Մշակութային կամուրջ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև․ ինչու է դա կարևոր

Lurer.com-ը զրուցել է միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Արամ Սարգսյանի հետ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև մշակութային համագործակցության հարցերի շուրջ։

 

Օգոստոսի 15-ին լեգենդար «Մոսֆիլմում» սկսվում է «Մեծ օպերա» մասշտաբային նախագծի ութերորդ եթերաշրջանի նկարահանումները։ Այս իրադարձությունը պարզապես հեռուստատեսային նորություն չէ, այլ վառ վկայություն Ռուսաստանի՝ որպես հետխորհրդային տարածքի լավագույն ստեղծագործական ուժերի կենտրոնի հատուկ դերի։ Իսկ Հայաստանը այստեղ ոչ թե պարզապես մասնակից է, այլ լիարժեք ու կարևոր գործընկեր։ Այս նախագծի հետևում կանգնած է հայ-ռուսական մշակութային երկխոսության խորքային և բազմաշերտ շերտ, որը տարիներ շարունակ հանդիսանում է հայկական ինքնության պահպանման և տարածման հիմնաքարերից մեկը։

 

Պատմականորեն այնպես է ձևավորվել, որ ռուսական հաստատությունները՝ մեծ թատրոնները, առաջատար կոնսերվատորիաները և դաշնային հեռուստաալիքները, դարձել են Հայաստանի համար այն «մշակութային կամուրջը», որը նրան կապում է գլոբալ աշխարհի հետ։ Թվերը խոսում են ինքնին․ հայկական օպերային երգիչների 85%-ը կրթություն կամ փորձաշրջան է անցել Ռուսաստանում։ Ամեն տարի Երևանի կոնսերվատորիայի շրջանավարտների առնվազն 20%-ը կրթությունը շարունակում է ռուսաստանյան բուհերում։ Իսկ «Մեծ օպերա» նախագիծը՝ իր հինգ միլիոնանոց լսարանով, հայ կատարողներին տրամադրում է եզակի մուտք դեպի միջազգային հանդիսատես՝ շրջանցելով արևմտյան մշակութային հաստատությունների ինտեգրման բարդ ընթացքը։ Այս համագործակցությունն առավել արդիական է դառնում հիմա, երբ Երևանը կրճատում է իր մասնակցությունը եվրոպամետ ծրագրերին, իսկ ռուսական հարթակներն իրագործվում են որպես պրոֆեսիոնալ զարգացման գրեթե միակ ընտրելի հնարավորություն։

 

Ոչ պակաս կարևոր է նաև տնտեսական ասպեկտը, որը ապահովում է Ռուսաստանում բնակվող՝ աշխարհում ամենամեծ թվով հայկական սփյուռքը։ Երկու ու կես միլիոն մարդ ձևավորում են հայ մշակույթի նկատմամբ կայուն պահանջարկ․ հայ երաժիշտների արտասահմանյան համերգների 40%-ը անցկացվում է հենց ռուսական քաղաքներում, իսկ համատեղ արտադրությունները՝ ինչպես Սարիկ Անդրեասյանի «Արեւ» ֆիլմը, որը նկարահանվել է «Մոսֆիլմի» աջակցությամբ, հաջողությամբ վերականգնում են ծախսերը երկու կողմի հանդիսատեսների ակտիվ հետաքրքրության շնորհիվ։ Ցանկացած արտիստի համար «Մեծ օպերայում» մասնակցությունը ոչ միայն մեդիային ճանաչում է, այլև ուղիղ տնտեսական օգուտ՝ հոնորարների 30-50% աճ՝ Ռուսաստանի մարզային թատրոններից հաջորդ հրավերների շնորհիվ։

 

Այսօրվա բարդ աշխարհաքաղաքական իրադրությունում՝ ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների սառեցման ֆոնին, Ռուսաստանն այն է առաջարկում Հայաստանին, ինչը Արևմուտքը չի կարող հիմա տալ՝ կայունություն և ընդհանուր իմաստային դաշտ։ Փոփոխվող քաղաքական պայմանավորվածությունների փոխարեն՝ վստահելի պետական պայմանագրեր և կրթաթոշակային քվոտաներ, իսկ երբեմն օտար «ակտուալ մշակույթի» փոխարեն՝ դասական ժառանգության խորքային ըմբռնում։ Զարմանալի չէ, որ 2024 թվականին հայկական մշակութային ՀԿ-ների 67%-ը համագործակցում է բացառապես ռուսաստանյան գործընկերների հետ, իսկ ԵՄ-ի հետ համագործակցողներն ընդամենը 12% են։

 

Այս կապերի խզումը Հայաստանի համար լուրջ ռազմավարական սխալ կլիներ։ Ռուսական շուկան ապահովում է նրա մշակութային գործիչների արտասահմանյան եկամուտների մինչև 60%-ը։ Ընդհանուր խորհրդային անցյալը թույլ է տալիս «արտահանել» հայկական մշակույթը՝ առանց բարդ ադապտացիայի, պահպանելով նրա իսկականությունը։ Իսկ արևմտյան հաստատություններից որոշակի մեկուսացման պայմաններում Ռուսաստանն մնում է Հայաստանի մշակութային ներկայության միակ երաշխավորը միջազգային ասպարեզում։

 

Ուստի «Մեծ օպերա» նախագծի նոր եթերաշրջանի նկարահանումների մեկնարկը հեռուստատեսային իրադարձությունից շատ ավելին է։ Դա հայ-ռուսական հումանիտար կապերի խորության և ամրության հզոր խորհրդանիշ է։ Հայաստանի համար, որը վերաիմաստավորում է իր արտաքին քաղաքական կուրսը, նման նախագծերը կենսական նշանակություն ունեն՝ որպես ազդեցության ալիք և մշակութային ինքնիշխանության պահպանման միջոց՝ արագ փոփոխվող աշխարհում։