«Իմացիր, որ տաղանդը չի մեռնում». Սիրանույշ

Մի օր Սիրանույշը իր բարեկամուհու՝ Արմենուհի Շամլյանի հետ ելնելով շրջագայության՝ հասնում է եգիպտական բուրգերի ստորոտը: Բուրգերը դերասանուհու մեջ արթնացնում են թանկագին հիշողություններ՝ կապված անցյալում կատարած իր այցելությունների հետ:

Նստած բուրգերի դիմաց՝ սրճարանի կանաչ սեղանի մոտ, դերասանուհին պատմում է, խոսում, ասում գիտեցածը, կարդացածը, տեսածը: Շամլյանն ասում է, թե ինքը հիացած լսում էր դերասանուհուն, միաժամանակ մի խորին ցավ զգում, որ կահիրեաբնակ հայ նոր սերունդը չի շփվում Սիրանույշի հետ, չի կամենում օգտվել նրա շնորհներից: Նույնիսկ դեպքեր են եղել, երբ խուսափել են, երես դարձրել՝ համարելով, որ նրա հետ անցկացրած պահերը ժամանակի կուրուստ են:

«Նա մեղեդիի հնագույն իր քաղցրիկ ձայնով պատմում էր ինձ,- ասում է Շամլյանը,-որ սրանից շատ տարիներ առաջ էլի եղել էր նույն տեղում… «Զիս թռցնում էին, մասնավոր ձիաքարշ կառքերով մինչև բուրգերի ստորոտը, ճանապարհին ինձ ընկերանում էին երիտասարդներ, հարուստներ և պատմաբաններ, որոնք ծանոթացնում էին զիս բուրգերի և փարավոնների հիասքանչ պատմությունը՝ սկսած սֆինքսից մինչև Նոպոլեոնը»:

Սիրանույշը ծխում էր և ձգում էր բերնով ծուխերը դեպի վեր և իր ծխամորճը բարձրացնելով դեպի բուրգերը՝ նա շարունակեց իր ձայնի հմայիչ հնչյունովը.

– Աղվորի՛կս, դու զիս շատ խնդրեցիր, որ բարձրանանք դեպի բուրգերի ստորոտը, բայց ես չի համարձակվեցի մագլցել սույն զառիվերը. իսկ դիտիր իմ ծխամորճի ծուխերը, ինչպե՜ս են բարձրանում նրանք դեպի գագաթ. Նրանք հիշեցնում են զիս այն փառքի գագաթնակետը, որու ես հասա մի ժամանակ: Էն ժամանակ շատ–շատերը վիճում էին, թե որո՞ւ թևերի վրա կռթնած ես պիտի ցանկանայի բարձրանալ բուրգերն ի վեր: Նրանք իմ շուրջը պտտվում էին, ինչպես մեր գլուխների շուրջ կլոր–կլոր ման են գալիս իմ ծուխերը ծխամորճից: Իմ քղանցքները գետին չէին քսվում, և շատ կիներ նախանձում էին ինձի, իմ շուրջս գտնված: Բայց ես անտարբեր ամենքի դեմ՝ բարձրանում էի, ուր որ ուզում էր իմ ցանկությունը–բուրգերի գագաթը կամ փառքի գագաթները:

Սիրանույշը հանկարծ ոտքի կանգնեց և ինծի դառնալով՝ գոռաց.

– Ինծի միշտ ասում էիր՝ քո փառքի անցյալի մասին խոսիր. ես խուսափում էի քեզ պատմել, որովհետև դու չգիտես, թե ինչե՜ր կան թաքնված իմ սրտումը:

Ես շշմած գամվել էի իմ աթոռին, ուզում էի գետին ընկնել՝ սույն հարվածական պոռթկումից վախեցած: Նա շատ հուզիչ էր սույն դիրքում, կարծես բեմի վրա էր խոսում՝ անկեղծությամբ ու զայրույթով: Իմ մոլորված և զարհուրած ականջներս գոնե երկու անգամ լսեցին, որ նա կրկնում էր.

– Իմացիր, իմացիր, որ տաղանդը չի մեռնում:

Ես հազիվ համարձակվեցի նրան ասել. 

-Բավ է, տիկին Սիրանույշ, խնդրում եմ, մի հուզվեք,- երբ որ մեզ սպասարկող արաբը և մի ուրիշ սպասարկող շրջապատել էին զիս: Նրանք կարեկցող ձայնով խնդրում էին ինձ արաբերեն, որ չբարկացնեմ մեծ տիկինին: Նրանք կարծում էին, որ ես զայրացրել եմ մեծ նրան: Սպասարկողներին հանգստացրի: Սույն րոպեին ուրիշ բացատրություն չգտա նրանց բավարարելու համար և ըսի.

– Նա մեր Սառա Բեռնարն է, նա մեր Ում Գլացումն է (եգիպտացի համբավավոր երգչուհի) և արտասանության փորձ է անում, իր դերը սերտում է:

Իրավ ալ, Սիրանույշը անտարբեր էր իր շուրջը հարուցած շփոթության և հուզումին հանդեպ և ասում էր.

– Ես Սիրանույշ էի, Սիրանույշ, հասկանո՞ւմ եք… և իր աչքերից, և բիբերից բոցեր էին ժայթքում և իր ելևէջող ձայնը կրծքի խորքիցը բարձրանում էր և դողդողացնում էր ոչ միայն ձեռները, այլ կարծես նույնիսկ անշունչ իրերը և մթնոլորտը:

Սույն կացությունից փրկեցին մեզ էլի նույն սպասարկողները. նրանք ինքնաբերաբար բերեցին մեզ նորեն սուրճ և օշարակ՝ ավելցնելով, որ նրանց համեստ նվերն է սա մեր մեծ արտիստին՝ ի նշան իրենց հուզումին և հիացումին: Բայց մեկնելու ժամանակ մենք նրանց վարձատրեցինք այնուամենայնիվ, և Սիրանույշն ինձ թարգմանել տվեց նրանց, թե ինքը շատ զգացված է նրանց հյուրասիրությունից:

Սիրանույշ մերժեց նարինջի օշարակը, բայց հաճույքով ըմպեց թարմ սուրճի երկու փոքր գավաթները լիք և սրանով փոքր-ինչ հանգստացավ:
Առաջարկեցի, որ մեկնենք դեպի տուն, բայց նա հրաժարվեց և փափագեցավ մայրամուտը դիտել: Այդ իրիկնամուտը ինծի թվաց խորհրդավոր և վսեմ: Ես չէի ուզում խոսեցնել նրան: Բայց Սիրանույշ արդեն մեղմացել էր և ըսավ.

– Նայի՛ր, ի՜նչ գեղեցիկ է մայրամուտը, շուտով իմ մայրամուտս ալ պիտի սկսի … Բայց ոչ էստեղ, այլ ցանկանում եմ իմ թոռնիկիս կողքին»:

Ռուբեն Զարյանի «Սիրանույշ» գրքից
Նյութը՝ Ք Ա -ի