Մատ` Ալիևին…

Գաղտնիք չէ, որ 2016թ-ի ապրիլին Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված մարտական գործողությունների հիմքում ընկած էին ոչ միայն Ադրբեջանի ներքին իրավիճակով պայմանավորված գործոններ, երբ այդ երկրւմ տնտեսական առումով բավականին բարդ իրավիճակ էր ստեղծվել, ու Ալիևի համար առաջացել էր սեփական հասարակությանն ինչ-որ կերպ լիցքաթափելու խնդիր, այլև աշխարհաքաղաքական ֆակտորն էր մեծ դերակատարում ունեցել. այդ շրջանում, ինչպես հայտնի է, առավելագույնս սրվել էին Թուրքիայի ու Ռուսաստանի հարաբերությունները:

Անկարայի կողմից՝ Ռուսաստանի նկատմամբ թույլ տրված ստորությունից անմիջապես հետո Մոսկվան չեղարկեց Թուրքիայի քաղաքացիների անայցագիր մուտքը Ռուսաստան, արգելեց թուրքական մի շարք ապրանքների ներմուծումը, ՌԴ-ում սահմանափակեց թուրքական ֆիրմաների աշխատանքը, արգելեց չարտերային չվերթները դեպի Թուրքիա, կրճատեց ռուսաստանցի զբոսաշրջիկների հոսքը, մասնակիորեն կասեցրեց «Ակկույու» ատոմակայանի շինարարությունը եւ սառեցրեց «Թուրքական հոսք» գազամուղի նախագծի իրականացումը: Որպես այս ամենի արդյունք մեծապես տուժեցին երկու երկրների տնտեսություններն էլ, բայց ամենից մեծ հարվածը ստացավ Անկարան, որի տնտեսությունը շատ մեծ դժվարությամբ ի վիճակի եղավ հաղթահաել Ռուսաստանից ստացած հարվածը: Այլ կերպ ասած՝ Քառօրյա պատերազմը մեծապես պետք է պայմանավորել ռուս-թուրքական հարաբերություններում այդ շրջանում նկատվող թշնամանքով:

Էրդողանի ներկայիս այցը Մոսկվա, որի ընթացքում Թուրքիայի նախագահը նախատեսում է իր ռուս գործընկերոջ հետ քննարկման առարկա դարձնել երկու երկրներին վերաբերող չափազանց լայն հարցերի շրջանակ, ըստ էության՝ կոչված է վերջնականապես դուրս բերելու ռուս-թուրքական հարաբերությունները այն ճգնաժամային իրավիճակից, որն առաջացել էր հայտնի միջադեպից հետո: Մասնավորապես՝ պլանավորվում է մեծ թափ հաղորդել երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող համատեղ տնտեսական ծրագրերին, որոնք հիմնահենքային լուրջ բազա կստեղծեն հետագայում է՛լ ավելի խորքային կերպով զարգացնելու ռուս-թուրքական հարաբերությունները:

Պետք է նկատել, որ թուրքերի հետ հարաբերությւնների կարգավորման հարցում Մոսկվան ևս մեծապես շահագրգռված է, քանի որ Սիրիայում ստեղծված իրավիճակից գլուխ հանել առանց Թուրքիայի այսօր ոչ ոք չի կարող. երկկողմ բանակցությունների հիմնական առական հանդիսանալու է նաև Մերձավոր Արևելքում ստեղծված իրավիճակը:

Բայց կարծել, թե ռուս-թուրքական բանակցությունները սահմանափակվելու են բացառապես Մերձավոր Արևելքին ու երկկողմ տնտեսական հարաբերություններին վերաբերող թեմաների քննարկմամբ, իհարկե, միամտություն կլիներ: Ու թեպետ պաշտոնական հաղորդագրություններում ոչ մի խոսք չի գնում արցախյան հակամարտության մասին, բայց կասկածից վեր է, որ սույն խնդիրը Պուտին-Էրդողան բանակցությունների առանցքային թեմաներից մեկն է դառնալու: Հաշվի առնելով երկու երկրների ջերմացող հարաբերույունները՝ կարելի է ասել, որ գոնե ներկայումս ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ էլ Թուրքիան չեն կարող շահագրգռված լինել Կովկասում նոր ու արյունալի պատերազմի բռնկմամբ, քանի որ այդ պարագայում մեծագույն փորձության կենթարկվեն առաջին հերթին ռուս-թուրքական հարաբերությունները, քան ասենք՝ հայ-ռուսական, ինչը կողմերից որևէ մեկին ձեռնտու չէ:

Ճիշտ է՝ սա չի նշանակում, որ արցախ-ադրբեջանական սահմանին լարված միջադեպերն ու դիվերսիոն գործողությունների հավանականությունը պետք է բացառել, բայց որ դրանք չեն վերաճի լայնամասշտաբ տարածաշրջանային պատերազմի, գրեթե երաշխավորված է:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ