Ձեռքբերո՞ւմ, թե՞ կորուստ

Ինչպես հայտնի է, երկօրյա այցով Ռուսաստանում էր գտնվում Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին: Նա այստեղ էր այցելել՝ քննարկելու երկկողմ կապերին առնչվող հարցեր, ինչպես նաև՝ իր ռուս գործընկերների հետ մանրամասնելու ԵՏՄ-ի հետ Ազատ առևտրի համաձայնագրին առնչվող մի շարք հարցեր: Դատելով ամենայնից՝ արդեն իսկ կարող ենք ասել, որ Իրանի նախագահի այցը բավական արդյունավետ է ստացվել ու կողմերին հաջողվել է համաձայնության գալ երկկողմ հետաքրքրություն ներկայացնող մի շարք հարցերի վերաբերյալ: Ի դեպ՝ պարզվում է՝ այդ հարցերից մեկն էլ ուղղակիորեն առնչություններ ունի նաև Հայաստանի հետ:

Մասնավարոապես՝ արդեն հայտնի է դարձել, որ Իրանը և Ռուսաստանը պայմանավորվել են գազային ոլորտում կոնկրետ համագործակցության մասին: Մոսկվայում Պուտինի և Ռոուհանիի բանակցությունների արդյունքներով՝ ստորագրվել է գազային ոլորտում համագործակցության մասին համապատասխան հուշագիր, որով սահմանվում են ռուսական «Գազպրոմ» էներգետիկ ընկերության և «Իրանի ազգային նավթային ընկերության» (NIOC) միջև փոխգործակցության հիմնական կանոնները: Ըստ այդմ՝ պարզ է դարձել, որ «Գազպրոմ»-ը մտադիր է Հայաստանում Հրազդանի ՋԷԿ-ում արտադրված էլեկտրաէներգիան փոխանակել իրանական գազի հետ. Միլերը հայտարարել էր, որ իր կողմից ղեկավարվող ընկերությունը հայկական շուկայում աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման ներուժ է տեսնում իրանական գազի դիմաց Հրազդանի ՋԷԿ-ի հինգերորդ բլոկի արտադրած էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հաշվին: Այս ամենն, անկասկած, յուրատեսակ իմաստ է ձեռք բերում նաև այն բանի շնորհիվ, որ, ինչպես արդեն հայտնի է դարձել, օրերս Հայաստան ժամանած Սամվել Կարապետյանը գնել է Հրազդան ՋԷԿ-ը. «Տաշիր Կապիտալ» փակ բաժնետիրական ընկերությունը գնել է «ՀրազՋԷԿ» բաց բաժնետիրական ընկերության 100% բաժնետոմսերը:

Հարց՝ ի՞նչ է այս ամենը նշանակում կամ ի՞նչ մեծ պրոցեսի մասնիկ է կազմում տեղի ունեցածը: Այն, որ հայ-իրանական հարաբերությունները մշտապես խանդի առարկա են եղել Ռուսաստանի համար, ոչ ոքի համար նորություն չէ. ռուսները միշտ էլ վերապահումով են մոտեցել հայ-իրանական ցանկացած տեսակի ու տիպի համագործակցությանը՝ պայմանավորված, բնականաբար, Անդրկովկասում իրենց ունեցած շահերով: Բանն այն է, որ Մոսկվան մշտապես մտավախություն է ունեցել, որ Իրանի հետ Հայաստանի գործակցությունը կարող է այլընտրանք ստեղծել Հայաստանի համար բարձրացնել նրա անկախության աստիճանն, ու վերջինս իրանական խաղաքարտը հարկ եղած դեպքում կարող է և դուրս բերել Մոսկվայի դեմ՝ դարձնելով այն այլընտրանք Մոսկվային:

Հետևաբար՝ արվել է ամեն բան՝ այդ հարաբերությունները դեկլարատիվ մակարդակից չբարձրացնելու համար: Բայց հիմա, փաստորեն, երբ այլևս այդ վտանգը փաստացի վերացել է կամ ընդմիշտ վերանալու ճանապարհին է, Մոսկվան «կանաչ լույս է վառում» հայ-իրանական գործակցության առաջ: Ճիշտ է՝ այդ գործակցությունը վերապահումներով կարելի է «հայ-իրանական» կոչել, քանի որ թե՛ գազպրոմը, թե՛ Հրազդանի ՋԷԿ-ը փաստացի ռուսական սեփականություն են, բայց միայն այն, որ ռուս-իրանական համագործակցության արդյունքում Հայաստանը ևս որոշակիորեն շահող կողմ է դուրս գալու, հույս է ներշնչում, որ գոնե այս ֆորմատով մեզ կհաջողվի ինչ-ինչ տնտեսական դիվիդենտներ քաղել:

Սովորաբար, խոսվում է այն մասին, որ Հայաստանի տնտեսությունը վերակենդանանալու համար կարիք է զգում օտարերկրյա ներդրումների: Սա, թերևս, անհերքելի իրողություն է: Սակայն օտարերկրյա ներդրումները մեկ այլ կողմ ևս ունեն. ցանկացած օտար կապիտալաներդրում որոշակիորեն պակասեցնում է մեր պես երկրների տնտեսական անկախությունը, մանավանդ, որ այդ ներդրումը արվում է ոչ թե զրոյից բարիք ստեղծելու տեսքով, այլ՝ եղած բարիքներն ու հզորությունները սեփականացնելու: Հիմա ստացվում է, որ Հայաստանը դառնում է ընդամենը ռուս իրանական առևտրի թատերաբեմ՝ հույսով, որ այդ ամենից իրեն էլ ինչ-որ բան կհասնի: Մինչդեռ ակնհայտ է՝ եթե «Գազպրոմը» համապատասխան ճնշումների չդիմեր, կամ եթե Հայաստանն ունենար սուվերենության բավարար մակարդակ, ապա իրավիճակը միանգամայն այլ կլիներ:

Թե այս ամենի արդյունքում Հայաստանի էներգակիրների շուկայում ինչ տեղաշարժեր կլինեն, ցույց կտա ժամանակը, բայց որ Հայաստանը ստիպված է իր սուվերենության ևս մեկ ատրիբուտ զիջել օտարներին, անքննարկելի է. Հայաստանի պայծառ ապագայի մշուշոտ խոստմամբ տեղի է ունենում Հայաստանի հիմնական հզորությունների փաստացի օտարում. գործընթացն այս, պետք է նկատել, ամենևին էլ նոր չի սկսվել, ու հիմա ընդամենը մոտեցել ենք դրա վճռական փուլին:

Խեր լինի…

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ