.Քոքսի խոսքերով՝ 1994թ.-ին կնքված հրադադարի պայմանագիրը քիչ թե շատ կասեցրեց խնդրի գործողությունների առավել ծավալումը, որի ապակայունացնող գործոնը ձեռնտու չէր տարածաշրջանի ոչ մի երկրի: Սակայն, ըստ Քոքսի, այն իրականում չլուծեց դրա խորքային տարբերակը:

Վերջինիս խոսքերով՝ Ադրբեջանը մինչև հիմա շարունակում է իր թշնամական, ծավալապաշտական քաղաքականությունը՝ այդ կերպ վնաս հասցնելով հակամարտության խաղաղ լուծման գործընթացին։ Իր խոսքում անդրադառնալով նաև Բուդապեշտի կողմից ադրբեջանցի Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնմանն ու Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից նրա հերոսացմանը՝ Քոքսն ասել է. «ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանն արձագանքել են այս միջադեպին՝ քննադատելով և Բաքվից ու Բուդապեշտից բացատրություններ պահանջելով։ Այժմ թույլ տվեք հարցնել՝ ինչպե՞ս է արձագանքել մարդասպանի ազատ արձակմանն ու հերոսացմանը Մեծ Բրիտանիան»։

Բացի այդ, բարոնուհին նաև կասկածի տակ է առել Եվրոպական միությանը վստահելու հարցը՝ նշելով, որ այն 19.5 մլն եվրո է տրամադրել նավթային պաշարներով հարուստ Ադրբեջանին՝ արդարադատության և միգրացիոն ոլորտներում բարեփոխումներ իրականացնելու նպատակով։ «Այստեղ ևս հարց է ծագում. ԵՄ-ն ինչպե՞ս կարդարացնի նման հարուստ երկրին 19.5 մլն եվրոյի տեսքով ֆինանսական օգնություն տրամադրելու որոշումը»,- ասել է նա։

Վերջինս նշել է, որ միջազգային հանրությանն և կառույցներին մտահոգում է Ադրբեջանի՝ տարեցտարի աճող սպառազինությունների վրա ծախսվող գումարները, ռազմական զինանոցը, որը 7 տարվա ընթացքում 20 անգամ աճ է գրանցել: Բացի այդ, այդ երկրի քաղաքացիների շրջանակներում լուրջ անհանգստություն կա, որ Ալիևի վարչակարգի կողմից հնարավոր է սանձազերծվի նոր պատերազմ, որը թերևս ոչ մի արդյունքի չի հասցնի երկու կողմերին՝ միաժամանակ խլելով հազարավոր կյանքեր:

Բարոնուհին իր ելույթը եզրափակել է՝ խոսելով Ադրբեջանում մարդու իրավունքների ոտնահարման, մասնավորապես՝ մամուլի և կրոնական ազատության խնդիրների մասին։