Դոնալդի անկանխատեսելիությունը, Իլհամի նվնվոցը, Ամերիկայի մեկուսացումը

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այն մարդկանցից է, ով կարծում է, թե Դոնալդ Թրամփի ընտրությամբ՝ ԱՄՆ արտաքին քաղաքականությունն արմատապես փոխվելու է։ Այլ կերպ հնարավոր չէ բացատրել Թրամփին հասցեագրված Ալիևի երեկվա շնորհավորանքը, որն իրականում սովորական նվնվոց է կամ ղարաբաղյան հակամարտության պատմության ադրբեջանական «ճշմարտություն»։ «Ադրբեջանը երկար տարիներ տառապում է Հայաստանի զավթողական քաղաքականության պատճառով: Մեր տարածքների 20 տոկոսն օկուպացված է»,- Թրամփին ուղղած իր նամակում գանգատվել է Ադրբեջանի նախագահը:

Ավտորիտար երկրի նախագահի համար, թերևս, ներելի է, որ չի ընկալում ամերիկյան ժողովրդավարության առանձնահատկությունները։ Այլ խնդիր է նամակի կառուցվածքը, որն անկեղծորեն կարող է վիրավորել ԱՄՆ նախագահին։ Ալիևը Թրամփին դրել է անտեղյակ, մի քիչ էլ՝ անընդունակ աշակերտի կարգավիճակում, որին ուսուցիչը հանգամանալից ինչ-որ բան է բացատրում։

Օրինակ, մեր երկրում ԱՄՆ դեսպան Ռիչարդ Միլսի կարծիքով, ԱՄՆ-ում նախագահի փոփոխությունից հետո արտաքին քաղաքականության 80 տոկոսը մնում է անփոփոխ: Դիվանագետի այս կարծիքն օրիգինալ չէ ու նույնիսկ համընդհանուր է։ ԱՄՆ-ը զարգացած համակարգ է, որտեղ շատ արդյունավետ գործում են զսպման ներքին ու արտաքին հակակշիռները, ուստի մեկ անձը չի կարող թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին քաղաքականությունը շրջել, անգամ եթե նա նախագահն է:

Մյուս կողմից, ոմանք կարող են հակադրվել՝ ասելով, թե երեկվա ընտրություններից հետո՝ հանրապետականները վերահսկում են նաև Կոնգրեսի զույգ պալատները։ Սակայն սա շատ քիչ է, որպեսզի Թրամփը գործողությունների ազատություն ստանա։ Ի վերջո չմոռանանք, որ ԱՄՆ նորընտիր նախագահը միայն ֆորմալ առումով է հանրապետական՝ լուրջ խնդիրներ ունենալով կուսակցական ընտրանին ներկայացնող խորհրդարանական մեծամասնության հետ։

Այստեղ շատ կարևոր է, թե որտեղով կանցնի ներքաղաքական փոխզիջումների սահմանը։ Թրամփի քաղաքականության արմատական վերանայման մյուս փաստարկն այն է, որ նա ոչ համակարգային գործիչ է ու չի հետևելու հաստատված չափորոշիչներին։ Նման իրավիճակ, հեռավոր 1932-ին, եղել է նաև Ֆրանկլին Ռուզվելտի հետ, երբ նա առաջին անգամ հավակնում էր նախագահության ու անգամ իր կուսակից դեմոկրատների կողմից արժանանում էր «սոցիալիստ» որակմանը։ Բայց, ի վերջո, Ռուզվելտը «հղկվեց» համակարգի կողմից ու անգամ «մարսվեցին» նրա երրորդ, չորրորդ նախագահությունները։

Այնուամենայնիվ, կա երկու գործոն, որոնք հնարավոր են դարձնում ԱՄՆ 45-րդ նախագահի՝ հատկապես արտաքին քաղաքականության շեշտակի փոփոխությունները, կամ, որ նույնն է՝ «ստատուս քվոի» խլացուցիչ խորտակումը։ Առաջինը՝ Թրամփի անկանխատեսելի վարքագիծն է։ Մի բան, որ սարսափեցնում է Թրամփի հակառակորդներին, նույնիսկ թիմակիցներից շատերին, սակայն նրա հաղթաթուղթն է։ Մյուսը՝ հասարակական տրամադրություների կորագիծն է, որը նախաձեռնող արտաքին քաղաքականություն իրականացնողներին փոխարինում է իզոլյացիոնիզմի՝ մեկուսացման կողմնակիցներով. ղեկավարներով, ովքեր կենտրոնանում են երկրի ներքին քաղաքականության վրա։

Ավարտված ընտրարշավի օրակարգում՝ գլխավորներից մեկը «ռուսական» թեման էր։ Ենթադրենք՝ Հայաստանը կամ առանձին վերցրած՝ Ղարաբաղի հարցը, տասներորդական նշանակություն ունեն Թրամփի համար ու ածանցվում են նրա ռուսական, թուրքական կամ իրանական քաղաքականությունից։ Մերձավոր արևելքը ու իսլամական ռադիկալիզմի դեմ պայքարն՝ ԱՄՆ-ի նոր նախագահի համար առաջնահերթություն են, նաև այն հիմնական հարթակը, որում Թրամփը հնարավոր է համարում իր երկրի համագործակցությունը՝ Ռուսաստանի հետ։

Մյուս տարածաշրջաններից, մասնավորապես՝ հետխորհրդային տարածքից, ԱՄՆ-ը ժամանակավորապես կարող է հեռանալ, եթե առաջնությունը տրվի մեկուսացման քաղաքականությանը։ Դա ավտոմատ բերելու է նրան, որ հետխորհրդային տարածքում հաստատվի ռուսական ազդեցության միակենտրոն համակարգ կամ առնվազն ճանաչվի այդ ազդեցության լեգիտիմությունը։

Սա կարող է որոշակիորեն սպառնալ Ուկրաինայի, Բալթյան երկրների, Վրաստանի անվտանգությանը։ Ռուս-ամերիկյան որոշակի համագործակցությունը՝ մի կողմից, մեծացնում է Հայաստանի մանևրելու հնարավորությունը, մյուս կողմից՝ ճանապարհ է բացում ԼՂ հարցում ռուս-թուրքական սառեցված նախաձեռնությունների միակողմանի ակտիվացման համար՝ վտանգ ստեղծելով Հայաստանի ու Արցախի համար։

Թրամփի ռուսական քաղաքականությունը, մեծ հաշվով, ռիսկային է։ Եթե այն չբերի ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների կարգավորմանն, ապա հարուցելու է շատ ավելի խորքային ճգնաժամ՝ դրանից բխող պայթունավտանգ հետևանքներով։

Սարգիս Հակոբյան