Իմա՞ստը

Երբ Հայաստանում տարիներ առաջ արմատներ էր սկսում ձգել ապահովագրական բիզնեսը, այսինքն՝ Հայաստան էր մուտք գործում քաղաքակիրթ աշխարհում վաղուց գոյություն ունեցող մի համակարգ, շատերը լիահույս էին, որ մեր երկրում ևս կհաջողվի այնպիսի ճիշտ հիմքերի վրա դնել այդ ամենը, որ համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում բնակչությունը սեփական մաշկի վրա կզգա դրա դրական կողմերը. համենայնդեպս՝ այդպես պրոպագանդվում էր: Անցան, սակայն տարիներ, ու բոլորին պարզ դարձավ, որ այդ ամենն իրականում խաբկանք էր:

Արդեն հայտնի է դարձել, որ Առողջապահության նախարարությունը որոշում է կայացրել համապատասխան փոփոխություններ մտցնել բժշկական ապահովագրության ոլորտում. մի քանի ամսից այդ կարևորագույն գործառույթն անցնելու է մասնավորին՝ ապահովագրական ընկերություններին: Մասնավորապես՝ նախատեսվում է սոցիալական փաթեթի շրջանակներում պետական ծառայողներին տրամադրվող բժշկական ապահովագրության համակարգը հիմնովին վերանայել, վերասահմանել: Այստեղ հետաքրքիրն այն է, որ մի քանի տարի առաջ հենց այս նույն համակարգն էր գործում Հայաստանում, որը, սակայն, մի շարք օբյեկտիվ պատճառներից ելնելով, կասեցվել էր. համապատասխան գործառույթը պետությունն էր իրականացնում:

Թե հատկապես ինչն է ստիպել Առողջապահության նախարարությանը անցում կատարել հին համակարգին, այնքան էլ հասկանալի չէ: կարելի է ենթադրել՝ ներկա համակարգի՝ ամենևին էլ ոչ անթերի լինելն ու առաջ եկած խութերը. դրանք, անկասկած, այնքան էլ քիչ չեն ու եթե հարկ լինի, ապա երկար կարելի է թվարկել այն բոլոր թերությունները, որ առայժմ գործող համակարգն ունի: Սակայն հարց է առաջանում՝ չկա՞ր ավելի էֆեկտիվ մեթոդ՝ խնդիրը լուծելու, քան հին ու իրեն չարդարացված համակարգին կրկին անգամ վերադառնալն էր: Վերջիվերջո, եթե այն այդքան լավը լիներ, էլ ինչո՞ւ էին ժամանակին դրանից հրաժարվում:

Խնդիրները, որոնք առաջացել էին այն ժամանակ, անկասկած է, առաջ են գալու նաև հիմա, երբ նոր որոշումը կյանքի կոչվի: Առաջին խնդիրը, որ կարող է առաջ գալ ու, վստահաբար, գալու է, միջոցների անադյունավետ օգտագործման խնդիրն է լինելու. որպես կանոն՝ մասնավոր ապահովագրական ընկերություններն, ելնելով սեփական բիզնես շահերից, կանեն ամեն բան, որպեսզի հնարավորինս քիչ միջոցներ ծախսեն իրենց այցելուների վրա. արդյունքում, ինչպես նախկինում, նույն պետության կողմից տրամադրվող հսկայական միջոցները դառնալու են ոչ թե բնակչության վերքին սպեղանի, այլ՝ ստիմուլ՝ առողջապահական ընկերությունների համար. փաստացի տեղի է ունենալու միջոցների փոշիացում, որի համար, բնականաբար, ոչ ոք առանձնապես պատասխանատվություն չի կրելու (Հայաստանում «պատասխանատվություն» ասվածն առհասարակ հարաբերական հասկացություն է):

Պետք է նկատել, որ նախկինում որպես պատճառաբանություն՝ բժշկական ապահովագրությունը մասնավորին հանձնելու, բերվում է այն կեղծ փաստարկը, թե իբր ընկերությունները, ելնելով բիզնեսի տարրական օրենքից՝ մրցակցությունից, միմյանց միջև կմրցակցեն ու այդպիսով, կբարձրանա մատուցվող ծառայությունների որակը. կարծում էին, թե շուկայական օրենքներն այստեղ ևս կգործեն ու արդյունքում, շարքային քաղաքացին հնարավորություն կստանա՝ առավել բարձակարգ սպասարկում ստանալու: Անցավ, սակայն, որոշակի ժամանակ ու պարզվեց, որ Հայաստանում, օբյեկտիվ, թե սուբյեկտիվ հանգամանքներով պայմանավորված, մրցակցության օրենքը չի գործում, ու դեռ ավելին՝ մասնավոր ընկերությունները «խալտուրա» են անում ու պատշաճորեն չեն էլ սպասարկում իրենց հաճախորդներին. կարճ ասած՝ մարդկանց առողջության հաշվին բիզնես են անում: Եվ դա, ի դեպ, բնական է. ցանկացած մասնավորի, եթե չվերահսկես, եթե պետական վերահսկողություն չսահմանվի նրա գործունեության նկատմամբ, ապա ցանկացած պարագայում ու ցանկացած ոլորտում նույն իրավիճակը կտիրի. պետք է հոգեբանություն հասկանալ. ապահովագրական ընկերությունների ղեկավարները ևս սովորական կապիտալիստներ են. ո՞վ է տեսել, որ կապիտալիստը սեփական գրպանի հաշվին հոգ տանի հասարակ բնակչության նկատմամբ. դա ուղղակի աներևակայելի է հատկապես մեր երկրի պայմաններում:

Հիմա հարց է առաջանում՝ ի՞նչն է հատկապես ստիպել Լևոն Ալթունյանին՝ գնալու նման վիճահարույց քայլի: Ի դեպ՝ ասում են՝ ապահովագրական բիզնեսում նրա ներգրավվածությունն է պատճառը…

Թե որքանով է այս պնդումը համապատասխանում իրականությանն, իհարկե, դեռևս հարց է, բայց որ դրանից խնդրի էությունն ու սրությունը չեն փոփոխովում, անհերքելի է. հարկավոր է մշակել միանգամայն նոր մոդել, որը չի լինի նախկինի կրկնությունն ու զերծ կլինի ներկա մոդելի թերություններից. բնակչության առողջության հաշվին փող աշխատելը, մեղմ ասած, անթույլատրելի է:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ