Հայաստանյան արդարադատության վտանգավոր հիվանդությունը

Մարդու իրավունքների խախտման դեպքում, սպառելով Հայաստանի ներպետական բոլոր ատյանները և չստանալով ցանկալի արդյունք, Հայաստանի քաղաքացիները հաճախ հայցադիմում են ներկայացնում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան: Պաշտոնական կայք-էջից պարզ է դառնում, որ 2002թ-ից մինչև 2016թ. հուլիսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում Հայաստանի Հանրապետության դեմ ներկայացված գանգատներից դատարանի քննությանը հանձնվել է  2642 գանգատ, որոնցից 1351-ը Եվրոպական դատարանի կողմից անընդունելի են ճանաչվել կամ հանվել են քննվող գործերի ցուցակից: Մնացած գանգատներով դատարանը ընդունելիության և, ըստ էության, քննության վերաբերյալ որոշում դեռ չի կայացրել:

Այս պահի դրությամբ Հայաստանի վերաբերյալ կայացված վճիռների թիվը կազմում է 68, որոնցից 3-ով դատարանը որևէ խախտում չի արձանագրել, իսկ մնացածով արձանագրել է առնվազն 1 խախտում:  2014թ-ից մինչև օրս ընդդեմ Հայաստանի 20 վճիռ է կայացվել: 2002թ-ից մինչև 2016թ. օգոստոսի 23-ը ՀՀ պետական բյուջեից փոխհատուցվել է 528,974 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամ: Վերջին երեք տարիներին կայացված վճիռների ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ դրանց մեծամասնությունը հետևանք է եղել օրենսդրական թերկարգավորումների ու բացերի: Մենք բազմաթիվ օրենսդրական փոփոխություններ ենք կատարել, որոնք կարծես թե չեն նպաստել ոլորտում առկա խնդիրների լուծմանը՝ ՀՀ դեմ կայացվող որոշումների թիվը չի նվազել, այսինքն՝ խախտումները և դրանց առաջացման պատճառները վերացված չեն:

Հերթական գործը, որը քննվելու է ՄԻԵԴ-ում ընդդեմ Հայաստանի Վահան Շիրխանյանինն է: Վահան Շիրխանյանը կալանավորվել է 2015թ. դեկտեմբերի 21-ին «զինված խմբի» գործով։ Նա մեղադրվում է խմբի պարագլուխ Արթուր Վարդանյանի հետ հանցավոր համագործակցության մեջ, կոնկրետ հանձնառություն եւ դերակատարություն ունենալու մեջ: Անազատության մեջ գտնվելով՝ Վահան Շիրխանյանը ոտքից վիրահատվել է, այժմ նա սայլակի օգնությամբ է կարողանում տեղաշարժվել եւ ձեռք է բերել բազմաթիվ առողջական խնդիրներ: Բայց նրա նկատմամբ շարունակվում է որպես խափանման միջոց կիրառվել կալանքը, մի հանգամանք, որը Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի առնվազն երկու հոդվածի խախտում է: ՄԻԵԴ-ը ժամանակ է տվել մինչև օգօստոսի 3-ը և կառավարությունից պահանջել է տրամադրել Շիրխանյանի բոլոր բժշկական փաստաթղթերը, ինչից ՀՀ-ում խուսափել են մինչ օրս: Ինչպես երևում է Շիրխանյանի գործը հերթական գլխացավանքն է դառնում ՀՀ արդարադատության համակարգի համար՝ վերհանելով դրա բոլոր բացերը ու թերությունները:

Գնալով մարդու իրավունքների խախտումներն թիվն ավելանում է, իսկ դրանք վերացնելու ուղղությամբ քայլեր, հավանաբար, չեն ձեռնարկվում կամ բավարար չեն: Այս ամենի պատճառն, անշուշտ, հայաստանյան արդարադատության վտանգավոր հիվանդությունն է, որը խիստ մտահոգիչ է: Իր հերթին դատավորների կայացրած սխալ որոշումների պատճառն այն է, որ նման որոշումների համար վճարում են շարքային քաղաքացիները, իսկ սխալ թույլ տված պաշտոնատար անձինք չեն պատժվում. Եթե իմանան, որ իրենց սխալի դեպքում որոշակի ֆինանսական պարտավորություններ կունենան, ավելի զգույշ կլինեն կամ գոնե իրենց որոշում պարտադրողին կներկայացնեն հնարավոր հետևանքները:  Հայաստանի նման երկրում, որտեղ դատավորները անկախ չեն, հնարավոր չէ անձանց իրավական դաշտ բերել՝ առանց գրպանին դիպչելու:

Ստելլա Խաչատրյան