Թուրք սելջուկը քաղցկեղի նման բույն դրեց մեր մեջ, աճեց, մեծացավ

Ստորև ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում Արմեն Մարտիրոսյանի «Մազե կամուրջ» եռահատոր վիպերգությունից մի հատված:

Արմեն Մարտիրոսյան (1943 – 2009թթ.). բանաստեղծ, արձակագիր: 70-ականների գրական սերնդի լավագույն ներկայացուցիչներից մեկը: Ծնվել է 1943 թ. Վանաձորում: Ավարտել է Խ.Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը: Աշխատել է Ռադիոհեռուստատեսության պետական կոմիտեում որպես խմբագիր: Այնուհետև աշխատել է «Հորիզոն», «Հայ զինվոր» թերթերում, «Նոր Դար» ամսագրում:

Նա իր շուրջ մեկ տասնյակ գրքերով, մասնավորապես «Բանաստեղծություններ», «Թռչուններ», «Շարակնոց», «Սիրո Շղթա», «Ներաշխարհի լռություն» բանաստեղծական ժողովածուներով եւ «Մազե կամուրջ» եռահատոր վիպերգությամբ արդեն ճշտել էր իր տեղն ու դերը հայ գրականության մեջ: Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծություններից շատերը թարգմանաբար լույս են տեսել տարբեր լեզուներով՝ ընդլայնելով տաղանդավոր բանաստեղծի ճանաչման սահմանները:

1986 թ.-ին «Մազե կամուրջ» գրքի համար ստացել է Դ. Դեմիճյանի անվան ՀԳՄ մրցանակը: 1978 թ.-ին «Թռչուներ» ժողովածուի համար ստացել է ՀԼԿՄ կենտրոնական կոմիտեի մրցանակը:

Հովհան Որոտնեցի տնօրենը թափառող հայացքով կնայի ծավալվող լռությանը և սաներին: Նրանց մեջ՝ հայի խոր ու խորունկ, մի քիչ թախծոտ աչքեր, բոլորեքյան նշաձև ու կամարակապ, կան նաև հատուկենտ շեղաչ պատանիներ … որտեղի՞ց են… մինչև թուրք – սելջուկ ՇԵՂԱՉ ՀԱՅ ՉԻ ԾՆՎԵԼ բովանդակ Հայաստանում … Տխուր ժառանգականության այդ դասը համալսարանի սաներն անցել են: … «Թուրք – սելջուկը քաղցկեղի նման բուն դրեց մեր մեջ, աճեց-մեծացավ: Ինչքան ծեծեցին, վռնդեցին, երեսը կաշի արավ, մնաց: Զինվորը չէր, չէ, արշավանքն ավարտվել էր, արյունարբու զինվորն այժմ հովիվ էր հասարակ, մոտ–մոտ արավ հային, ասաց աղերսալի՝ քո ղուլն եմ, ասաց, քո դռան շունը, գիշեր-ցերեկ քեզ կերկրպագեմ, ոտքդ կլվամ, ջուրը կխմեմ, անդրամ ու անվարձ կպահեմ քո անասունները, միայն մի ոտ տեղ տուր, թեկուզ քո գոմում, անասունների հետ կմակաղեմ: Գոմի անկյունում տեղ տվին, գյուղ ու հանդ պահանջեց: Պատերազմով … չէ …ի՞նչ պատերազմ: Իր ամենից սարսափելի ու ավերիչ արշավանքով նա այնքան հող ու տարածք չգրավեց, որքան խաղաղ օրերին՝ մի տունը տասը շինելով, տասը՝ գյուղ ու քաղաք, քայլ առ քայլ նվաճեց արոտավայրը ու հողամաս: Թուհ, սատանա … կրծողների ցեղ է կարծես … Սելջուկ կինը երեխաներն իրար ետևից շարում է, և մի ընտանիքը բավական է: Մեն մի հատիկ թողեց մի բուռ քար ու քարափ, լեռ ու ձոր: Եվ պատահում է, հայ հոր ու մորից շեղաչ երեխաներ են ծնվում դար ու դարեր հետո: Սելջուկի, թաթար-մոնղոլի արշավանքների անջնջելի խարանն է, թեկուզ հատուկենտ, թեկուզ պատահաբար, բայց էլի ծնվում են»:

- Քաղցկեղը բուժող դեղ ու դարման գտնենք, - կասի Հովհան Որոտնեցի տնօրենը:

Նյութը պատրաստեց՝ Ք.Ա.
(շարունակելի)