Արդարադատություն` հայկական ոճով...

Վերջին շրջանում ակտիվ կերպով քննարկվում է բարեփոխումների այն փուլը, որում գտնվում է մեր երկրի արդարադատության համակարգը: Այն փաստը, որ կառավարության կազմի փոփոխվելուց հետո Արդարադատության նախարար Արփինե Հովհաննիսյանը պահպանեց իր պաշտոնը, խոսում է այն մասին, որ իշխանությունները նրան են վստահել արդարադատության ոլորտի բարեփոխումների պատասխանատու գործը, սակայն արդյո՞ք նախարարի կատարած աշխատանքը բավ է արդարադատության համակարգի հանդեպ կորցված վստահությունը վերականգնելու և իրական փոփոխությունները տեսանելի դարձնելու համար:

Այն, որ հանրության մի զգալի հատված չի զգում, որ ապրում է ավելի արդար երկրում, դա փաստ է: Այն, որ հանրության մեծ մասը չի զգում իրեն օրենքի կողմից պաշտպանված՝ նույնպես ակնհայտ է: Երկիրը միացել է գրեթե բոլոր հնարավոր միջազգային իրավական փաստաթղթերին, կարծես թե կատարում է բոլոր պահանջները, բայց արի ու տես, որ օրը ցերեկով էլ քաղաքացու իրավունքները վտանգված են՝ վտանգված է արդարադատությունը: Մի՞թե մեր երկիրը ցանկանում է դասվել այն պետությունների շարքին, որտեղ ոստիկանական ամենաթողություն է, անպատժելիության մթնոլորտ, որտեղ բանտերը լեցուն են քաղաքական հայացքների համար դատապարտված քաղաքացիներով, որտեղ դատարանները կախյալ են, իսկ դատավորները՝ կամակատարներ, որտեղ արդարադատությունը հասցվել է զավեշտի մակարդակի…կարծես թե ամեն ինչ հենց դրան է գնում….

Հանրությունը մի շարք ակնկալիքներ ունի այս գերատեսչությունից, որոնք մինչ օրս իրականություն չեն դարձել: Անշուշտ, հնչում են իրավաբանական տերմիններ, կազմվում են զեկույցներ և ստեղծվում է ակտիվ աշխատանքային գործընթացի որակյալ իմիտացիա: Սակայն մեր երկրում հարցվածերի 70 տոկոսը դատարաններին համարում է կախված իշխանություններից, միայն 10 տոկոսն է կարծում, որ դատարանները կարող են արդար վճիռ կայացնել: Այս իրավիճակում խոսել միմիայն իրավաբանական տերմիներով, ճիշտ չէ: Վերջին աղմկահարույց իրադարձությունների իրավական գնահատականը, որը տրվել է Արդարադատության նախարարության կողմից, չի բավարարում հասարակությանը:

Իշխանությունները պնդում են, թե սահմանադրական փոփոխություններից հետո արդարադատության ոլորտում առողջացում պետք է լինի, և բացի այդ՝ նոր Սահմանադրությամբ զգալիորեն ընդլայնվել է մարդու իրավունքների վերաբերյալ գլուխը. այստեղ թերևս տեղին է մեջբերել դեկտեմբերի 6-ի սահմանադրական հանրաքվեից առաջ Հայաստանի նախագահին մի քաղաքացու ասածը՝ «ոչ թե Սահմանադրությունը փոխեք, այլ՝ ձեզ»:

Արդարադատության նախարարությունում էլ քաջ գիտակցում են այս փաստը, որովհետև կարելի է Հայաստանի Հանրապետություն «ներկրել» աշխարհի ամենալավ սահմանադրությունը, կարելի է հավաքել աշխարհի ամենախելոք մարդկանց, առաջարկել, որպեսզի նրանք գրեն ամենաառաջադեմ և ամենաազատական սահմանադրությունը, այնուհետև այն քվեարկությամբ անցկացնել: Սակայն, եթե Հայաստանի գործադիր իշխանությունը չի ունենալու կամք՝ դա կիրառելու, այլ ընդհակառակը՝ հանուն իր գոյատևման, հանուն իր սեփական շահի, հանուն իր վերարտադրման, հանուն իր բարգավաճման՝ ոտնահարելու է այդ սահմանադրությունը, կմոռանա այդ սահմանադրության մասին՝ ընդհանրապես, կմոռանա որպես փաստաթուղթ, և այդ ժամանակ՝ անգամ գերազատական սահմանադրությունը զրո արժեք կունենա: