Ինչու՞ է անտեսվում արցախյան հիմնախնդիրը...

Խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունները և դաշինքներն իրենց ծրագրերում անդրադարձ ունեն ղարաբաղյան կարգավորմանը: Բոլոր ուժերը համաձայն են մեկ հարցում՝ Արցախը պետք է դառնա բանակցությունների լիիրավ կողմ:

Կոնգրես-ՀԺԿ-ի ծրագրում նշված է, որ Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության, անգամ գոյության հրամայականն է դուրս գալ հարեւան պետությունների հետ հակամարտությունների մեջ գտնվող եւ շրջափակումներից տնտեսապես խեղդվող երկրի վիճակից: Ծրագրում գրված է, որ հետեւողական ջանքեր են գործադրելու ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկած եւ ՀՀ իշխանությունների կողմից 2007 թվականից ընդունված Ղարաբաղյան կարգավորման ծրագրի շուտափույթ իրագործման ուղղությամբ, վերականգնելով ԼՂՀ-ի, որպես հակամարտության լիիրավ կողմի մասնակցությունը կարգավորման գործընթացին։ Այս առաջարկի հիմքը Մադրիդյան սկզբունքներն են:

ՀՀԿ-ի նպատակն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակը որոշվի Արցախի բնակչության կողմից: «Այս սկզբունքից մենք երբեք չենք հրաժարվելու»,- նշում են հանրապետականները:

ԵԼՔ-ը ներկա պայմաններում փոխզիջումների մասին խոսելն անիմաստ է համարում: «Որպես Արցախի հարցի կարգավորման թիվ 1 անելիք' միջոցներ կձեռնարկվեն Հայաստան-Ադրբեջան ռազմական հավասարակշռության վերականգնման համար: Արցախի հարցում փոխզիջման մասին խոսք լինել չի կարող Ադրբեջանի ռազմաշունչ հռետորաբանության, ագրեսիվ քաղաքականության պայմաններում: Որևէ փոխզիջումային տարբերակի արդյունավետ քննարկման պայման է Արցախի ինքնորոշման իրավունքը ճանաչելու Ադրբեջանի հստակ պատրաստակամությունը»:

Օհանյան-Րաֆֆի-Օսկանյան դաշինքի 12 դրույթներում անդրադարձ չկա Արցախին, սակայն Սեյրան Օհանյանն իր ծրագրային ելույթի ժամանակ ծավալուն անդրադարձ է կատարել հարցին: «Անշուշտ, արցախյան խնդրի կարգավորման հարցում չափազանց կարևոր դեր են կատարում Մոսկվան, Վաշինգտոնը, Փարիզը: Բայց և բոլորս պետք է գիտակցենք, որ այնուամենայնիվ, այս խնդրի լուծման բանալին գտնվում է Երևանում, Ստեփանակերտում և Բաքվում: Ավելին՝ վերջնական խոսքը պետք է լինի Ստեփանակերտինը»,- ասել է նա: Փոխհամաձայնության շրջանակներում իսկապես կարող են լինել փոխադարձ զիջումներ՝ հիմնված բացառապես ռազմական և այլ ոլորտի փորձագիտության վրա։ Այս պահին, սակայն, շրջանառության մեջ առկա «փոխզիջումային» սցենարներն անտրամաբանական են և անընդունելի, հատկապես, որ պաշտոնական Բաքուն իր կողմից որևէ փոխզիջման մասին չի խոսում և ունի ագրեսիվ կեցվածք, ինչը վտանգ է ներկայացնում մեզ համար: Չնկատել այդ վտանգը՝ նշանակում է տրվել ինքնախաբեության:

ՀՅԴ-ում նշում են, որ հստակ պետք է գիտակցել, որ չկա առանձին Արցախի հարց: Արցախը հայկական հարցի, Հայ Դատի անբաժան մաս է: «Այս հարցում մեր դիրքորոշումն անփոփոխ է՝ Արցախը պետք է վերամիավորվի Մայր Հայաստանի հետ: Արցախի անկախությունը մեզ համար մարտավարական նշանակություն ունեցող ժամանակավոր լուծում է:

Ազատ դեմոկրատների ծրագրում ասվում է, որ Արցախի միջազգային ճանաչումն ու ինտեգրումը, անվտանգության ապահովումը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության գերակա խնդիր է: Արցախի Հանրապետությունը բավարարում է որևէ ազգ-պետության ներկայացվող միջազգային չափանիշներին և արժանի է միջազգային ճանաչման, այդ թվում՝ Հայաստանի կողմից:

«Հայկական վերածնունդ» կուսակցության 30 կետերում Արցախը հիշատակված է միայն Հայաստան-Սփյուռք-Արցախ եռամիասնության ամրապնդման համատեքստում: Սա՝ առանց մեկնաբանության...

«Ծառուկյան» դաշինքում հավատացած են, որ ղարաբաղյան հիմնախնդիրը պետք է լուծվի խաղաղ բանակցային ճանապարհով՝ փոխհամաձայնության և փոխզիջումների հիման վրա։ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացի վերջնական նպատակը Արցախի Հանրապետության միջազգային ճանաչումն է։ Առանց Արցախի Հանրապետության մասնակցության՝ նրա ճակատագիրը չի կարող որոշվել:

Զարմանալի է, որ ինչպես տեսնում ենք, ուժերի ծրագրային դրույթներում ու հրապարակային հայտարարություններում Արցախյան հիմնահարցը, լավագույն դեպքում, հանգում է «ոչ մի թիզ հող» կենացատիպ հայտարարությունների։ եթե ՀՀԿ-ի տեսլականը, անկախ դրա իրատեսական լինել-չլինելուց, դասական կոմպրոմիսն է՝ համաձայն կոնֆլիկտների կառավարման տեսության, ապա ՀԱԿ-ի տեսլականի պարագայում կարծիքներն իրարամերժ են։ ՀՀԿ-ն ասում է, որ պատրաստ է որոշակի տարածքային զիջումների՝ Արցախի կարգավիճակի վերջնական հստակեցման դիմաց․ Ադրբեջանը ճանաչում է Արցախի անկախությունը, և փոխարենը մենք վերադարձնում ենք 5-7 շրջան (հստակ չէ Լաչինի ու Քելբաջարի կարգավիճակը՝ այս սցենարում)։

ՀԱԿ-ի տեսլականն ավելի բարդ է գնահատել։ Ոմանք որակում են այն որպես կապիտուլյացիա ու «հողերի հանձնում»՝ առանց նախապայմանների, ոմանք էլ ասում են, որ դա միակ ողջամիտ կոմպրոմիսն է․ հողերը հանձնում ենք ու հաշվի առնելով Ալիևի ռացիոնալությունը՝ ակնկալում ենք Ադրբեջանի կողմից որոշակի զիջումներ (հստակ չի նշվում, թե կոնկրետ ինչ զիջումներ)։ Մասնավորապես, հարցերի հարցը այս պարագայում հետևյալում է։ Ոչ մի զիջում չանելով կոնֆլիկտի լուծման հասնելը կոչվում է լիարժեք հաղթանակ՝ չզիջողի համար և կապիտուլյացիա՝ զիջողի համար։ Հարց՝ ինչպե՞ս, ի՞նչ միջոցներով ու ի՞նչ ռեսուրսային կորուստների գնով ենք պատրաստվում կապիտուլյացիայի հասցնել Ադրբեջանին ու մոտավորապես ի՞նչ ժամկետներում։ Եթե չկա այս հարցի պատասխանը, ապա մնացածը արդեն գրոշի արժեք չունի։

Ատելլա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ