Անտեսվում է Արցախի ժողովրդի ցանկությունը` ապրել իր ընտրած երկրում. Christian Science Monitor

Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը որևէ կերպ Ղրիմում տեղի ունեցող իրադարձությունների հետ կապելու փորձերը պարզապես հերքում են այն կարևոր պատմական, աշխարհագրական, իրավական և քաղաքական տարբերությունները, որոնք առկա են երկու հակամարտությունների միջև: Ինչպես հաղորդում է The Christian Science Monitor-ը, իրենց հոդվածում այս տարբերություններին անդրադարձել են Քաղաքական զարգացումների հետազոտական կենտրոնի վերլուծաբաններ Վիլեն Խլղաթյանը և Արմեն Սահակյանը:

Հոդվածագիրները պատմում են, որ արցախյան հիմնահարցն ունի խորը պատմական և իրավական արմատներ, որոնք իրենց ճանապարհին տարբեր փուլեր են անցել: Հակամարտության ամենավերջին փուլը սկսվել է 1988 թվականի փետրվարին, երբ Հայաստանի ԽՍՀ և Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի բնակիչները սկսեցին խաղաղ ցույցերի դուրս գալ' դիմելով Մոսկվայի խորհրդային իշխանություններին ԼՂԻՄ-ը ՀԽՍՀ-ին միացնելու պահանջով: Սակայն իրադրությունը լարվեց ադրբեջանական քաղաքաներում' Բաքվում, Սումգայիթում, Կիրովաբադում, Մարաղայում և այլուր, սկսվեցին հակահայկական ջարդեր: Ծայրահեղ լարվածությունն ի վերջո վերածվեց պատերազմի, որը տևեց մինչև 1994 թվականը:

Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի մասնակցությամբ հրադադարի հաստատման վերաբերյալ համաձայնագրի կնքումից հետո հակամարտությունում սկսեց միջնորդական առաքելություն իրականացնել ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, որի եռանախագահները' Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ն, ձեռք ձեռքի տված, սկսեցին աշխատել տևական խաղաղության հասնելու համար:

Հոդվածագիրները նշում են, որ շատ հաճախ Ռուսաստանի դերն արցախյան հակամարտությունում չափազանցվում է, իսկ Արցախի Հանրապետության ժողովրդի ցանկությունը' ապրել իր ընտրած երկրում և հասարակությունում, անտեսվում: Նրանք հիշեցնում են, որ ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Բաքուն օգտագործել է աֆղան մոջահեդներին և չեչեն գրոհայիններին, որոնք հետագայում կարող էին անցնել Հյուսիսային Կովկաս' մեծ վտանգ ներկայացնելով հենց Ռուսաստանի համար: Հետևաբար Կրեմլը չէր կարող անտարբեր գտնվել ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ: Միաժամանակ, հիմնախնդրի կարգավորման գործին ակտիվորեն ներգրավված է Միացյալ Նահանգները:

Թեպետ որոշ շրջանակներ պարբերաբար փորձում են Ադրբեջանը ներկայացնել իբրև Արևմուտքի գործընկերոջ մոդել, այդուհանդերձ Բաքվի հավատարմությունն Արևմուտքի միջազգային բարքերին կասկածելի է, հատկապես երբ գործը հասնում է ժողովրդավարական կարգերին, օրենքի գերակայությանը և մարդու իրավունքների հանդեպ հարգանքին: Պատահական չէ, որ վերջին շրջանում շատ փորձագետներ հանդես են եկել այս հարցերում Ադրբեջանի խիստ քննադատությամբ: Որպես արտաքին և ներքին աշխարհից հնչող քննադատությունների նկատմամբ անհանդուրժողականության դրսևորում' հոդվածագիրները մեջբերո ւմ են այն մեղադրանքները, որոնք հնչեցվեցին Բաքվում ԱՄՆ դեսպան Ռիչարդ Մորնինգսթարի, Մինսկի խմբի ԱՄՆ համանախագահ Ջեյմս Ուորլիքի հասցեին: Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը ևս պարբերաբար զեկույցներ է հրապարակում Ադրբեջանում մարդու իրավունքների կոպիտ ոտնահարումների վերաբերյալ:

Խոսելով վերջին շրջանում արցախյան հակամարտությունը հայ-թուրքական հարաբերություններին կապելու ադրբեջանական փորձերի մասին' ընդգծվում է, որ դա հերթական միջոցն է հիմնախնդրի կարգավորումը ճիշտ ուղղությունից շեղելու համար: Միաժամանակ հոդվածի հեղինակները արձանագրում են այն փաստը, որ Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնումն ու ազատ արձակումը, Ադրբեջանում պատմական հայկական մշակութային կոթողների ոչնչացումը, Իլհամ Ալիևի կողմից' ողջ աշխարհի հայերին իրենց թիվ մեկ թշնամի հայտարարելը, դիպուկահարների պարբերաբար արձակած կրակոցները քաղաքացիական բնակչությ ան վրա ու շատ այլ միջադեպերը համապատասխան քննադատության չեն արժանանում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից:

Վերջում հոդվածի հեղինակները գրում են, որ ԱՄՆ-ն պետք է միջնորդական առավել ակտիվ առաքելություն իրականացնի' համոզելու Բաքվին հեռացնել դիպուկահարներին շփման գծից, ինչպես նաև նպաստի նրան, որ Արցախի Հանրապետությունը մասնակցի բանակցային գործընթացին: