Ինչ սպասել ընտրություններից հետո...

Պատմության գիրկն անցավ Հայաստանի խորհրդարանի ևս մի ընտրություն: Մեր երկիրը թևակոխեց խորհրդարանական կառավարման փուլ և խորհրդարանը, որը ձևավորվելու է այս ընտրությունների արդյունքում այդ առումով լինելու է այս կառավարման մոդելի առաջին փորձարկումը: Ինչով էին այս ընտրությունները որակական առումով տարբերվում նախորդներից՝ ակնհայտ է: Ոչնչով: Կրկին անգամ ստիպված էինք ականատես լինել այն նույն խախտումներին, որոնք կարծես թե դառը ավանդույթ են դարձել մեր քաղաքական իրականության համար:

Կրկին անգամ պետք է փաստենք ընտրությունների վրա փողի հսկայական ազդեցության մասին: Ոչ ոք չէր կասկածում, որ ՀՀ ԱԺ ընտրության գլխավոր տեխնոլոգիաներից մեկը լինելու էր ընտրակաշառքը: Նկատի ունենալով ՀՀ հասարակության սոցիալական ծանրագույն վիճակը, նաև քաղաքացիական գիտակցության, մեղմ ասած, ցածր մակարդակը կարող էինք եզրակացնել, որ այդ տեխնոլոգիան բավական արդյունավետ կաշխատի նաև այս ընտրությունների ժամանակ: Սակայն պետք չէ մարդկանց մեղադրել, դատապարտել, որովհետև ընտրակաշառքը գործոն է դառնում, երբ ընտրողներն այլընտրանք, փակուղին հաղթահարելու ելք չեն տեսնում: Մարդիկ ներքուստ զգում են, համոզված են, որ Հայաստանում իշխանություն չի փոխվելու և առաջնորդվում են «շնից մազ պոկելը քյար է» տրամաբանությամբ:

Դաշինքների եւ կուսակցությունների լիդերների քաղաքական բանավեճին զուգահեռ ռեյտինգային թեկնածուները սուսուփուս իրենց գործն արեցին՝ ցուցակ տվեցին, ցուցակ վերցրին, փող տվեցին, աշխատանք խոստացան, բուժման ուղարկեցին, ահաբեկեցին: Սրա վերաբերյալ ամբողջ ծավալով փաստեր ունենալը, սակայն, ֆանտաստիկայի ժանրից է, մինչդեռ ընտրությունների վերջնական արդյունքները մեծապես կախված են այս գործընթացներից:

Արդեն իսկ պարզ է թե ինչպիսի քաղաքական երանգավորում է ունենալու նոր գումարման խորհրդարանը: Դրանում տեղ կգտնեն չորս ուժեր՝ ՀՀԿ, «Ծառուկյան» դաշինք, ՀՅԴ, «Ելք» դաշինք: Սակայն առավել ուշագրավ է այն, թե ինչպիսի հարթության մեջ կծավալվեն հետընտրական գործընթացները: Հաշվի առնելով ընտրությունների ընթացքը ամբողջությամբ՝ հնարավոր չէ բացառել երկու հավանական սցենար: Առաջինի դեպքում՝ հետընտրական գործընթացները կկրեն ինստիտուցիոնալ բնույթ, դրանց առանցքում կլինեն ԱԺ անցած խորհրդարանական ուժերը:

Չմոռանանք, որ մեծ է նաև կոալիցիոն կառավարության ձևավորման հավանականությունը՝ ՀՀԿ-ՀՅԴ ձևաչափով: Խորհրդարանում իր ներկայացվածությամբ երկրորդ ուժը՝ «Ծառուկյան» դաշինքը և «ԵԼՔ»-ը նույնպես անմասն չեն մնալու ծավալվող գործընթացներից: Ամենայն հավանականությամբ խորհրդարանում նոր ընդդիմություն է ուրվագծվում: Ինչը կարելի է որակական փոփոխություն դիտարկել՝ առնվազն ընդդիմադիր դաշտում:

Մյուս հնարավոր սցենարը ենթադրում է խորհրդարան չանցած քաղաքական ուժերի կոնսոլիդացիա: Չի բացառվում, որ ականատես լինենք հետընտրական գործընթացների համար բավականին ծանոթ մի պատկերի, երբ ԱԺ չանցած ուժը կամ ուժերը հրաժարվում են ընդունել ընտրությունների արդյունքը և պայքարը ինստիտուցիոնալ, համակարգային դաշտից տեղափոխվում է փողոց: Այս պարագայում նման սցենարի հավանականությունը այնքան էլ մեծ չէ, հաշվի առնելով այն, որ խորհրդարան չանցած ուժերը միասին հավաքել են ձայների ընդամենը 9 տոկոսը:

Այնումամենայնիվ, հենց այս ուժերի շուրջ պետք է ծավալվեն արտահամակարգային գործընթացները: Անշուշտ, եթե վերջիններս, գնահատելով հանրության կրիտիկական տրամադրվածությունը, ի վերջո որոշեն գնալ նման քայլի: Չի բացառվում նաև, որ հետընտրական գործընթացում տեսնենք ուժերի, որոնք չեն մասնակցել խորհրդարանական մրցավազքին: Օրինակ՝ Զարուհի Փոստանջյանը բազմիցս հայտարարել է, որ թեև չի մասնակցելու ընտրություններին, միևնույն ժամանակ ակտիվորեն ներգրավվելու է հետընտրական գործընթացների մեջ:

Ինչպիսին էլ լինեն հետընտրական զարգացումները, ինչպիսի ձև և բովանդակություն էլ դրանք կրեն, մի բան ակնհայտ է, բուն ընտրությունները մեր երկրում շարունակում են մնալ հետևանք, և ոչ թե արդյունք: Մեր անկատար քաղաքական համակարգի հետևանք, երբ հասարակության համար ընտրական գործընթացում խոշոր հաշվով չեն ձևակերպվում հավաքական և ռացիոնալ խնդիրներ:

Ստելլա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ