Քյասիբի բյուջե

Այլ կերպ հնարավոր չէ որակել Հայաստանի 2017թ.-ի բյուջեի նախագիծը, որի խորհրդարանական քննարկումների մեկնարկը տրվեց երեկ՝ մշտական հանձնաժողովների համատեղ նսիտում: Իհարկե, կառավարությունն իրավիճակը բնութագրում է ավելի մեղմ արտահայտություններով: Օրինակ, ՀՀ ֆինանսների նախարար Վարդան Արամյանը հաջորդ տարին համարում է վերականգնողական փուլ, հուսադրելով, որ մյուս տարիներին կունենանք որակական փոփոխություններ առաջացնող ցուցանիշներ: Մյուս տնտեսագետները կասկած են հայտնում, թե 2017-ի բյուջեում ամրագրված ՀՆԱ 3.2%-ոց աճը կարող է ապահովել անգամ վերականգնողական ֆունկցիա, որովհետև մասնագիտական վերլուծությունները փաստում են բյուջեի հիմքում ամրագրված առնվազն 7-8%-անոց տնտեսական աճ՝ անկման ցիկլը հաղթահարելու համար: Սոցիալական ոլորտը համարվում է քննարկվող փաստաթղթի գերակայություններից մեկը, չնայած՝ հաջորդ տարվա բյուջեն որևէ կերպ սոցիալական չես համարի: 

2017-ին չի նախատեսվում աշխատավարձերի և կենսաթոշակների բարձրացում: Կառավարությունը խոստանում է 70 մլդ դրամի չափով կրճատել ծախսերը: Այս խոստումների ֆոնին խիստ տարօրինակ է, որ, օրինակ, ԿԲ-ում նախատեսվում է աշխատավարձերի բարձրացում: Ի դեպ, խիստ զարմանալի է, որ այդ գերատեսչությունը տարեկան մոտ քսան հազար դոլար է ծախսում մասնագիտական գրականություն և ամսագրեր ձեռք բերելու համար: Եվ սա՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման, ինտերնետի համատարած  հասանելիության պայմաններում:

Սակայն անգամ հաջորդ տարվա խոստացվող 3.2%-ոց աճը, որը որակական ճեղքում չի առաջացնելու մեր տնտեսության մեջ, մեծապես պայմանավորված է ռուսական գործոնով: «Ռուսական տնտեսության համար ևս դրական աճ է կախատեսվում այն բանից հետո, երբ մասնագետները հայտարարել էին, թե ՌԴ տնտեսությունն արդեն հասել է հատակին: Բնականաբար, սա մեզ վրա դրական է ազդելու»,-խորհրդարանում հայտարարել է Վարդան Արամյանը: Ի դեպ, արժույթի միջազգային հիմնադրամում ռուսական տնտեսության հեռանկարն այդքան էլ լավատեսական չի գնահատվում և հաջորդ տարվա համար խոսվում է տնտեսության՝ ընդամենը մեկ տոկոս աճի մասին, այն էլ՝ եթե կայուն լինեն նավթի համախարհային գները: Ո՛չ կառավարության ընդունած ծրագիրը, և ո՛չ էլ բյուջեի քննարկվող նախագիծը չեն անդրադառնում Հայաստանի տնտեսության զարգացման, այլընտրանքային ճանապարհների, մասնավորապես՝ հայ-վրացական, հայ-իրանական հարաբերություների պոտենցիալին: Եթե նույնիսկ Հայաստանի 2017-ի բյուջեն վերականգնողական է, ապա միայն հարաբերականորեն, ու միայն այնքանով, որ մերոնք հույսը դրել են Ռուսաստանի տնտեսության վերականգման հնարավորության վրա: 

Պետական ծախսերը կրճատվում են, սակայն դա կարող է լինել ոչ թե կառավարման օպտիմալացման, այլ ստվերի դեմ պայքարի անկարողության դրսևորում: Կառավարությունը հույսեր չունի, որ Հայաստանը փողեր կստանա Արևմուտքից կամ Ռուսաստանից: Դրսից ստացվող տրանսֆերները հաստատ չեն ավելանալու: Եթե չպակասեն: Չի բացառվում, որ կառավարության հույսը հենց օլիգարխիան է, որը մյուս տարի շռայլ է լինելու՝ գումարներ չխնայելով խորհրդարանական և Երևանի ավագանու ընտրություններում: Այս փողերը գուցե տնտեսական ակտիվության պատրանք ստեղծեն, ինչի դիմաց օլիգարխիային, անշուշտ, կփոխհատուցվի պատգամավորական մադնատներով և արտոնություններով:

Սարգիս Հակոբյան